Tại sao người Mỹ gọi bóng đá là 'soccer' chứ không phải 'football'?

Khi theo dõi các giải đấu quốc tế, người hâm mộ bóng đá thường cảm thấy bối rối hoặc khó chịu khi nghe người Mỹ gọi môn thể thao vua này là "soccer". Trong tâm thức đại đa số dân thể thao, bóng đá có cách gọi quốc tế duy nhất là "football".

Cách gọi trên không phải do người Mỹ thích tách mình khỏi văn hóa thể thao chung. Sự thật lịch sử sau từ "soccer" lại thú vị hơn nhiều so với những định kiến.

Vì sao người Mỹ gọi bóng đá là "soccer"?

Để hiểu tại sao người Mỹ lại dùng từ "soccer" mà không phải "football", cần quay ngược thời gian về thế kỷ 19 tại nước Anh, nơi ra đời môn bóng đá. Vào thời điểm đó, bóng đá không phải là môn thể thao có luật lệ thống nhất. Tại các trường học và đại học danh tiếng, mỗi nơi chơi một biến thể khác nhau.

Có nơi cho phép dùng tay chạm bóng, có nơi chỉ dùng chân, và kích thước sân bãi cũng vô cùng đa dạng. Sự hỗn loạn này dẫn đến nhu cầu cấp thiết về một bộ luật chung, tên gọi chung để các đội bóng từ những vùng miền khác nhau có thể thi đấu công bằng.

Sự phân tách giữa Association và Rugby

Năm 1863, Hiệp hội Bóng đá Anh (The Football Association - FA) được thành lập tại London với mục đích chuẩn hóa các quy tắc. Những người chơi bóng đá gọi môn này là "Association Football". Mục đích của tính từ "association" là để phân biệt rõ ràng với một biến thể cực kỳ phổ biến khác lúc bấy giờ là "Rugby Football" ( bóng bầu dục rugby) , môn thể thao cho phép cầu thủ ôm bóng chạy.

Như vậy, trong giai đoạn sơ khai, cả hai môn thể thao này đều được coi là những hình thức khác nhau của "football". Ngôn ngữ luôn có xu hướng giản lược hóa để thuận tiện giao tiếp. Tại các trường đại học như Oxford hay Cambridge, sinh viên có thói quen thêm hậu tố "-er" vào các từ viết tắt để tạo ra từ lóng mang tính thân mật.

Ví dụ, môn "Rugby Football" nhanh chóng được gọi ngắn gọn là "rugger". Theo cùng logic đó, "Association Football" lẽ ra phải được gọi là "assoccer", nhưng âm tiết đầu tiên nghe không thuận tai, nên họ rút gọn thành "soccer".

Thuật ngữ này bắt đầu xuất hiện phổ biến trong giới sinh viên và tầng lớp thượng lưu Anh từ những năm 1880. Trong suốt nhiều thập kỷ sau đó, "soccer" và "football" được sử dụng song hành tại Anh, đều chỉ môn bóng đá.

Sự trỗi dậy của bóng bầu dục Mỹ

Trong khi đó, ở phía bên kia bờ Đại Tây Dương, các môn thể thao cũng đang trong quá trình định hình. Người Mỹ tiếp nhận các biến thể của bóng đá từ Anh và phát triển chúng theo hướng riêng. Vào cuối thế kỷ 19, một môn thể thao mới ra đời tại Mỹ dựa trên sự kết hợp các quy tắc của bóng đá và bóng bầu dục rugby. Ngày nay, môn này được biết đến với tên bóng bầu dục Mỹ.

Lúc này, người Mỹ gọi môn thể thao mới và bóng đá đều là "football". Khi bóng bầu dục trở thành môn thể thao thống trị đời sống văn hóa, nhu cầu về một từ để phân biệt nó với môn bóng đá truyền thống trở nên cấp thiết.

Người Mỹ chọn từ "soccer" để gọi tên môn bóng đá. Sự lựa chọn này dựa trên nhu cầu cần một cái tên không gây nhầm lẫn với môn thể thao quốc gia. Điều đáng chú ý là cho đến tận những năm 1970, từ "soccer" vẫn còn được sử dụng khá phổ biến ở Anh. Tuy nhiên, một sự chuyển dịch văn hóa quan trọng đã xảy ra vào nửa sau của thế kỷ 20 khiến từ "soccer" bị ruồng bỏ tại nước này.

Phản ứng văn hóa

Sự trỗi dậy của bóng đá bầu dục Mỹ đã tạo ra một phản ứng ngược. Người hâm mộ bóng đá tại Anh bắt đầu cảm thấy từ "soccer" quá mang âm hưởng Mỹ. Để bảo vệ bản sắc riêng của môn thể thao mà mình khai sinh, người Anh dần loại bỏ từ "soccer" khỏi từ điển hàng ngày và quay lại trung thành tuyệt đối với từ "football".

Trong mắt người Anh hiện đại, việc sử dụng từ "soccer" trở thành dấu hiệu thiếu hiểu biết về cội nguồn môn thể thao. Thế nhưng, người Mỹ vẫn trung thành với cách gọi bóng bầu dục là "football", còn bóng đá là "soccer".

Lúc này, giải Bóng đá Ngoại hạng Anh phổ biến khắp thế giới. Các tín đồ môn thể thao vua cũng ưu tiên dùng cách gọi "football" theo người Anh, chứ không dùng "soccer" như người Mỹ.

Cuộc tranh cãi không hồi kết

Sự khác biệt ngôn ngữ này thường dẫn đến những cuộc tranh cãi không hồi kết. Người hâm mộ bóng đá thế giới thường chế giễu người Mỹ vì gọi một môn thể thao dùng tay là "football" và gọi môn dùng chân là "soccer". Tuy nhiên, nếu xét về mặt ngữ nghĩa lịch sử, từ "football" không nhất thiết có nghĩa là dùng chân để đá bóng.

Theo nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ, thuật ngữ này ban đầu dùng để chỉ các môn thể thao chơi bóng đứng trên đôi chân (on foot), phân biệt với môn chơi bóng ngồi trên lưng ngựa (polo). Vì vậy, cả bóng đá Mỹ, rugby và bóng đá truyền thống đều có quyền tự xưng là "football" theo logic lịch sử này.

Hiện nay, Mỹ không phải quốc gia duy nhất sử dụng từ "soccer". Người Canada, Australia, New Zealand và một phần Nam Phi cũng thường xuyên sử dụng từ này để tránh nhầm lẫn. Điều đó cho thấy "soccer" không phải sự dị biệt của người Mỹ, mà là giải pháp ngôn ngữ cần thiết trong những môi trường đa dạng về các môn thể thao đồng đội dùng bóng.