Trả giá đắt bởi thói quen 'cứ mệt là truyền nước'

Chỉ cần một cuộc gọi, nhân viên y tế có thể mang dịch truyền đến tận nhà. Sự tiện lợi khiến dịch vụ này được nhiều người lựa chọn mỗi khi mệt mỏi, kiệt sức hoặc sau những cuộc nhậu. Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, truyền dịch là một thủ thuật điều trị chứ không phải cách bồi bổ cơ thể, càng không phải “liều thuốc hồi sức” dành cho mọi trường hợp.

Chỉ một số ít người thực sự cần truyền dịch

Theo PGS Hiếu, những người tìm đến dịch vụ truyền dịch tại nhà có thể chia thành ba nhóm.

Nhóm đầu tiên là những trường hợp có chỉ định y khoa rõ ràng như người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi sức khỏe yếu, khó di chuyển hoặc bệnh nhân sốt, nôn, tiêu chảy cần bù nước và điện giải. Đây là nhóm có thể được cân nhắc truyền dịch tại nhà nếu không thuận tiện nhập viện.

Tuy nhiên, cũng chính họ lại đối mặt nguy cơ biến chứng cao nhất bởi thể trạng vốn đã yếu, dễ xảy ra phản ứng với thuốc hoặc dịch truyền.

Theo bác sĩ Hiếu, việc truyền dịch tại nhà chỉ nên thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện an toàn. Người bệnh phải được bác sĩ khám, kê đơn và chỉ định cụ thể loại dịch, liều lượng cũng như tốc độ truyền. Người thực hiện phải là bác sĩ hoặc điều dưỡng có chứng chỉ hành nghề, mang theo đầy đủ thuốc và phương tiện xử trí sốc phản vệ.

Trước khi truyền cần kiểm tra kỹ túi dịch, bảo đảm đúng loại, còn hạn sử dụng, bao bì nguyên vẹn, dung dịch trong, không có dấu hiệu vẩn đục hay kết tủa. Toàn bộ quá trình đặt kim phải tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn và người bệnh cần có người thân theo dõi liên tục trong suốt thời gian truyền.

Nhóm thứ hai là những người hoàn toàn không có chỉ định nhưng vẫn chủ động tìm đến dịch vụ vì cho rằng cơ thể suy nhược, cần “lấy lại sức” nhanh.

Đây là nhóm phổ biến nhất hiện nay. Không ít người sau khi uống nhiều rượu bia, làm việc quá sức hoặc chỉ đơn giản cảm thấy mệt mỏi đã lựa chọn các gói “truyền thải độc gan”, “truyền vitamin C tăng đề kháng”, “truyền đạm phục hồi sức khỏe” với hy vọng nhanh chóng tỉnh táo để tiếp tục công việc.

Theo PGS Hiếu, phần lớn các dịch truyền này chỉ chứa nước muối, đường hoặc vitamin liều cao. Chúng không giúp gan đào thải rượu nhanh hơn, cũng không có tác dụng phục hồi sức khỏe thần kỳ như nhiều quảng cáo. Cảm giác khỏe lên sau truyền chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý và việc cơ thể được bù nước.

Nhóm cuối cùng là những người truyền dịch với mục đích làm đẹp như truyền trắng, truyền vitamin C, glutathione hay collagen tại nhà hoặc tại các spa.

Bác sĩ đánh giá đây là nhóm tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất bởi thường sử dụng thuốc liều cao, sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cùng lúc, làm tăng đáng kể nguy cơ sốc phản vệ và nhiễm trùng.

Những biến chứng có thể cướp đi tính mạng

Theo PGS Hiếu, truyền dịch tại nhà không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Biến chứng thường gặp là nhiễm trùng nếu quy trình vô khuẩn không được đảm bảo. Vi khuẩn có thể xâm nhập trực tiếp vào máu, gây sưng đỏ, mưng mủ tại vị trí truyền, sau đó lan rộng thành nhiễm trùng huyết.

Nguy hiểm hơn là sốc phản vệ - tình trạng có thể xảy ra ngay cả với những loại dịch tưởng chừng rất an toàn như nước muối sinh lý, vitamin hay dung dịch đạm. Người bệnh có thể nổi mề đay, khó thở, tụt huyết áp, rơi vào hôn mê và tử vong chỉ sau vài phút nếu không được cấp cứu kịp thời.

“Trong khi đó, tại nhà thường không có hệ thống theo dõi, oxy hay đầy đủ thuốc cấp cứu để xử trí các tình huống này“, ông nói.

Một rủi ro khác là tắc mạch khí nếu trong dây truyền còn bọt khí. Dù hiếm gặp, biến chứng này có thể gây tắc mạch phổi và đe dọa tính mạng.

Việc truyền quá nhanh hoặc quá nhiều dịch cũng có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng quá tải tuần hoàn, gây phù phổi, đặc biệt ở người cao tuổi, bệnh nhân tim mạch, suy thận hoặc trẻ nhỏ. Người bệnh sẽ xuất hiện khó thở, tức ngực, ho, phù và tăng huyết áp.

Ngoài ra còn có các biến chứng như viêm tắc tĩnh mạch, thoát mạch khiến dịch chảy ra mô xung quanh gây sưng đau, thậm chí hoại tử nếu là thuốc có độc tính cao. Với các dịch truyền chứa điện giải như kali, natri hoặc Lactate Ringer, việc sử dụng không đúng chỉ định còn có thể gây rối loạn điện giải, dẫn đến rối loạn nhịp tim, co giật hoặc hôn mê.

PGS Hiếu khuyến cáo người dân phải dừng truyền ngay và gọi cấp cứu 115 nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, đau ngực, tụt huyết áp, ngất, sốt cao kèm rét run, nổi ban toàn thân, sưng môi, sưng mắt, vị trí truyền sưng đau dữ dội, tim đập nhanh bất thường hoặc co giật.

Theo ông, truyền dịch là một chỉ định điều trị, không phải biện pháp bồi bổ hay làm đẹp. Người dân không nên tin vào quảng cáo hoặc truyền dịch theo kinh nghiệm truyền miệng. Mọi trường hợp đều cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định, đồng thời phải được thực hiện trong điều kiện bảo đảm an toàn để tránh những biến chứng đáng tiếc.