Chiến công lừng lẫy nào của Lưu Bị bị 'gán' cho Khổng Minh?

Bác Vọng là trận đánh nổi tiếng thời Tiền Tam quốc diễn ra vào năm 202 tại gò Bác Vọng (nay thuộc huyện Phương Thành, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc). Đây là cuộc đối đầu trực diện giữa lực lượng của Lưu Bị (khi đó đang nương nhờ Lưu Biểu ở Kinh Châu) và quân đội của Tào Tháo do đại tướng Hạ Hầu Đôn chỉ huy.

Tuy nhiên, có sự khác biệt đáng kể giữa chính sử và những gì được miêu tả trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa. Trong lịch sử, người đóng vai trò quyết định thành công của trận chiến là Lưu Bị. Tuy nhiên, nó lại được La Quán Trung “mượn” để gán cho Gia Cát Lượng (Khổng Minh) trong tiểu thuyết.

Tài năng quân sự của Lưu Bị

Vào năm 202, Lưu Bị đang nương nhờ lãnh chúa Lưu Biểu ở Kinh Châu và được giao trấn giữ Tân Dã. Nhận thấy Tào Tháo đang bận lên phía Bắc đánh phe Viên Thiệu, Lưu Bị chủ động dẫn quân tiến sâu vào lãnh thổ phía Tào. Nhận thấy nguy cơ từ phía ông, Tào Tháo lập tức phái đại tướng Hạ Hầu Đôn đi cùng Vu Cấm và Lý Điển đem quân chặn đánh.

Sách Tam quốc chí (phần Thục thư - Tiên chủ truyện) ghi chép rất rõ ràng về chiến thuật của Lưu Bị: Sau một thời gian giằng co, ông chủ động hạ lệnh phóng hỏa đốt sạch doanh trại của chính mình rồi giả vờ thua chạy xuôi về hướng Nam. Tướng Hạ Hầu Đôn cho rằng Lưu Bị sợ hãi rút lui nên bất chấp lời can ngăn của Lý Điển, cùng Vu Cấm dẫn đại quân ráo riết đuổi theo.

Hạ Hầu Đôn không hề biết rằng Lưu Bị đã bài binh bố trận, mai phục sẵn tại gò Bác Vọng. Khi quân Tào lọt vào con đường hẹp, quân phục kích của Lưu Bị xông ra đánh vỗ mặt, gây tổn thất cực kỳ nặng nề cho phe địch. Hạ Hầu Đôn chỉ thoát chết nhờ cánh quân cứu viện kịp thời của Lý Điển.

Trận thắng vang dội này khẳng định Lưu Bị là một nhà chỉ huy thực chiến sắc sảo, có khả năng nhìn thấu tâm lý nôn nóng của tướng địch và sử dụng cạm bẫy cực kỳ điêu luyện.

Khổng Minh được “gán” chiến công

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, trận Bác Vọng được miêu tả ở hồi 39 là một trong những cột mốc kinh điển. Nó được La Quán Trung xây dựng thành chiến công đầu tay của Gia Cát Lượng ngay sau khi xuống núi, nhằm thiết lập uy quyền tuyệt đối của vị quân sư này trong quân đội Thục Hán.

Theo Tam quốc diễn nghĩa, Tào Tháo sai Hạ Hầu Đôn làm Đô đốc, mang 10 vạn đại quân tiến đánh Tân Dã. Lưu Bị lúc này vừa mới mời được Gia Cát Lượng về và lập tức giao toàn bộ binh quyền cho vị quân sư.

Thấy Gia Cát Lượng còn trẻ (mới 27 tuổi), lại chưa có kinh nghiệm chỉ huy, Quan Vũ và Trương Phi rất bất mãn. Họ cho rằng Khổng Minh chỉ là một thư sinh chỉ biết nói suông, không có tài thực chiến nên cố tình tỏ thái độ chống đối, không chịu tuân lệnh.

Tuy vậy, khi đối phó với 10 vạn quân Tào, Khổng Minh điều binh khiển tướng một cách hoàn hảo. Ông giao Quan Vũ dẫn 1.000 quân mai phục sau gò Dự Sơn, đợi quân Tào đi qua thì phóng hỏa, giao Trương Phi Dẫn 1.000 quân mai phục trong thung lũng sau rừng An Lâm, đợi phía Bác Vọng lửa cháy thì xuất kích đốt lương thảo của địch.

Tiếp đến, Gia Cát Lượng sai Quan Bình và Lưu Phong dẫn sẵn củi khô, diêm tiêu, lưu huỳnh đến mai phục ở hai bên sườn gò Bác Vọng, chuẩn bị châm lửa, còn Lưu Bị và Triệu Vân đóng vai “mồi nhử”, trực tiếp dẫn quân tiên phong ra chặn địch.

Khổng Minh dặn Triệu Vân chỉ được đánh thua không được đánh thắng, vừa đánh vừa lùi để dụ Hạ Hầu Đôn tiến sâu vào trận địa phục kích. Còn Gia Cát Lượng ngồi trên bệ soái, điều binh khiến tướng.

Cậy quân đông, Hạ Hầu Đôn khinh rẻ đối phương. Khi hết Triệu Vân rồi đến Lưu Bị liên tục giả vờ thua chạy, vị tướng dạn dày kinh nghiệm này bất chấp lời can ngăn của thuộc hạ rằng “đường hiểm hẹp, cây cối rậm rạp, đề phòng hỏa công”, cứ thúc quân ráo riết đuổi theo vào lối hẹp gò Bác Vọng.

Khi toàn bộ quân Tào lọt vào phạm vi mai phục, trời tối sầm, gió lớn nổi lên. Đúng lúc đó, quân Lưu Bị phóng hỏa. Lửa gặp củi khô và lưu huỳnh bùng lên dữ dội, thiêu rụi đội hình quân Tào, người và ngựa xéo lên nhau mà chết, tiếng khóc than vang trời.

Triệu Vân quay giáo đánh bật trở lại, Quan Vũ và Trương Phi từ các ngả đường mai phục xông ra cắt đứt đường lui và đốt sạch xe lương của phe Tào. Hạ Hầu Đôn đại bại, phải giẫm đạp lên xác quân sĩ để tháo chạy về Hứa Xương.

Trận Bác Vọng kết thúc bằng thắng lợi hủy diệt của phe Lưu Bị. Sau trận này, Quan Vũ và Trương Phi tâm phục khẩu phục, dập đầu tạ lỗi và từ đó tuyệt đối nghe theo mọi mệnh lệnh của Gia Cát Lượng. Đây được cho là sự kiện dẫn tới sự ra đời câu thành ngữ nổi tiếng của người Trung Quốc: “Tân quan thượng nhiệm tam bả hỏa” (quan mới nhậm chức đốt ba ngọn lửa) - mà ngọn lửa đầu tiên chính là trận Bác Vọng này.

Dù ở góc độ lịch sử hay văn học, trận Bác Vọng đều kết thúc với thắng lợi hoàn toàn thuộc về phe Lưu Bị. Hạ Hầu Đôn nôn nóng rơi vào bẫy, quân Tào bị thiệt hại nặng nề và phải rút chạy.

Tuy nhiên, ý nghĩa thực tế lại rất khác nhau. Trong lịch sử, trận thắng nâng cao vị thế quân sự độc lập của Lưu Bị, còn trong tiểu thuyết, nó là bệ phóng vĩ đại để hợp thức hóa tài năng “xuất quỷ nhập thần” của Gia Cát Lượng.