Các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm trên khắp thế giới đang cảnh báo tốc độ và quy mô của đợt bùng phát dịch bệnh COVID-19 mới nhất ở Indonesia - tâm dịch của châu Á, có khả năng tạo ra một siêu biến chủng mới thậm chí còn dễ lây nhiễm và nguy hiểm hơn biến chủng Delta.

Họ cảnh báo, tình hình tại Indonesia đang tạo ra những điều kiện chín muồi cho sự xuất hiện của biến thể COVID-19 mới này.

Trong 24 giờ qua, thế giới ghi nhận thêm trên 450.000 ca nhiễm và 7.268 ca tử vong. Indonesia vượt qua tất cả các điểm nóng khác như Ấn Độ, Brazil, Nga, trở thành nước có số ca lây nhiễm và tử vong mới cao nhất thế giới.

Nguy cơ xuất hiện siêu biến chủng nguy hiểm hơn Delta

Người dân xếp hàng chờ bơm oxy y tế phục vụ điều trị cho bệnh nhân COVID-19 tại thành phố Surabaya, Đông Java, Indonesia.

Ông Robert Bollinger, giáo sư về các bệnh truyền nhiễm tại Trường Đại học Y Johns Hopkins cảnh báo: “Virus SARS-CoV-2 có khả năng đột biến thành một biến thể mới mỗi khi nó lây nhiễm cho một người mới. Vì thế, nguy cơ xuất hiện biến thể mới rất cao trong cộng đồng và ở những quốc gia có số ca mắc mới cao nhất, trong đó có Indonesia”.Giáo sư Ali Mokdad tại Viện Đo lường và Đánh giá Y tế ở Seattle lưu ý: “Càng nhiều ca mắc trong cộng đồng thì càng có nguy cơ cao xuất hiện biến thể mới”. Chuyên gia này đã bày tỏ lo ngại về việc tổ chức lễ hội Eid al-Adha, một trong những lễ hội Hồi giáo quan trọng nhất của Indonesia, diễn ra từ 20 đến 23-7 cùng các hoạt động bên lề.

Trong khi đó, ông Dicky Budiman, chuyên gia dịch tễ Indonesia nghiên cứu về các biến chủng của SARS-CoV-2 tại Đại học Griffith của Australia cho biết: “Các biến thể mới luôn xuất hiện ở những khu vực hay quốc gia không thể kiểm soát được dịch”.

Vị chuyên gia lưu ý: “Theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nếu 5% số xét nghiệm cho kết quả dương tính, nghĩa là dịch đã vượt tầm kiểm soát. Tại Indonesia, con số này cao hơn 10% trong khoảng 16 tháng ở giai đoạn đầu của dịch và hiện giờ là trên 30%. Do vậy, rất có khả năng xuất hiện một biến chủng mới hoặc siêu biến chủng ở Indonesia”.

Các chuyên gia cũng cho biết, virus luôn không ngừng thay đổi thông qua các đột biến trong chuỗi gen di truyền của chúng để tạo ra biến thể mới. Tiến sĩ Ravina Kullar, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, nhà dịch tễ học kiêm giảng viên tại Trường Y David Geffen nhận định: “Các biến thể mới của virus SARS-CoV-2 đang được phát hiện trên thế giới mỗi tuần nhưng hầu hết đều “đến và đi”. Một số vẫn tồn tại nhưng không phổ biến, một số gia tăng trong cộng đồng trong khoảng một thời gian sau đó biến mất. Thay đổi và tiến hóa là bản chất tự nhiên của virus chứa gen di truyền RNA”.

Chỉ khi biến thể mới tăng khả năng lây nhiễm, tăng nguy cơ nhập viện hay tử vong ở người và làm giảm hiệu quả của vaccine cũng như các phương pháp điều trị, thì lúc đó WHO mới xếp chúng vào nhóm “đáng lo ngại”. Trên thế giới, có 4 biến thể đáng lo ngại gồm: biến thể Alpha, lần đầu tiên được xác định ở Vương quốc Anh; biến thể Beta, xuất phát từ Nam Phi; biến thể Delta, lần đầu tiên được xác định tại Ấn Độ và biến thể Gamma, có nguồn gốc từ Brazil.

