Vũ khí tỷ USD của Mỹ 'chết yểu' trước vũ khí giá rẻ của Iran?

Trước khi xung đột nổ ra, nhiều chuyên gia quân sự cho rằng Iran - quốc gia chịu các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều năm và sở hữu lực lượng không quân chủ yếu từ thời Chiến tranh Lạnh, khó có thể gây ra tổn thất đáng kể cho các lực lượng hiện đại của Mỹ và Israel.

Tuy nhiên, những diễn biến thực tế cho thấy Tehran vẫn có thể gây sức ép đáng kể bằng cách sử dụng các giải pháp quân sự chi phí thấp, kết hợp với chiến thuật tấn công vào các mục tiêu có giá trị cao.

Máy bay Mỹ và Israel chịu tổn thất lớn

Theo các nguồn tin quân sự, kể từ khi xung đột bắt đầu, Mỹ đã mất 16 máy bay các loại, trong đó có tới 12 máy bay không người lái MQ-9 Reaper. Đây là dòng UAV tấn công được Mỹ sử dụng rộng rãi tại Tây Á trong nhiều năm qua. Với chi phí có thể lên tới khoảng 56,5 triệu USD cho mỗi chiếc, tổng giá trị các UAV bị mất được ước tính vượt quá 500 triệu USD.

Ngoài ra, ba tiêm kích F-15 Strike Eagle của Mỹ đã bị mất tại Kuwait vào ngày 2/3, được cho là do một sự cố bắn nhầm từ lực lượng đồng minh, dù nguyên nhân chính xác vẫn đang được điều tra. Không quân Mỹ cũng mất một máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 trên bầu trời Iraq ngày 12/3, khiến toàn bộ sáu thành viên phi hành đoàn thiệt mạng. Một chiếc KC-135 khác cũng bị hư hại trong cùng sự cố.

Diễn biến gây chú ý nhất xảy ra ngày 19/3 khi một tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ bị trúng đạn khi hoạt động trên không phận Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ xác nhận chiếc máy bay đã phải hạ cánh khẩn cấp, song phi công vẫn an toàn. Nguyên nhân cụ thể chưa được công bố, tuy nhiên nhiều nguồn tin cho rằng chiếc F-35 có thể đã bị trúng tên lửa phòng không.

Nếu thông tin này được xác nhận, Iran có thể trở thành quốc gia đầu tiên bắn trúng tiêm kích tàng hình F-35 trong thực chiến. F-35 Lightning II là một trong những chương trình vũ khí đắt đỏ nhất lịch sử với chi phí vòng đời vượt 2.000 tỷ USD, đồng thời cũng là dòng tiêm kích tàng hình được sản xuất nhiều nhất thế giới với gần 1.300 chiếc đã được bàn giao.

Các chuyên gia nhận định việc một máy bay F-35 bị trúng đạn, dù chưa bị bắn rơi, vẫn có thể mang ý nghĩa chiến lược đáng kể. Dữ liệu theo dõi hoặc tín hiệu radar liên quan tới F-35 nếu bị thu thập sẽ có giá trị lớn đối với các quốc gia đang nghiên cứu công nghệ chống tàng hình.

Trong khi đó, Israel cũng được cho là đã mất 10 UAV trong không phận Iran. Tổng cộng, Mỹ và Israel được cho là đã mất khoảng 28 máy bay không người lái kể từ khi xung đột bùng phát.

Radar THAAD bị tấn công

Một trong những diễn biến đáng chú ý khác là việc các hệ thống radar phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Trung Đông bị tấn công. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã đánh trúng bốn radar AN/TPY-2 thuộc các khẩu đội THAAD.

Theo các báo cáo, một radar đã bị phá hủy tại Jordan trong giai đoạn đầu xung đột. Hai radar khác được cho là đã bị trúng đạn tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, trong đó có một hệ thống đặt tại khu công nghiệp Al-Ruwais. Một radar khác tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia cũng được cho là bị tấn công.

Mỗi radar AN/TPY-2 có giá ước tính từ 300 đến 500 triệu USD. Trên toàn thế giới hiện chỉ có khoảng 10 hệ thống THAAD đang hoạt động, trong đó Mỹ vận hành 7 hệ thống, còn UAE và Saudi Arabia sở hữu các khẩu đội còn lại. Nếu các báo cáo là chính xác, số radar bị vô hiệu hóa có thể chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số hệ thống đang hoạt động.

