Sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc cao: Điểm số có phản ánh đúng năng lực?

Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT nhấn mạnh sau thời gian chuyển đổi, mở rộng quy mô và tăng cường năng lực, giáo dục đại học đến lúc cần quan tâm nhiều hơn đến những chuyển biến về chất. Đặc biệt, một vấn đề lãnh đạo ngành giáo dục cho rằng cần được nhìn nhận thẳng thắn là sinh viên thực sự nỗ lực học tập hay chưa, đã “học thực chất” hay chưa.

Theo Bộ trưởng, nếu chuẩn đầu ra của một trường tốp đầu không cao hơn các trường khác, trong khi tỷ lệ sinh viên đạt loại xuất sắc lại cao, thì có thể người học không cần phải nỗ lực quá nhiều.

Hàng loạt trường có tỷ lệ giỏi, xuất sắc cao

Những năm gần đây, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại khá trở lên chiếm tỉ lệ lớn tại nhiều trường đại học, ngay cả những trường tốp đầu tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc cũng ở mức cao.

Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trong đợt tốt nghiệp đại học chính quy năm 2026 diễn ra vào tháng 8 vừa qua, 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân. Trong đó, 51,2% tốt nghiệp loại xuất sắc và 26,3% loại giỏi. Như vậy, tổng tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi và xuất sắc là 77,5%. Đáng chú ý, 17 sinh viên đạt điểm tuyệt đối 4.0.

Tại Học viện Tài chính, trong 3.364 sinh viên đủ điều kiện tốt nghiệp theo báo cáo tại lễ tốt nghiệp đại học chính quy tháng 8/2026, có 764 sinh viên đạt loại xuất sắc, chiếm 28,41%; 1.184 sinh viên đạt loại giỏi, chiếm 44,03%; 728 sinh viên đạt loại khá, chiếm 27,07% và 13 sinh viên đạt loại trung bình, chiếm 0,48%. Như vậy, sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc tại Học viện Tài chính chiếm 72,44%.

Tại Trường Đại học Ngoại thương, lễ trao bằng tốt nghiệp đợt 1 năm 2025 có gần 1.300 sinh viên được công nhận tốt nghiệp. Trong số này, 32,4% sinh viên đạt kết quả loại xuất sắc và 47% đạt loại giỏi. Tổng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc đạt gần 80%.

Không chỉ ở nhóm ngành kinh tế, tỷ lệ sinh viên đạt kết quả học tập cao cũng xuất hiện tại các lĩnh vực đào tạo khác. Tại Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong 407 sinh viên được công nhận tốt nghiệp năm 2026, có 19 sinh viên đạt loại xuất sắc, 139 sinh viên loại giỏi, 230 sinh viên loại khá và 19 sinh viên loại trung bình. Như vậy, 158 sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc, chiếm khoảng 38,82%.

Trong đợt xét tốt nghiệp giai đoạn tháng 6-11/2025, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM trao bằng tốt nghiệp cho 2.408 sinh viên, trong đó tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc đạt 45,1%.

Điểm cao nhưng người học thực sự làm được gì?

TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp cho rằng nguyên nhân dẫn đến “lạm phát điểm” có thể liên quan đến việc nới lỏng đánh giá, thậm chí có trường hợp cơ sở đào tạo “nới lỏng” đầu ra để thu hút sinh viên theo học.

Nếu xảy ra tình trạng này, hệ quả không chỉ dừng ở việc có thêm nhiều tấm bằng loại giỏi hay xuất sắc. Theo chuyên gia, khi thành tích học tập không phản ánh đúng năng lực của sinh viên, người học có thể không đáp ứng được yêu cầu khi bước vào thị trường lao động. Đồng thời, điều này tạo ra sự bất công với những người có năng lực thực sự.

“Nói đến lạm phát điểm, điều đáng lo không phải là có nhiều sinh viên xuất sắc. Nếu chuẩn cao và người học thực sự đạt chuẩn thì đó là tín hiệu tốt. Đáng lo là điểm rất cao nhưng chưa trả lời được người học thực sự làm được gì”, ông Vinh bày tỏ.

Ông Hoàng Ngọc Vinh nhận thấy kết quả ở bậc đại học cần được đánh giá trung thực, tôn trọng thực chất năng lực của người học. Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh AI đang tác động ngày càng rõ đến việc học tập và thực hiện các bài tập, sản phẩm của sinh viên.

Khi người học có thể sử dụng AI để hỗ trợ tìm kiếm thông tin, xây dựng nội dung hay hoàn thành một phần sản phẩm, việc chỉ dựa vào bài viết hoặc một số bài kiểm tra truyền thống sẽ khó phản ánh đầy đủ năng lực cá nhân.

“Ngoài kiểm tra viết cần được bổ sung những hình thức đánh giá khác. Như với thi vấn đáp, giảng viên có thể kiểm tra sinh viên có thực sự hiểu và giải thích được lựa chọn của mình hay không. Đánh giá qua thực hành giúp xác định người học có thực sự làm được những gì đã thể hiện trong bài viết. Dự án nhóm và thực tập bổ sung bằng chứng về khả năng làm việc của sinh viên”, ông Vinh nói.

Đặc biệt trong thời đại AI, người học cần được đặt vào những nhiệm vụ buộc phải trình bày cách tư duy, bảo vệ sản phẩm và chứng minh đâu là năng lực do chính mình tạo ra.

Chuyên gia bày tỏ đánh giá cần được thực hiện toàn diện, làm rõ từng mặt năng lực thay vì gom tất cả vào một điểm số chung. Khi đó, kết quả học tập mới có thể cho thấy sinh viên thực sự mạnh ở đâu, yếu ở đâu và cần cải thiện năng lực nào.