Vì sao học trò dám đánh nhà giáo, hãy nhìn cách cha mẹ đối xử với thầy cô

Vụ bạo lực xảy ra ở trường Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) mới đây chỉ là một trong số những vụ học sinh hành hung giáo viên những năm gần đây. Nhiều người nêu câu hỏi chua chát: Vì sao loại tình huống trước kia gần như không thể xảy ra tại đất nước tôn sư trọng đạo của chúng ta thì nay chẳng còn hiếm gặp? Điều gì khiến uy thế của người đứng trên bục giảng và lòng kính trọng của học sinh đối với họ suy giảm?

Nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng này, nhưng có một điều chắc chắn là cách cha mẹ đối xử với người thầy trước mặt con mình, cách họ nhìn nhận mối quan hệ với giáo viên cũng phần nào ảnh hưởng đến trẻ, kể cả tích cực lẫn tiêu cực.

Trong khi đòi hỏi nhà trường dạy con nên người, một bộ phận phụ huynh đang vô tình làm suy yếu sự tôn trọng mà con trẻ cần có đối với thầy cô.

Khi phụ huynh coi mình là “thượng đế”

Ký ức thời đi học của những người đang ở tuổi trung niên có chuyện học trò nghịch ngợm, trốn học, trốn làm bài hay cãi lại thầy cô. Nhưng việc công khai xúc phạm, đe dọa, động chân động tay với giáo viên gần như không có. Ngay cả khi cảm thấy bị xử ép, học sinh thường vẫn hiểu rằng bất bình là một chuyện, hành xử hỗn hào lại là chuyện khác.

Nền giáo dục hiện đại thay đổi theo hướng tôn trọng trẻ em hơn; học sinh có quyền nêu ý kiến, phản biện, khiếu nại nếu bị đối xử bất công. Giáo viên cũng không thể lấy danh nghĩa dạy dỗ để mắng nhiếc, làm nhục hay trừng phạt trẻ bằng bạo lực. Đó là những tiến bộ cần được bảo vệ.

Nhưng tôn trọng quyền của học sinh không đồng nghĩa với việc hạ thấp vị thế của người thầy. Đáng lo là trong một số gia đình, quan hệ giữa phụ huynh và giáo viên dường như đang bị nhìn nhận theo logic của quan hệ khách hàng - người cung cấp dịch vụ: Tôi đóng tiền, tôi có quyền đòi hỏi và thầy cô có trách nhiệm đáp ứng; nếu không vừa ý, tôi có quyền chất vấn, gây sức ép, thậm chí đưa lên mạng xã hội để đám đông phân xử.

Khi cách nghĩ ấy trở thành thái độ ứng xử thường ngày, giáo viên rất dễ bị đặt vào vị trí của người làm thuê phải làm hài lòng phụ huynh, thay vì một nhà giáo có trách nhiệm và quyền hạn trong lớp.

Phụ huynh đương nhiên có quyền yêu cầu nhà trường bảo đảm chất lượng giáo dục, phản ánh sai phạm và bảo vệ con khi bị đối xử không đúng. Nhưng quyền phản ánh không đồng nghĩa với sự hạch sách; quyền giám sát không đồng nghĩa với đe dọa; việc đóng học phí cũng không biến giáo viên thành người phải phục tùng mọi yêu cầu của khách hàng.

Điều đáng nói là trẻ em không chỉ nghe những gì cha mẹ dạy bằng lời. Các em còn quan sát cách cha mẹ đối xử với người khác, nhất là khi xảy ra bất đồng. Nếu ở nhà, cha mẹ luôn nói về thầy cô bằng giọng coi thường, kể về giáo viên như những người kém cỏi, phiền phức, hoặc sẵn sàng nổi giận, “hỏi tội” khi con bị nhắc nhở, trẻ sẽ tiếp nhận thông điệp gì?

