Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi thực hiện như Luật hiện hành.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 21/11, với đa số đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Luật gồm 7 chương, 39 điều, có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.

Không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi

Phát biểu tiếp thu, giải trình trước khi đại biểu bấm nút, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo Luật tăng cường các quy định pháp lý nhằm bảo đảm tính chặt chẽ trong quá trình triển khai thực hiện, không chỉ mở rộng các quy định về chuyên môn và điều kiện bảo đảm mà còn đặc biệt chú trọng thiết lập các cơ chế kiểm soát, phòng ngừa vi phạm.

Mục tiêu được Bộ trưởng nhấn mạnh là bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép.

“Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội, các vị đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật theo hướng khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên để việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức, hiến là hoàn toàn tự nguyện”, Bộ trưởng nêu rõ.

Theo Bộ trưởng, dự thảo cũng hoàn thiện các quy định nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Trong đó người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý, pháp luật và có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào. Việc tư vấn cho người hiến khi còn sống phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép.

Luật tăng độ tuổi được hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên, bảo đảm người hiến đã trưởng thành về nhận thức, độc lập hơn trong quyết định và ít bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình.

Khi hiến cho người ngoài gia đình, người hiến không được nêu đích danh, chỉ định hay lựa chọn người nhận; việc phân bổ do cơ quan điều phối quốc gia thực hiện, để ngăn chặn từ gốc nguy cơ mua bán. Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, được đánh giá về tâm lý, xã hội; người đánh giá điều kiện hiến không được là người chỉ định ghép cho người bệnh, không được là người trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Việc lấy chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, mà thành viên không tham gia lấy, ghép của trường hợp đó.

“Cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu. Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình”, Bộ trưởng nói.

Đối với việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, Bộ trưởng Đào Hồng Lan chia sẻ đây là nội dung nhận được nhiều ý kiến nhất, cả tại nghị trường và trong xã hội.

Chính phủ trân trọng và thấu hiểu những băn khoăn đó, bởi tất cả đều xuất phát từ tình thương và trách nhiệm đối với trẻ em. Trên cơ sở lắng nghe ý kiến của đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ như quy định hiện hành, chưa bổ sung nội dung này trong lần sửa đổi này

“Luật giữ lại một trường hợp hiến mô tái sinh vì lợi ích sống còn của chính các em. Trẻ được hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu để giúp cho anh, chị, em, ruột mắc các bệnh về máu ác tính, các bệnh máu bẩm sinh nặng, ghép tế bào gốc là cơ hội chữa khỏi duy nhất”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng nêu rõ việc hiến phải có sự đồng ý của chính trẻ, văn bản đồng ý của cả cha và mẹ; trẻ và cha mẹ đều được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, được đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi; phải có Hội đồng tư vấn với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em, và người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng ý bằng văn bản.

Tư lệnh ngành Y tế khẳng định chỉ cần trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô phải dừng lại.

Luật cũng thu hẹp phạm vi người đại diện đồng ý cho hiến, quy định rõ người có quyền đồng ý cho hiến, thứ tự ưu tiên và cách xử lý khi các thành viên gia đình có ý kiến khác nhau; làm rõ người đại diện đối với người hiến từ đủ 18 tuổi trở lên.

Quy định 29 hành vi bị nghiêm cấm

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, nâng tổng số hành vi từ 10 theo Luật năm 2007 lên 29 hành vi. Trong đó, nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; quảng cáo, môi giới hiến, nhận vì mục đích thương mại; lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện hành vi hiến, lấy trái quy định.

Dự thảo cũng nghiêm cấm dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; lấy mô, bộ phận cơ thể khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, vi phạm pháp luật; đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.

Một nội dung được Chính phủ nhấn mạnh là việc xác định cái chết phải tuân thủ chuẩn mực y khoa, độc lập với hoạt động hiến, ghép. Trước những băn khoăn về việc người bệnh có được cứu chữa đến cùng hay không, Chính phủ khẳng định cứu chữa người bệnh luôn là ưu tiên tuyệt đối của người thầy thuốc. Dù người bệnh có đăng ký hiến hay không, việc kết luận một người đã chết đều phải tuân theo chuẩn mực y khoa được thế giới thừa nhận.

Dự thảo Luật quy định ngay tại luật những nội dung có tính nguyên tắc về xác định chết não, chết tuần hoàn. Theo đó, người chết não, chết tuần hoàn là người không thể sống lại được. Việc xác định phải căn cứ vào các tiêu chuẩn chuyên môn, có kết luận bằng văn bản của Hội đồng và được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công bố bằng văn bản.

Dự thảo cũng quy định rõ thành phần Hội đồng, nguyên tắc đánh giá độc lập; tiêu chuẩn xác định chết não, chết tuần hoàn phải bao gồm tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và tiêu chuẩn thời gian. Các thông số chuyên môn, kỹ thuật này cần được cập nhật theo tiến bộ của y học.

Đáng chú ý, ngay cả khi đã có kết luận chết não, việc hiến vẫn hoàn toàn do gia đình quyết định. Gia đình được tư vấn, cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào. Dự thảo đồng thời nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể người trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc nghi ngờ có dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.

Để bảo đảm công bằng trong phân bổ mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo quy định cơ chế điều phối thống nhất trên toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Mọi trường hợp hiến, ghép đều phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời. Các cơ sở thực hiện lấy, ghép phải kết nối với cơ sở dữ liệu này.

Lần đầu tiên, các tiêu chí ưu tiên trong phân bổ được quy định ngay trong Luật, gồm mức độ cấp thiết y khoa, hiệu quả sau ghép và thời gian chờ ghép. Dự thảo ưu tiên trẻ em, người đã từng hiến khi cần ghép và thân nhân của người đã hiến sau khi chết; không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính, nơi cư trú.

Các hành vi cố ý thay đổi thông tin ưu tiên của người chờ ghép, can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu, lợi dụng điều phối để trục lợi hoặc ưu tiên trái quy định đều bị nghiêm cấm. Thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật, bảo đảm ẩn danh khi công bố.

Anh Văn (vtcnews.vn)