Thế giới xử lý những kẻ tung tin bôi nhọ trên mạng thế nào?

​Sự bùng nổ của công nghệ cùng sự phát triển vũ bão của các nền tảng mạng xã hội đang biến không gian mạng thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Tuy nhiên, mặt trái của sự tiện lợi này là việc không ít cá nhân cố tình lợi dụng tính ẩn danh và tốc độ lan truyền chóng mặt để biến “bàn phím” thành vũ khí.

Hành vi bôi nhọ, xúc phạm danh dự, miệt thị nhân phẩm người khác đang diễn ra với tần suất ngày càng dày đặc, hình thức đa dạng và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Những đòn tấn công mạng này để lại hậu quả tàn khốc ngoài đời thực: hủy hoại danh tiếng, gây khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng và thậm chí tước đi mạng sống của nhiều nạn nhân. Thực trạng này đòi hỏi chính phủ các nước phải lập tức ra tay, thiết lập những chế tài pháp lý đủ khắc nghiệt để răn đe.

​Nhật Bản đổi luật sau 100 năm

Năm 2020, dư luận Nhật Bản chấn động trước cái chết của Hana Kimura, nữ đô vật kiêm ngôi sao truyền hình 22 tuổi từng tham gia chương trình truyền hình thực tế “Terrace House” trên Netflix.

Trước khi tự tử, Hana Kimura đã đăng tải dòng trạng thái trên mạng xã hội Twitter (X) rằng mỗi ngày cô nhận được khoảng 100 tin nhắn đầy lời lẽ thù hận. Điều này diễn ra trong vòng nhiều tháng. Không chịu nổi áp lực tâm lý khủng khiếp, nữ đô vật trẻ đã tự sát.

Sau cái chết của Hana Kimura, ít nhất 2 người đã bị kết tội phỉ báng cô. Tuy nhiên, những người này chỉ bị xử phạt theo tội “Xúc phạm” với số tiền vỏn vẹn 9.000 yên (gần 1,5 triệu đồng).

​Mức phạt này đã thổi bùng làn sóng phẫn nộ, buộc Quốc hội Nhật Bản vào tháng 6/2022 phải thông qua dự luật sửa đổi, đánh dấu lần thay đổi quy định về tội xúc phạm đầu tiên kể từ năm 1907.

Theo đó, mức phạt cho tội “Xúc phạm cá nhân” quy định tại Điều 231 Bộ luật Hình sự được nâng từ mức cũ là “giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền nhẹ” lên thành phạt tù 1 năm kèm theo lao động cưỡng bức và phạt tiền đến 300.000 yên (khoảng 50 triệu đồng).

​Chưa dừng lại ở đó, đến tháng 10/2022, Nhật Bản tiếp tục kích hoạt quy định mới cho phép nạn nhân áp dụng thủ tục tố tụng đơn giản hóa. Quy định này buộc các nhà cung cấp dịch vụ mạng và các nền tảng phải nhanh chóng cung cấp thông tin cá nhân cùng địa chỉ IP của kẻ bắt nạt trực tuyến, thay vì phải trải qua hai phiên tòa kéo dài như trước đây.

​Hàn Quốc phạt tù

​Hàn Quốc từ lâu đã được xem là “chiến trường” khốc liệt của nạn lăng mạ, xúc phạm trực tuyến. Sự ra đi của hàng loạt ngôi sao giải trí như Sulli, nam vận động viên bóng chuyền Kim In-hyuk hay vlogger Jammi đều có điểm chung: họ là nạn nhân của những bình luận ác ý trên mạng xã hội.

Tại xứ sở kim chi, sự biến tướng của các “Cyber Wreckers” - những kẻ lợi dụng YouTube để lan truyền tin đồn ác ý nhằm trục lợi - đã đẩy mức độ độc hại lên tầm cao mới. Chúng thường đăng tải thông tin nhắm vào người nổi tiếng, chính trị gia hoặc cá nhân bình thường, thường theo hướng bôi nhọ và gây tổn hại.