Ngoài ra, Iran cũng tuyên bố đã tấn công radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 Block 5 tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar. Qatar xác nhận hệ thống này đã bị trúng đạn và hư hỏng. Radar AN/FPS-132 là một hệ thống mảng pha cỡ lớn có khả năng phát hiện tên lửa đạn đạo ở khoảng cách lên tới 5.000 km và cung cấp dữ liệu cho các hệ thống phòng thủ như THAAD, Patriot và Aegis. Chi phí của hệ thống này có thể lên tới khoảng 1,1 tỷ USD và trên toàn cầu chỉ có khoảng 6 radar loại này.

Việc các hệ thống radar chiến lược bị tấn công làm dấy lên lo ngại về khả năng bảo vệ của mạng lưới phòng thủ tên lửa nhiều tầng do Mỹ xây dựng tại khu vực.

Sự cố trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford

Song song với các tổn thất trên không và trên đất liền, Hải quân Mỹ cũng đang đối mặt với sự cố đáng chú ý liên quan đến tàu sân bay USS Gerald R. Ford - chiến hạm hiện đại và đắt đỏ nhất của nước này.

Theo USNI News, tàu Ford đã phải rời khu vực Biển Đỏ để tới căn cứ hải quân Souda Bay tại đảo Crete nhằm sửa chữa sau một vụ cháy nghiêm trọng. Đám cháy được cho là bùng phát tại khu giặt ủi chính trên tàu và phải mất hơn 30 giờ mới được khống chế hoàn toàn.

Hải quân Mỹ hiện đang điều tra nguyên nhân vụ việc, bao gồm khả năng phá hoại có chủ đích. Một số báo cáo cho rằng sự mệt mỏi của thủy thủ đoàn sau nhiều tháng triển khai liên tục có thể là yếu tố liên quan.

USS Gerald R. Ford đã rời cảng Norfolk từ tháng 6 năm trước và liên tục tham gia nhiều nhiệm vụ khác nhau tại Địa Trung Hải và vùng Caribbean. Thời gian triển khai ban đầu dự kiến kết thúc vào cuối tháng 12 nhưng đã bị gia hạn nhiều lần, khiến con tàu hiện bước sang tháng thứ mười hoạt động trên biển.

Việc triển khai kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần thủy thủ đoàn, mà còn làm trì hoãn kế hoạch bảo dưỡng lớn tại xưởng đóng tàu Newport News ở bang Virginia, nơi tàu dự kiến được nâng cấp và sửa chữa định kỳ.

Chi phí xung đột gây áp lực lớn

Ngoài thiệt hại về khí tài, xung đột cũng tạo ra áp lực lớn đối với ngân sách quốc phòng Mỹ. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), chi phí đạn dược trong sáu ngày đầu tiên của chiến dịch đã lên tới hơn 12 tỷ USD. Lầu Năm Góc đưa ra con số 11,3 tỷ USD cho cùng giai đoạn.

Điều này tương đương khoảng 2 tỷ USD mỗi ngày chỉ riêng cho đạn dược. Ví dụ, mỗi tên lửa hành trình Tomahawk có giá khoảng 3,5 triệu USD, và hơn 300 tên lửa loại này đã được sử dụng, tiêu tốn trên 1,2 tỷ USD.

Theo một số báo cáo, Lầu Năm Góc đã đề nghị Nhà Trắng trình Quốc hội phê duyệt gói ngân sách bổ sung hơn 200 tỷ USD nhằm duy trì các hoạt động quân sự và tăng tốc sản xuất vũ khí.

Các chuyên gia cho rằng tốc độ tiêu hao đạn dược hiện nay có thể làm giảm đáng kể kho dự trữ của Mỹ nếu xung đột kéo dài. Đồng thời, những tổn thất và sự cố liên quan đến các hệ thống như MQ-9 Reaper, F-35, THAAD hay tàu sân bay USS Gerald R. Ford cũng đang thúc đẩy các cuộc tranh luận mới về hiệu quả và khả năng chống chịu của các khí tài quân sự hiện đại trong môi trường tác chiến ngày càng phức tạp.

Lê Hưng (EurAsian Times )