Vì sao Mỹ dừng tấn công Iran sau 13 ngày không kích liên tiếp?

Nguyên nhân chính xác của quyết định này ban đầu không được nêu ra. Đến 26/7, chính quyền Trump giải thích rằng việc tạm dừng không kích Iran nhằm tạo không gian cho các nỗ lực ngoại giao. Tuy nhiên, Washington cũng khẳng định quân đội Mỹ vẫn trong trạng thái “sẵn sàng khai hỏa” nếu tình hình tiếp tục leo thang.

Đòn không kích của Mỹ vào các cơ sở chiến lược của Iran.

Theo truyền thông Mỹ, Phó Tổng thống JD Vance và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột cũng như tình trạng suy giảm kho dự trữ vũ khí của Mỹ trước quyết định dừng không kích.

Theo CNN, trong cuộc họp tại Nhà Trắng hôm 24/7, khi Tổng thống Donald Trump cân nhắc khả năng mở rộng chiến dịch quân sự, ông Vance và tướng Caine đã nêu những quan ngại của mình. Tối cùng ngày, Mỹ không tiến hành đợt không kích thường lệ, trong khi một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết các hoạt động quân sự tạm dừng.

Lo ngại về leo thang xung đột và kho vũ khí

CNN cho biết trong cuộc họp, tướng Caine đặc biệt cảnh báo Tổng thống Trump về tình trạng kho dự trữ đạn dược của Mỹ cũng như những hệ lụy có thể xảy ra nếu tiếp tục leo thang xung đột. Một nguồn tin nói với CNN rằng tướng Caine đánh giá quân đội Mỹ có đủ khả năng thực hiện các phương án mà tổng thống lựa chọn, nhưng đồng thời cảnh báo về những hậu quả tiềm tàng.

Lo ngại về kho dự trữ vũ khí được cho là một trong nhiều vấn đề được nêu ra tại cuộc họp.

Tuy nhiên, theo CNN, hiện chưa rõ liệu tình trạng thiếu hụt vũ khí hay nguy cơ leo thang xung đột mới là nguyên nhân chính khiến Washington quyết định tạm dừng chuỗi không kích liên tiếp.

Bản tin cho biết kho dự trữ một số loại vũ khí chủ lực của Mỹ hiện đã suy giảm đáng kể và có thể tiếp tục chịu sức ép nếu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran kéo dài. CNN cũng cho biết trước khi xung đột nổ ra, tướng Caine cùng nhiều chỉ huy quân đội khác từng cảnh báo Tổng thống Trump rằng một chiến dịch quân sự kéo dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực dự trữ vũ khí của Mỹ.

Theo báo cáo, không nhiều người trong nhóm cố vấn thân cận của ông Trump hoặc trong Lầu Năm Góc tin rằng các phương án leo thang quân sự hiện có sẽ mang lại kết quả như Tổng thống mong muốn.

Mỹ vẫn để ngỏ khả năng sử dụng vũ lực

Sau cuộc họp hôm 24/7 với các thành viên nội các và các cố vấn cấp cao, Tổng thống Trump cho biết Mỹ vẫn đang tiếp tục đàm phán với Iran, đồng thời không loại trừ khả năng sử dụng các biện pháp quân sự nếu cần thiết.

Ông Trump như vậy lại đứng trước một ngã rẽ mới trong chính sách với Iran.

Một số dấu hiệu ngoại giao đã xuất hiện. Iran cho biết nước này vừa tiến hành đàm phán cấp thứ trưởng ngoại giao với Oman trong những ngày gần đây. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy Tehran sẽ nhượng bộ yêu cầu cốt lõi - nguyên nhân dẫn tới đợt căng thẳng mới với Mỹ - là quyền kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Điều đó khiến ông Trump trở lại tình thế quen thuộc. Ông đã tìm cách buộc Iran phải nhượng bộ bằng cách gia tăng các đợt tấn công, nhưng chiến lược này vẫn chưa mang lại kết quả, giống như sau giai đoạn giao tranh đầu tiên.

Một lựa chọn khác là triển khai lực lượng trên bộ để tận dụng ưu thế quân sự của Mỹ, song điều này đồng nghĩa với nguy cơ thương vong lớn trong bối cảnh cuộc chiến vốn đã không được lòng dư luận.

Gần 5 tháng sau khi xung đột bùng phát - dù trước đó ông Trump từng dự đoán chỉ kéo dài vài tuần - Nhà Trắng vẫn loay hoay tìm cách tạo thêm dư địa để gây sức ép với Tehran. Tuy nhiên, càng kéo dài, các lựa chọn của Washington dường như càng đối mặt với thách thức.

“Cần cách tiếp cận khác”

Khi liên tục chuyển từ những lời đe dọa sử dụng vũ lực quy mô lớn sang tuyên bố Iran đang muốn nối lại đàm phán, những phát biểu như vậy dường như hướng nhiều hơn tới cử tri Mỹ thay vì Tehran.

Dù vậy, ông Trump vẫn có thể hiện thực hóa các tuyên bố cứng rắn của mình, nhất là khi Mỹ đã mở rộng phạm vi tấn công tại Iran trong đợt không kích gần đây. Washington có thể tiếp tục siết chặt nền kinh tế Iran bằng cách đánh vào hạ tầng giao thông và các nhà máy điện.

Tuy nhiên, một số thành viên thân cận của ông Trump cũng không tin rằng điều đó đủ sức buộc giới lãnh đạo Tehran thay đổi lập trường.

Một phương án khác là mở rộng phong tỏa kinh tế, siết chặt hoạt động của tàu thuyền và các cảng biển Iran nhằm cắt nguồn tài chính. Tuy nhiên, biện pháp này có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng mới phát huy tác dụng và chưa chắc khiến Iran thay đổi tính toán.

Tehran cũng nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng cách nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz, qua đó làm gia tăng tác động của cuộc chiến đối với kinh tế toàn cầu và sức ép chính trị đối với Washington.

Lựa chọn thứ ba là tìm cách khôi phục bản ghi nhớ (MoU) từng giúp thiết lập lệnh ngừng bắn ngắn ngủi. Tuy nhiên, Iran khó chấp nhận nếu không giành được điều mà nước này cho rằng MoU vốn phải bảo đảm ngay từ đầu: quyền quản lý và thu phí đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Chấp nhận điều kiện này cũng có thể được coi là thất bại với Washington vì trước chiến tranh, tuyến hàng hải này vẫn hoạt động bình thường.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy phát biểu trên CNN rằng Tổng thống Trump nên phát động một “cuộc đối thoại quốc gia”, làm việc với Quốc hội để tìm kiếm một hướng đi khác. “Tôi hy vọng sẽ có một giải pháp không trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời không buộc Mỹ phải chi hàng chục tỷ USD cho một chiến lược đến nay vẫn chưa chứng minh được hiệu quả”, ông Cassidy nói.