Theo ghi nhận từ hãng thông tấn Yonhap News, khung pháp lý của Hàn Quốc hiện thuộc hàng khắc nghiệt nhất thế giới đối với hành vi lăng mạ trực tuyến. ​Cụ thể, Điều 70 của Luật mạng thông tin và truyền thông quy định người đăng tải thông tin bịa đặt nhằm mục đích xúc phạm, hạ uy tín người khác trên không gian mạng có thể đối mặt với mức án lên tới 7 năm tù giam, cấm đảm nhiệm chức vụ 10 năm hoặc phạt tiền tối đa 70 triệu won (khoảng 1,3 tỷ đồng).

Đáng chú ý, pháp luật Hàn Quốc còn nghiêm trị cả hành vi đăng thông tin đúng sự thật, nếu hành vi đó xuất phát từ mục đích cố tình hủy hoại danh dự cá nhân công khai, với mức án xử lý hình sự lên tới 3 năm tù hoặc phạt tiền không quá 30 triệu won (khoảng 552 triệu đồng).

​Bên cạnh án tù, đòn trừng phạt kinh tế cũng được chính quyền tung ra vô cùng đích đáng. Theo nhật báo Korea JoongAng, Tòa án Hàn Quốc đã tuyên phạt YouTuber đứng sau kênh khét tiếng “Sojang” 2 năm tù giam (cho hưởng án treo), đồng thời tịch thu tổng cộng 210 triệu won (khoảng 3,8 tỷ đồng) từ khoản lợi bất chính thu được từ hành vi liên tục sản xuất video bôi nhọ, xúc phạm nữ ca sĩ Jang Wonyoung (nhóm IVE) cùng nhiều nghệ sĩ khác.

​Đức ra hình phạt các mạng xã hội

Thay vì chỉ tập trung chủ yếu vào trách nhiệm cá nhân của kẻ phát ngôn, nước Đức chọn cách tiếp cận toàn diện: vừa trừng phạt kẻ tung lời xúc phạm, vừa bắt các nền tảng như Facebook, X (Twitter), YouTube hay TikTok phải chịu trách nhiệm liên đới nếu “tiếp tay” cho hành vi đó.

Theo hãng truyền thông Đức Deutsche Welle, (DW), Đạo luật Thực thi mạng (NetzDG) được Đức thi hành từ năm 2018 và tiếp tục sửa đổi siết chặt đã đặt ra “vòng kim cô” pháp lý chưa từng có đối với các nền tảng mạng xã hội có từ 2 triệu người dùng trở lên tại Đức.

Theo quy định, các công ty phải xóa trong vòng 24 giờ những bài đăng chứa nội dung thù hận hoặc tin giả vi phạm pháp luật Đức sau khi nhận được báo cáo từ người dùng. Nếu tính bất hợp pháp của nội dung chưa thể xác định ngay, nền tảng có 7 ngày để xem xét, điều tra và quyết định xóa nội dung đó. Nếu không tuân thủ, doanh nghiệp có thể bị phạt tới 50 triệu euro (khoảng 1,5 tỷ đồng).

Để cải thiện trải nghiệm của người dùng, bản sửa đổi bổ sung thêm yêu cầu rằng quy trình khiếu nại phải “dễ sử dụng”. Quy định này được bổ sung vào Khoản 1 Điều 3 của NetzDG.

Khoản 1 Điều 3 của NetzDG quy định rằng quy trình để người dùng gửi khiếu nại về nội dung vi phạm pháp luật đến các nhà cung cấp mạng xã hội phải “dễ nhận biết, dễ truy cập trực tiếp và luôn sẵn có”.

Các nền tảng mạng xã hội đã nhanh chóng có động thái đáp ứng yêu cầu này. Facebook được cho là đã tuyển dụng hàng trăm nhân viên tại Đức để xử lý các yêu cầu theo NetzDG và giám sát những bài đăng có vấn đề.

Trong khi đó, sau khi một bài đăng mang nội dung bài Hồi giáo được đăng trên Twitter vào đêm Giao thừa, nền tảng này đã đình chỉ tài khoản của nghị sĩ Beatrix von Storch, đồng thời khóa tài khoản của nhiều thành viên khác thuộc đảng Sự lựa chọn khác cho nước Đức (AfD) do họ đăng tải các thông điệp tương tự nhằm bày tỏ sự ủng hộ đối với bài viết đó.