Thuốc trên mạng và cái bẫy mang tên “chữa nhanh”

Vụ việc một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng tự ý mua thuốc không rõ nguồn gốc, tin vào lời truyền miệng thay vì thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

Rước họa từ thuốc chứa chất cấm

Cụ ông 72 tuổi được chuyển đến Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) trong tình trạng hôn mê, suy hô hấp, tụt huyết áp, suy thận cấp và nhanh chóng rơi vào sốc. Các bác sĩ phải khẩn trương đặt nội khí quản, cho thở máy, dùng thuốc vận mạch và tiến hành lọc máu để cứu sống.

Theo người nhà, khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện đi ngoài phân đen và được điều trị tại cơ sở y tế tuyến dưới. Sau đó, tình trạng ngày càng nặng với sốt cao liên tục 38-39°C, nước tiểu đỏ sẫm, mệt nhiều rồi rối loạn ý thức.

Kết quả xét nghiệm xác định, bệnh nhân bị tan máu và thiếu máu cấp rất nặng, nồng độ hemoglobin (huyết sắc tố) chỉ còn 31g/L, trong khi mức bình thường dao động từ 120-155g/L.

Điều đáng chú ý là trong quá trình khai thác bệnh sử, người nhà mang đến 5 lọ thuốc có nhãn tiếng Trung Quốc mà người bệnh đã sử dụng. Trong đó, một lọ ghi rõ tên hoạt chất Phenylbutazone.

Người bệnh cho biết, những loại thuốc này được bạn bè giới thiệu và mua hộ trên mạng nên đã sử dụng mà không qua thăm khám hay kê đơn của bác sĩ.

Các bác sĩ lưu ý, tình trạng đi ngoài phân đen ở người bệnh nhiều khả năng là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, còn nước tiểu đỏ sẫm có thể là hậu quả của tan máu cấp. Khi hồng cầu bị phá hủy hàng loạt, các sản phẩm từ hồng cầu sẽ gây tổn thương thận, dẫn đến suy thận cấp, sốc và suy đa cơ quan.

Phenylbutazone từng được sử dụng để chống viêm, giảm đau nhưng đã bị loại bỏ khỏi điều trị cho người vì nguy cơ gây nhiều phản ứng bất lợi nghiêm trọng như tan máu, suy tủy, giảm bạch cầu hạt, xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan, suy thận và các phản ứng dị ứng nặng, có thể đe dọa tính mạng.

Tại Việt Nam, từ năm 2001, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã yêu cầu ngừng nhập khẩu nguyên liệu, thành phẩm chứa Phenylbutazone và ngừng sản xuất các thuốc chứa hoạt chất này. Hiện nay, hoạt chất cũng không còn được phép sử dụng cho người tại Mỹ và hầu hết các nước châu Âu.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), trường hợp cụ ông 72 tuổi nêu trên là điển hình cho hậu quả của việc tự ý sử dụng thuốc theo lời truyền miệng và mua qua mạng mà không rõ nguồn gốc.

Thực tế, Bệnh viện Bạch Mai đã nhiều lần tiếp nhận các ca gặp phải phản ứng nặng liên quan đến Phenylbutazone. Phần lớn bệnh nhân mua thuốc trên mạng để điều trị đau khớp và nhập viện với các biểu hiện như sốt cao, phát ban toàn thân, tổn thương gan, sốc nhiễm khuẩn hoặc các hội chứng dị ứng thuốc nghiêm trọng. Một số trường hợp đã không qua khỏi.

Không chỉ Phenylbutazone, Trung tâm Chống độc cũng từng tiếp nhận một bệnh nhân nam 63 tuổi ở Thanh Trì (Hà Nội) trong tình trạng đau bụng, khó thở và nhiễm toan chuyển hóa nặng sau khi sử dụng một loại thuốc nam điều trị đái tháo đường.

Kết quả xét nghiệm viên thuốc cho thấy, sản phẩm chứa Phenformin - hoạt chất điều trị đái tháo đường thế hệ cũ đã bị thế giới thu hồi và cấm sử dụng từ những năm 1970 do độc tính rất cao và có thể gây tử vong.

Theo các chuyên gia, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân, một số đối tượng đã trộn các hoạt chất bị cấm như Phenylbutazone hoặc Phenformin vào các sản phẩm mạo danh thuốc y học cổ truyền, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng để tạo cảm giác thuốc có hiệu quả nhanh. Việc sử dụng những sản phẩm này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Đừng tin quảng cáo “khỏi nhanh, không tác dụng phụ”…

Nhiều người bệnh tin vào những lời quảng cáo như “thuốc gia truyền”, “thuốc xách tay”, “đặc trị đau khớp”, “khỏi nhanh sau vài viên”, “không tác dụng phụ”... mà không biết rằng các sản phẩm này có thể chứa hoạt chất đã bị cấm, pha trộn nhiều thành phần không được công bố hoặc sản xuất trong điều kiện không bảo đảm chất lượng.

Đối với người cao tuổi, nguy cơ càng lớn hơn bởi họ thường mắc nhiều bệnh mạn tính và phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Việc bổ sung thêm các loại thuốc không rõ nguồn gốc có thể dẫn đến tương tác thuốc, làm tăng độc tính hoặc che lấp các triệu chứng bệnh khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên khó khăn hơn.

“Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính và sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Việc tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc có thể làm tăng nguy cơ tương tác thuốc và các biến chứng nặng”, Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên phân tích.

Theo Tiến sĩ - Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, thuốc lưu hành trái phép thường che giấu thông tin về thành phần, nguồn gốc và quy trình sản xuất. Người bệnh vừa thiếu thông tin về thuốc vừa tự điều trị khi không có chuyên môn nên rất dễ gặp các phản ứng có hại hoặc ngộ độc. Đáng lo ngại hơn, khi bệnh diễn biến nặng sau khi dùng thuốc trôi nổi, cả người bệnh và bác sĩ có thể nhầm lẫn đó là diễn tiến của bệnh lý, làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân thực sự.

Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo, người dân tuyệt đối không mua thuốc chữa bệnh qua mạng xã hội hoặc theo lời mách bảo của người quen. Khi có dấu hiệu bệnh, cần đến các cơ sở y tế hoặc người hành nghề khám chữa bệnh được cấp phép để được chẩn đoán và chỉ định điều trị phù hợp.

Nếu sau khi dùng thuốc xuất hiện các biểu hiện bất thường như sốt cao, phát ban, khó thở, đi ngoài phân đen, nước tiểu sẫm màu, vàng da hoặc mệt mỏi bất thường, cần ngừng thuốc ngay và đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu. Đồng thời, nên mang theo vỏ hộp, lọ thuốc hoặc hình ảnh sản phẩm để hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân và xử trí kịp thời.

Sự tiện lợi của việc mua thuốc qua mạng không thể thay thế sự an toàn trong điều trị. Chỉ một viên thuốc không rõ nguồn gốc cũng có thể chứa hoạt chất bị cấm hoặc các thành phần nguy hiểm, đẩy người sử dụng vào tình trạng nguy kịch. Đừng để những lời “rỉ tai” và những quảng cáo thiếu kiểm chứng trở thành cái giá phải trả bằng chính sức khỏe, thậm chí là tính mạng.