Cảnh giác bẫy 'tín dụng đen' len vào giảng đường mùa nhập học

Không khó để bắt gặp trên mạng xã hội những quảng cáo “vay tiêu dùng học tập”, “vay sinh viên”, “vay đóng học phí”... với những lời mời hấp dẫn như “giải ngân nhanh”, “không cần thế chấp”, “thủ tục đơn giản”.

Các hình thức cho vay trực tuyến trá hình được quảng bá trên Facebook, TikTok, Zalo, Telegram… với giao diện bắt mắt, ngôn ngữ gần gũi, thậm chí sử dụng những lời giới thiệu như “vay học phí, trả góp nhẹ” để đánh trúng nhu cầu của học sinh, sinh viên - nhóm khách hàng trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm về tài chính và pháp lý. Chỉ cần tải ảnh căn cước công dân, cung cấp số điện thoại, tài khoản ngân hàng và thực hiện một số thao tác, người vay được giới thiệu có thể nhanh chóng nhận được tiền.

Thực tế, với một sinh viên đang cần vài triệu đồng để kịp đóng học phí, mua máy tính hay trả tiền nhà, sự thuận tiện này rõ ràng có sức hấp dẫn. Nhưng cũng chính tâm lý cần tiền nhanh có thể khiến người vay bỏ qua câu hỏi quan trọng nhất: khoản tiền đó thực sự phải trả với giá bao nhiêu?

Đằng sau lời mời giải ngân nhanh có thể là mức lãi suất lên tới hàng trăm phần trăm mỗi năm cùng nhiều khoản phí “ẩn” khác như phí xử lý hồ sơ, quản lý hay phí chậm trả. Khi cộng dồn các khoản này, số tiền phải thanh toán có thể cao hơn nhiều so với khoản tiền thực tế người vay nhận được.

Hệ lụy không chỉ dừng ở tiền bạc. Theo cảnh báo của cơ quan Công an, nhiều sinh viên sau khi “vay thử” vài triệu đồng để đóng học phí hoặc mua laptop đã bị các đối tượng liên tục gọi điện, nhắn tin thúc ép, chửi bới, đe dọa. Hình ảnh cá nhân, thông tin trong danh bạ điện thoại còn có thể bị sử dụng để bôi nhọ hoặc gây sức ép với người thân, bạn bè.

Nhìn rộng hơn, nguy cơ “tín dụng đen” len vào môi trường học đường không chỉ xuất phát từ sự tinh vi của các hình thức cho vay bất hợp pháp. Đằng sau đó còn là khoảng trống về kiến thức tài chính và khả năng tiếp cận nguồn vốn an toàn của một bộ phận người trẻ. Vì vậy, cảnh báo sinh viên không vay qua ứng dụng lạ là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn giảm sức hút của “tín dụng đen”, cần đồng thời giúp người học có thêm những lựa chọn tài chính chính thức khi nhu cầu vay vốn là chính đáng.

Hiện nay, học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn có thể tìm hiểu chương trình tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội, các quỹ hỗ trợ sinh viên và các tổ chức tín dụng hợp pháp. Nhiều trường đại học cũng đã phối hợp với ngân hàng thương mại triển khai các chương trình tín dụng phục vụ học tập với quy trình minh bạch và lãi suất ưu đãi.

Đáng chú ý, mức tín dụng dành cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn đang được đề xuất điều chỉnh theo hướng tăng đáng kể. Tại Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với học sinh, sinh viên đang được Bộ Tài chính hoàn thiện, mức vay tối đa được đề xuất tăng từ 4 triệu đồng lên 8 triệu đồng/tháng đối với mỗi học sinh, sinh viên, đồng thời mở rộng diện tiếp cận đối với những gia đình gặp biến cố về tài chính. Ngân hàng Chính sách xã hội sẽ căn cứ nhu cầu vay của người học và mức thu học phí của cơ sở đào tạo để quyết định khoản vay cụ thể, nhưng không vượt quá 8 triệu đồng/tháng.

Nếu được thông qua, việc nâng hạn mức không chỉ tăng thêm số tiền người học có thể vay mà góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu tài chính thực tế với khả năng đáp ứng của nguồn vốn chính thức. Khi học sinh, sinh viên có thể tìm được một kênh vay minh bạch, an toàn và phù hợp hơn với chi phí học tập, họ cũng có thêm lựa chọn thay vì tìm đến những khoản “vay nóng” đầy rủi ro.

Tuy nhiên, chỉ chính sách thôi chưa đủ nếu người cần vốn không biết đến hoặc không hiểu cách tiếp cận. Vì vậy, cùng với mở rộng nguồn tín dụng chính thức, thông tin về các chương trình hỗ trợ tài chính cần được đưa đến sinh viên ngay từ đầu năm học. Nhà trường và gia đình cần đồng hành, nắm bắt những khó khăn tài chính của người học, giúp các em tìm đến đúng địa chỉ thay vì tự xoay xở bằng những khoản vay trên mạng.

Cơ quan Công an khuyến cáo học sinh, sinh viên tuyệt đối không tải hoặc đăng ký vay qua các ứng dụng không rõ nguồn gốc; không cung cấp căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng và dữ liệu cá nhân qua các đường link lạ; cảnh giác trước những lời mời “vay nhanh - không cần thế chấp”. Khi có nhu cầu vay vốn chính đáng, cần tìm đến các tổ chức tín dụng hợp pháp.

Quan trọng hơn, mỗi người trẻ cần hình thành kỹ năng quản lý tài chính ngay từ khi bước vào giảng đường, biết cân đối chi tiêu, đánh giá khả năng trả nợ và hiểu rằng sự dễ dàng khi nhận tiền không đồng nghĩa với một khoản vay an toàn.

“Tín dụng đen” có thể bắt đầu bằng một lời mời hấp dẫn và khoản vay chỉ vài triệu đồng, nhưng hậu quả có thể kéo dài hơn rất nhiều so với khó khăn tài chính trước mắt. Bởi vậy, để những khoản vay bất hợp pháp không có cơ hội len vào giảng đường, bên cạnh đấu tranh và cảnh báo, cần mở rộng cánh cửa tín dụng chính thức, tăng khả năng tiếp cận thông tin và trang bị cho học sinh, sinh viên đủ kiến thức để đưa ra những quyết định tài chính an toàn ngay từ những năm đầu tự lập.