Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026): Báo chí và sứ mệnh thiêng liêng

1. Nền báo chí cách mạng được sáng lập bởi Chủ tịch Hồ Chí Minh, hoạt động theo Tư tưởng Hồ Chí Minh và sự lãnh đạo của Đảng. Sứ mệnh của nó rất rõ ràng: Khi đất nước chưa giành độc lập, thì cán bộ báo chí là người chiến sĩ, với cây bút, cây súng có mặt ở những nơi nóng bỏng nhất trên chiến trường để tuyên truyền, cổ vũ tinh thần chiến đấu của toàn dân tộc, quét sạch mọi tên xâm lược, giành lại độc lập tự do cho đất nước. Khi đất nước hòa bình, báo chí là tiếng hát dựng xây, bảo vệ hòa bình, đấu tranh chống lại những tư tưởng bảo thủ, trì trệ, tiêu cực trong xã hội. Trong mọi hoàn cảnh, mọi thời kỳ lịch sử, báo chí có sứ mệnh phò chính trừ tà, báo chí là tiếng nói của nhân dân, bảo vệ quyền tự do, dân chủ và mọi lợi ích chính đáng của nhân dân.

Ngày 21-6-1925, Bác Hồ sáng lập Báo Thanh niên. Báo Thanh niên ra số 1 vào ngày 21-6-1925, ngày nay được chọn là Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Sự kiện này và tên tờ báo nhắc nhở chúng ta rằng: Đối tượng bạn đọc của báo là toàn thể nhân dân nhưng thanh niên là đối tượng đáng chú ý nhất, và báo chí phải luôn mang tinh thần và sức thanh xuân của tuổi trẻ.

Năm 1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên cho cơ quan ngôn luận của Đảng là Báo Nhân Dân. Bác lưu ý đồng chí Hoàng Tùng, Tổng Biên tập đầu tiên của báo: “Tờ báo của ta, của Đảng đặt là Nhân Dân để thể hiện là tờ báo của dân, do dân, vì dân”. Không phải chỉ cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng, mà tất cả mọi tờ báo của các địa phương, tổ chức xã hội được cấp phép theo pháp luật trên đất nước Việt Nam hiện nay, đều là tiếng nói của nhân dân, phụng sự lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân.

Nghề báo - từ trong bản chất, mục tiêu - nó mang sứ mệnh của sự cống hiến, nó đòi hỏi tinh thần chiến đấu sục sôi trong mọi thời kỳ. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trường dạy làm báo cách mạng Huỳnh Thúc Kháng được tổ chức. Đây là cơ sở đào tạo báo chí đầu tiên của chế độ ta. Trong thư gửi thầy và trò nhân kết thúc lớp học đầu tiên, Bác viết: “Cũng như các ngành khác của chúng ta, báo chí, một vũ khí sắc bén để đập tan quân địch cũng như một lợi khí cần thiết để xây dựng quốc gia” (Báo Cứu quốc số đặc biệt ra ngày 12-9-1949).

2. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, báo chí đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có. Chưa bao giờ thông tin được lan truyền nhanh như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ những thông tin sai lệch, xuyên tạc, độc hại có điều kiện phát tán rộng rãi đến vậy. Điều đó đòi hỏi người làm báo không chỉ giỏi nghiệp vụ, làm chủ công nghệ, mà còn phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Giá trị cốt lõi của báo chí không nằm ở tốc độ đưa tin đơn thuần mà ở khả năng kiểm chứng sự thật, bảo vệ sự thật và định hướng những giá trị tích cực cho cộng đồng. Trong một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Đó là nơi công chúng gửi gắm niềm tin, tìm kiếm sự thật và những góc nhìn khách quan, nhân văn. Bởi vậy, đổi mới mô hình tổ chức hay ứng dụng công nghệ suy cho cùng đều nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng phụng sự nhân dân, giữ vững thiên chức cao quý của báo chí cách mạng Việt Nam.

Việc cải tổ, sắp xếp lại báo chí hiện nay vừa làm tinh gọn về tổ chức, con người đồng thời đề cao hơn nữa mục tiêu phụng sự thiêng liêng đó, nhằm đáp ứng yêu cầu tạo ra một kỷ nguyên mới trong sự phát triển. Báo chí không chỉ là cánh chim báo bão; mà còn phải là người đi đầu trong sự đổi mới chính mình để thúc đẩy sự đổi mới mạnh mẽ của các ngành khác, của toàn bộ xã hội.

Kỷ niệm 101 năm ngày báo Thanh niên ra số đầu, báo chí cần cường tráng tinh thần thời đại và cùng thời đại làm nên kỳ tích mới, thực hiện trọn vẹn nguyện vọng thiêng liêng của Bác Hồ vĩ đại, người sáng lập, người thầy của báo chí cách mạng Việt Nam: Đưa Việt Nam lên đài vinh quang, sánh vai cường quốc năm châu; làm cho dân ta không chỉ có cơm ăn, áo mặc, được học hành mà còn được làm người tự do, người hạnh phúc, người làm chủ thật sự cuộc sống của mình và làm chủ đất nước.

3. Phát biểu tại cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu đoạt Giải Báo chí Quốc gia qua các năm nhân 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, hơn một thế kỷ qua, từ số báo Thanh niên đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập đến nay, báo chí Cách mạng Việt Nam luôn đồng hành với sự nghiệp Cách mạng của Đảng, của dân tộc, có những đóng góp bền bỉ và sáng tạo. Trong kháng chiến, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước, báo chí luôn có mặt ở những nơi khó khăn, nóng bỏng, phản ánh đời sống của nhân dân, cổ vũ cái đúng, cái mới, cái đẹp, đấu tranh với cái sai, cái xấu, góp phần tạo đồng thuận xã hội và tạo dựng niềm tin yêu của Dân với Đảng, của Đảng với Dân.

Sự phát triển bền vững của đất nước bao giờ cũng cần những kế hoạch dài hạn, có tính khoa học cao; không phải là những mệnh lệnh hành chính, những dự án vội vàng, những tư tưởng, hành động chủ quan, duy ý chí. Báo chí phải góp phần phát hiện và dũng cảm đấu tranh chống lại các biểu hiện tiêu cực nội sinh đó; chống lại một cách quyết liệt và thuyết phục mọi sự phá hoại về tư tưởng của các thế lực thù địch.

Một điều quan trọng, cơ bản hơn mà báo chí và văn học nghệ thuật phải gánh vác, vì không ai làm tốt hơn điều đó bằng báo chí và văn học nghệ thuật là xây dựng con người - người Việt Nam với những năng lực, tri thức mới, nhưng trước hết là con người có nhân cách, có đạo lý. Báo chí phải là hoạt động nhân văn, tạo nên những giá trị nhân đạo, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Là sản phẩm văn hóa, báo chí khơi dậy vẻ đẹp đời sống, phát hiện, tôn vinh những tấm gương người tốt, việc tốt, mô hình sáng tạo, cách làm hiệu quả, nhân lên những giá trị tích cực trong xã hội. Qua các tác phẩm đầy tính nhân văn, báo chí góp phần định hình tư duy công chúng, cổ vũ lối sống đẹp, lan tỏa tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.

Đó chính là phương hướng rèn luyện, phấn đấu của mỗi người, mỗi cơ quan báo chí; một tình yêu đối với Tổ quốc, với Bác Hồ, với lý tưởng và nghề nghiệp của mình.