Livestream xúc phạm người khác có thể bị xử lý hình sự

Thời gian gần đây, mạng xã hội xuất hiện các phiên livestream có nội dung công kích, lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác hoặc lan truyền những thông tin chưa được kiểm chứng, thu hút hàng triệu lượt xem và tương tác.

Không ít tài khoản sở hữu lượng người theo dõi lớn đã lợi dụng hình thức phát trực tiếp để chửi bới, thách thức, đưa ra những phát ngôn gây tranh cãi nhằm thu hút sự chú ý.

Có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự

Trả lời PV Báo Điện tử VTC News, luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng Văn phòng luật sư Tinh Thông Luật cho biết, việc phát trực tiếp trên mạng xã hội không phải là hoạt động nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Tùy tính chất, mức độ của hành vi, người thực hiện livestream có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ theo quy định.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.

“Trường hợp nội dung livestream chứa thông tin sai sự thật hoặc có hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác thì người bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật”, luật sư Bình phân tích.

Nếu lời nói, hình ảnh hoặc cách thể hiện trên livestream xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác thì người thực hiện có thể bị xem xét về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự

Luật sư Hoàng Hà

Đồng quan điểm, luật sư Hoàng Hà (đoàn luật sư TP.HCM) cho rằng, livestream không phải là “vùng miễn trừ” trách nhiệm pháp lý. Tùy từng trường hợp, người phát ngôn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.

“Nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống hoặc xúc phạm người khác thì vẫn có thể bị xử phạt hành chính, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm”, luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

Theo luật sư Hoàng Hà, trách nhiệm hình sự được đặt ra khi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Nếu lời nói, hình ảnh hoặc cách thể hiện trên livestream xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác thì người thực hiện có thể bị xem xét về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự.

Trường hợp bịa đặt hoặc loan truyền điều mà người nói biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân thì có thể bị xem xét về Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự.

Việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi là một trong những tình tiết định khung tăng nặng.

Luật sư Hoàng Hà cũng lưu ý cần phân biệt giữa “thông tin chưa được kiểm chứng” với trường hợp người phát ngôn “biết rõ là sai sự thật” nhưng vẫn cố tình lan truyền. Đây là yếu tố quan trọng khi xem xét trách nhiệm hình sự.

Theo ông, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá toàn diện bản ghi đầy đủ của buổi livestream, ngữ cảnh phát ngôn, mức độ xúc phạm, khả năng nhận diện người bị nhắc đến, phạm vi lan truyền, mục đích, lỗi và hậu quả xảy ra. Không thể chỉ dựa vào dư luận hoặc các đoạn video đã bị cắt ghép để kết luận một người có phạm tội hay không.

Livestream ở nước ngoài có bị pháp luật Việt Nam xử lý?

Liên quan đến những trường hợp livestream có yếu tố nước ngoài, luật sư Diệp Năng Bình cho rằng nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần thực hiện livestream từ nước ngoài thì sẽ không còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa phản ánh đầy đủ quy định của pháp luật.

Theo luật sư Bình, việc xác định thẩm quyền xử lý không chỉ căn cứ vào nơi người thực hiện livestream đang có mặt hoặc nơi đặt máy chủ của nền tảng mạng xã hội.

Điều quan trọng là hành vi đó có gây ra hậu quả hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức tại Việt Nam hay không. Khi hậu quả phát sinh tại Việt Nam, cơ quan có thẩm quyền vẫn có căn cứ xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

Bổ sung góc nhìn này, luật sư Hoàng Hà cho biết, việc không có quốc tịch Việt Nam hoặc đang sinh sống ở nước ngoài không đương nhiên loại trừ khả năng bị xử lý theo pháp luật Việt Nam.

Theo ông, việc xác định thẩm quyền phải căn cứ vào nhiều yếu tố như quốc tịch của người thực hiện hành vi, nơi xảy ra hành vi, người bị xâm hại, hậu quả phát sinh cũng như các điều ước quốc tế có liên quan.

“Đối với công dân Việt Nam đang cư trú ở nước ngoài, họ vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam đối với những hành vi mà Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm.

Trong trường hợp người nước ngoài livestream từ nước ngoài, pháp luật Việt Nam vẫn có thể xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam, xâm hại lợi ích của Việt Nam hoặc thuộc trường hợp điều ước quốc tế có quy định”, luật sư Hoàng Hà cho biết.

Giữ chứng cứ, yêu cầu gỡ nội dung vi phạm

TikTok không phải là chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi bôi nhọ, vu khống, nhưng khi nhận được yêu cầu hợp pháp từ cơ quan có thẩm quyền hoặc người bị xâm phạm theo đúng quy định, nền tảng có trách nhiệm phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm và cung cấp thông tin phục vụ công tác xác minh, điều tra

Luật sư Diệp Năng Bình

Bên cạnh trách nhiệm của người thực hiện livestream, các luật sư cho rằng nền tảng mạng xã hội cũng có trách nhiệm phối hợp xử lý khi phát hiện nội dung vi phạm.

“TikTok không phải là chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi bôi nhọ, vu khống, nhưng khi nhận được yêu cầu hợp pháp từ cơ quan có thẩm quyền hoặc người bị xâm phạm theo đúng quy định, nền tảng có trách nhiệm phối hợp ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm và cung cấp thông tin phục vụ công tác xác minh, điều tra”, luật sư Diệp Năng Bình chia sẻ.

Đồng quan điểm, luật sư Hoàng Hà cho biết pháp luật hiện hành cũng quy định doanh nghiệp cung cấp mạng xã hội có trách nhiệm phối hợp xử lý nội dung vi phạm khi có yêu cầu hợp pháp của cơ quan chức năng.

Tuy nhiên, đối với người dùng, việc báo cáo nội dung với nền tảng không thay thế cho việc gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền nếu quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Theo luật sư Hoàng Hà, các vụ việc livestream có yếu tố nước ngoài thường gặp khó khăn trong quá trình xác minh danh tính người quản lý tài khoản, thu thập dữ liệu điện tử và phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới. Vì vậy, việc điều tra, xử lý có thể kéo dài hơn so với các vụ việc xảy ra trong nước.

Đối với người bị hại, luật sư Diệp Năng Bình khuyến nghị cần nhanh chóng lưu giữ đầy đủ video livestream, bản ghi màn hình, đường dẫn, thời điểm phát sóng và các tài liệu liên quan ngay khi phát hiện nội dung vi phạm. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết vụ việc.

Luật sư Bình cho rằng sau khi bảo toàn chứng cứ, người bị hại có thể yêu cầu nền tảng gỡ bỏ nội dung vi phạm, yêu cầu người phát ngôn cải chính, xin lỗi, bồi thường thiệt hại hoặc gửi đơn đến cơ quan điều tra nếu có căn cứ cho rằng hành vi có dấu hiệu của Tội làm nhục người khác hoặc Tội vu khống.

Vị luật sư này cũng khuyến nghị mỗi cá nhân cần thận trọng với mọi phát ngôn trên mạng xã hội bởi không gian mạng không phải là nơi nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, việc sử dụng các công cụ pháp lý sẽ là giải pháp phù hợp để bảo vệ quyền lợi của mình.

Thiên An