Theo ông Amin Soebandrio, trong 4 biến thể trên thì có tới 3 loại, trừ Gamma, được phát hiện ở Indonesia. Indonesia hiện giờ đã phát triển được khả năng chẩn đoán nhanh để phát hiện các chủng mới trong một thời gian ngắn. Kể từ đầu năm đến nay, nước này đã giải trình tự hơn 3.000 chuỗi gen của virus, tăng gấp 10 lần so với số lượng 200 đến 300 chuỗi trong cả năm 2020. Kết quả cho thấy, biến thể Alpha đang lan rộng còn Delta đã trở thành biến thể vượt trội, chiếm phần lớn số ca bệnh.

Trong khi đó, ông Shahid Jameel - Chủ tịch nhóm cố vấn tại Hiệp hội Di truyền SARS-CoV-2 Ấn Độ (INSACOG) cho hay: “Biến thể Delta có khả năng lây nhiễm cao gấp 4 đến 5 lần chủng virus ban đầu”. Chuyên gia này đánh giá, tình hình ở Indonesia hiện nay “rất giống” làn sóng thứ hai ở Ấn Độ do tỷ lệ tiêm chủng thấp.

Theo Bộ Y tế Indonesia, chỉ 8% dân số được tiêm phòng đầy đủ. Hai nhóm nghiên cứu virus corona hàng đầu thế giới tại Mỹ cảnh báo rằng, tình hình tại Indonesia đang tạo ra những điều kiện chín muồi cho sự xuất hiện một biến thể COVID-19 mới đáng lo ngại. “Khi bạn để một loại virus như SARS-CoV-2 có cơ hội lây lan, khả năng xuất hiện biến thể mới sẽ tăng lên. Indonesia nên rút kinh nghiệm từ bài học của Ấn Độ. Điều quan trọng nhất là phải gia tăng khả năng cung ứng oxy và công suất của các bệnh viện. Có lẽ điều tồi tệ nhất vẫn chưa xảy ra”. Tuy nhiên, việc dự đoán biến chủng nguy hiểm xuất hiện khi nào và ở đâu nằm ngoài khả năng hiện nay của các nhà khoa học.

Ông Amin Soebandrio, giám đốc của Viện Eijkman, một tổ chức chính phủ nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm cảnh báo, mặc dù chưa có biến thể mới nào xuất hiện tại Indonesia nhưng nước này vẫn cần phải thận trọng: “Với số ca mắc ngày càng tăng, chúng tôi không thể nói rằng điều đó sẽ không xảy ra. Quan trọng là phải quan sát kỹ lưỡng để phát hiện những biến thể mới ngay khi chúng vừa xuất hiện”.

Đối mặt với thực tế khắc nghiệt do dịch bệnh gây ra, Indonesia tích cực thúc đẩy chiến dịch tiêm chủng để giảm tác động của đại dịch song khó khăn về hậu cần, hạn chế nguồn cung và tâm lý hoài nghi hiệu quả của vaccine đã cản trở các mục tiêu đề ra.

Nước này vẫn chưa giữ vững được cam kết thực hiện 400.000 xét nghiệm mỗi ngày cũng như việc tăng cường truy vết các trường hợp tiếp xúc với ca mắc COVID-19, trong khi tỷ lệ xét nghiệm dương tính ở mức trung bình 28,7% trong tuần qua.

Minh Hải (tổng hợp)

Biến chủng Delta trên đà hoành hành toàn cầu Biến chủng Delta trên đà hoành hành toàn cầu
WHO cảnh báo xuất hiện biến thể COVID-19 mới nguy hiểm hơn Delta WHO cảnh báo xuất hiện biến thể COVID-19 mới nguy hiểm hơn Delta