Siết chặt quản lý bếp ăn học đường từ “đường đi” của thực phẩm

Đoàn kiểm tra liên ngành số 1 của thành phố Hà Nội kiểm tra đột xuất công tác vệ sinh an toàn thực phẩm ở một trường học tại phường Giảng Võ. Ảnh: Mai Hoa

Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tập thể

Vụ việc mới nhất xảy ra tại thành phố Hồ Chí Minh vào những ngày cuối tháng 4-2026, khi có đến 46 học sinh lẫn bảo mẫu của Trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm phải đến khám và điều trị tại các cơ sở y tế với triệu chứng rối loạn tiêu hóa, điển hình như: Đau bụng, tiêu chảy, nôn ói nghi do ngộ độc thực phẩm... Trong đó, có một ca bệnh nhập Bệnh viện Nhi Đồng 2 rơi vào tình trạng sốc, co giật, phải thở máy. Theo thông tin từ Sở An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh, kết quả xét nghiệm cho thấy, có sự xuất hiện của vi khuẩn Salmonella - một loại tác nhân gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa nghiêm trọng.

Trước đó không lâu, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cũng đã nhận được thông tin tại xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau ghi nhận hơn 40 học sinh nhập viện cấp cứu nghi do ngộ độc thực phẩm sau khi ăn bữa ăn miễn phí (bếp ăn 0 đồng) với các biểu hiện mệt mỏi, nôn ói kèm đau bụng…

Nguyên nhân xảy ra những vụ việc liên quan đến ngộ độc thực phẩm trên địa bàn cả nước thời gian qua, đặc biệt tại hệ thống các trường học, Cục An toàn thực phẩm nhận định, “điểm nghẽn” an toàn thực phẩm lớn nhất hiện nay là việc kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu đầu vào. Trong đó, một trong những “lỗ hổng” thường nằm ở các bếp ăn tập thể và dịch vụ cung cấp suất ăn sẵn, nơi thực phẩm được chế biến với số lượng lớn, chỉ cần một sơ suất nhỏ trong khâu bảo quản hoặc một nguồn nguyên liệu “bẩn” lọt lưới, hậu quả sẽ xảy ra trên diện rộng.

Vì thế, để bịt “lỗ hổng” này, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương siết chặt kiểm tra, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở kinh doanh, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể, trường học (người đứng đầu chịu trách nhiệm phải là hiệu trưởng). Bộ Y tế cũng yêu cầu đẩy mạnh hậu kiểm, công khai sai phạm và đặc biệt là huy động sức mạnh giám sát từ cộng đồng. Các cơ sở cũng được yêu cầu phải sẵn sàng phương án phản ứng nhanh, truy xuất nguồn gốc triệt để ngay khi có sự cố ngộ độc xảy ra.

Gỡ “điểm nghẽn” an toàn thực phẩm

Với quan điểm, thực phẩm sạch để bảo vệ sức khỏe nhân dân, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai các biện pháp nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm. Chỉ riêng trong Tháng hành động vì An toàn thực phẩm 2026, thành phố đã thành lập nhiều đoàn kiểm tra liên ngành đến các xã, phường để kiểm tra đột xuất công tác an toàn thực phẩm.

Điển hình, Đoàn kiểm tra liên ngành công tác an toàn thực phẩm số 1 của thành phố đã kiểm tra đột xuất tại các phường: Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà. Hiện cả 3 phường đều đang quyết liệt triển khai Hướng dẫn số 01/HD-BCĐ của thành phố về quy trình tổ chức bữa ăn bán trú. Trong đó, phường Ba Đình thực hiện tốt “Mô hình bếp ăn tập thể tại các trường tiểu học và trung học cơ sở có tổ chức nấu ăn tại trường” tại 13/13 cơ sở giáo dục công lập. Tại phường Ngọc Hà, có 14/14 trường công lập tổ chức bán trú với hơn 7.700 suất ăn mỗi ngày, công tác kiểm tra đột xuất đã được thực hiện tới 12/14 trường ngay trong tháng 3-2026 để kịp thời chấn chỉnh các lỗi về ghi chép sổ sách và sắp xếp hồ sơ.

Thực tế cho thấy, thách thức vẫn nằm ở loại hình thức ăn đường phố. Nếu như phường Ba Đình quản lý tốt “Mô hình ẩm thực đêm” tại Đảo Ngọc - Ngũ Xã với 100% cơ sở ký cam kết, thì phường Giảng Võ và Ngọc Hà lại đối mặt với sự biến động liên tục của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc giám sát thường xuyên. Trong Tháng hành động, phường Ngọc Hà đã xử phạt 11 cơ sở với hơn 69 triệu đồng.

Để nâng cao hiệu quả quản lý và kiểm soát an toàn thực phẩm, Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội Đặng Thanh Phong đề nghị các đơn vị, cơ sở chủ động ban hành kế hoạch, triển khai các giải pháp khắc phục với yêu cầu “6 rõ”. Trong đó, chính quyền chủ động triển khai các đợt kiểm tra đột xuất cơ sở sản xuất - kinh doanh thực phẩm. Đối với các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học và cơ sở dịch vụ ăn uống cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm kịp thời. Mức xử phạt cần đủ sức răn đe, nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật. Đặc biệt, tăng cường công tác quản lý nhà nước gắn với quy trách nhiệm người đứng đầu các cấp, ngành, cơ quan, đơn vị liên quan đến quy trình sản xuất, chế biến, phân phối, sử dụng thực phẩm. Kiên quyết thực phẩm được bán trên thị trường nói chung, sử dụng trong hệ thống bếp ăn tập thể, trường học phải là thực phẩm bảo đảm các quy chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Để bảo đảm an toàn thực phẩm học đường, các địa phương cần huy động sức mạnh tổng lực từ cộng đồng, trọng tâm là thiết lập “mạng lưới tự giám sát” tại các bếp ăn bán trú. Trong đó, tiếng nói và sự giám sát của phụ huynh chính là những “mắt thần” nhạy bén nhất. Đây được coi là “cánh tay nối dài” của cơ quan chức năng, giúp kiểm soát chất lượng bữa ăn học đường một cách khách quan và hiệu quả nhất.