Cách tặng quà giáo viên của một bộ phận phụ huynh cũng có vấn đề, khi đứa trẻ nghe được bố mẹ mình nói về hành động đó như một kiểu đầu tư hay trao đổi. Họ coi món quà có giá trị vật chất lớn và cách để giáo viên đối xử với con mình theo cách họ muốn. Đứa trẻ có thể vô thức cảm nhận được tâm thế kẻ cả ấy và cũng vô thức hình thành cách nhìn lệch lạc về vị thế của người thầy.

Rất khó yêu cầu đứa trẻ dành sự kính trọng cho người mà chính cha mẹ mình thường xuyên thể hiện thái độ thiếu tôn trọng. Khi người lớn luôn tự đặt mình ở vị trí cao hơn giáo viên với góc nhìn “khách hàng là thượng đế”, trẻ khó có thể coi giáo viên là bề trên cần lắng nghe, mà chỉ là người có thể bị chất vấn, bắt bẻ, thậm chí đối đầu khi không vừa ý.

Giáo viên nơm nớp sợ bị đưa lên mạng, ai giữ kỷ cương?

Một vấn đề khác cũng đáng quan tâm là sức ép từ mạng xã hội. Chỉ với đoạn video ngắn, lời kể một chiều hoặc chút thông tin chưa được kiểm chứng, giáo viên có thể trở thành tâm điểm chỉ trích, nhục mạ của hàng nghìn người. Việc giải thích bối cảnh, bảo vệ danh dự và khôi phục uy tín sau cuộc công kích công khai có thể rất khó khăn, và tổn thương khó hồi phục hoàn toàn.

Không ai phủ nhận quyền phản ánh của phụ huynh, và mạng xã hội có vai trò trợ giúp lớn. Camera lớp học, video hay các phương tiện ghi nhận sự việc có thể góp phần làm sáng tỏ sự thật, bảo vệ cả học sinh lẫn giáo viên. Nhưng bên cạnh phản ánh có trách nhiệm, không ít giáo viên đã trở thành nạn nhân của sự quy chụp, bêu riếu, sự tấn công của đám đông bị kích động trước khi sự việc được xác minh.

Khi giáo viên thường trực nỗi lo rằng một lời nhắc nhở có thể bị diễn giải theo hướng bất lợi, một hành động uốn nắn học trò giữ kỷ cương có thể dẫn đến việc bị “đấu tố”, họ sẽ khó tránh tâm lý dè dặt. Khi sự dè chừng trở nên quá mức, người chịu thiệt thòi chính là học sinh khi môi trường giáo dục không làm tốt việc “trồng người”.

Thói quen đưa giáo viên lên mạng “đấu tố” có thể khiến trẻ hình thành suy nghĩ rằng chỉ cần cha mẹ lên tiếng, đưa sự việc lên mạng hoặc gây sức ép với nhà trường thì quyền uy của thầy cô sẽ bị vô hiệu hóa, trẻ không cần phải nghe lời giáo viên nữa.

Bài học tôn sư trọng đạo, trẻ học đầu tiên từ cha mẹ kể từ lần đầu được dắt tay đến trường. Lời dạy về lòng tôn trọng sẽ khó có sức nặng nếu trẻ thường xuyên chứng kiến phụ huynh cư xử thiếu tôn trọng với chính người đang dạy mình.

Giáo viên không cần được đặt lên vị trí bất khả xâm phạm. Họ cũng là con người, có thể mắc sai lầm và phải chịu sự giám sát chính đáng. Nhưng giữa việc thừa nhận những giới hạn của người thầy và việc coi thường, đe dọa hay hành hung giáo viên là khoảng cách không thể đánh đồng.

Đừng chỉ dạy con chúc mừng thầy cô vào ngày lễ, rồi lại đứng trước mặt con để hạch sách, đe nẹt người thầy khi có điều không vừa ý. Đừng kỳ vọng giáo viên phải tận tâm với con mình nhưng lại coi họ như người phục vụ phải đáp ứng mọi yêu cầu.

Nền giáo dục tiến bộ phải đồng thời bảo vệ quyền của học sinh và phẩm giá của giáo viên, trong đó phụ huynh đóng vai trò không nhỏ.

Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.

Việt Anh