Phép thử với chiến lược năng lượng của châu Á

Eo biển Hormuz trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Do đó, việc đóng cửa eo biển này lập tức sẽ tác động đến nguồn cung dầu khí toàn cầu và có khả năng gây ra khủng hoảng năng lượng. Nếu Hormuz bị phong tỏa, giá dầu sẽ bị đẩy cao, cùng với đó là chuỗi phản ứng kinh tế toàn cầu. Đặc biệt, các nền kinh tế châu Á, vốn phụ thuộc lớn vào dầu mỏ Trung Đông, được đánh giá là sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng và buộc phải giải phóng kho dự trữ chiến lược.

Đối với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ, eo biển Hormuz không chỉ là một kênh dẫn thương mại mà còn là một động mạch thiết yếu cho an ninh năng lượng. Vào năm 2024, 84% dầu thô và 83% khí hóa lỏng (LNG) đi qua đây để đến các nước châu Á. Trong quý I-2025, riêng Trung Quốc đã nhập khẩu khoảng 38% lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển này.

Giới chuyên gia kinh tế nhận định, hầu hết các nền kinh tế châu Á đều không chuẩn bị tốt để đón nhận cú sốc năng lượng kéo dài và Đông Á đang ở thời điểm cực kỳ dễ bị tổn thương. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc vào eo biển này để nhập khẩu năng lượng, do vậy, nếu "đóng cửa tạm thời" trong những tháng nhu cầu cao điểm cũng có thể làm gián đoạn sản xuất, tăng giá nhiên liệu và thực phẩm. Dự báo, giá dầu có thể tăng lên mức 150-200 USD/thùng. Chi phí nhiên liệu cao hơn sẽ làm gia tăng lạm phát, đồng thời tình trạng gián đoạn nguồn cung sẽ gây ra tình trạng thiếu điện nghiêm trọng ở hầu hết khu vực Đông Á và Đông Nam Á. Đối với các nền kinh tế mới nổi như Bangladesh và Pakistan, vốn phụ thuộc nhiều vào LNG của Qatar và thiếu dự trữ chiến lược, hậu quả là có thể là gây mất ổn định.

Đáng quan ngại hơn, việc đóng cửa eo biển Hormuz dẫn đến sự chậm trễ trong vận chuyển, phí bảo hiểm tăng cao và nếu phải định tuyến lại chuỗi cung ứng sẽ làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa giữa vùng Vịnh và châu Á. Các mặt hàng thiết yếu như sản phẩm hóa dầu, phân bón, thực phẩm chủ lực sẽ tăng giá, đe dọa an ninh lương thực và gia tăng áp lực tài chính ở các nước châu Á có thu nhập thấp và trung bình.

Đối với Bắc Kinh, đây là lời "nhắc nhở" về tầm quan trọng của việc bảo đảm các tuyến cung cấp năng lượng ổn định và đa dạng. Để ứng phó, Trung Quốc có thể sẽ phải đẩy nhanh quá trình phát triển các hành lang năng lượng trên bộ qua Trung Á và mở rộng quan hệ đối tác năng lượng. Tương tự với Ấn Độ, mặc dù gần vùng Vịnh, nhưng phần lớn lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ đi qua eo biển này. Do đó, New Delhi có khả năng sẽ phải tăng cường sự hiện diện của hải quân tại biển Arab, mở rộng trữ lượng dầu chiến lược và tăng cường ngoại giao với các nước sản xuất năng lượng.

Trong bối cảnh đó, một số cường quốc châu Á đã có những nỗ lực để cải thiện khả năng phục hồi năng lượng. Trung Quốc đã mở rộng các nguồn dự trữ chiến lược, đa dạng hóa các tuyến cung cấp và đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo. Trong khi Ấn Độ mở rộng nguồn cung dầu thô và nâng cấp năng lực lọc dầu. Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh công nghệ năng lượng thế hệ tiếp theo, bao gồm hydro và năng lượng hạt nhân, trong khi vẫn duy trì lượng dự trữ dầu đáng kể... Tuy nhiên, các quốc gia nhỏ hơn sẽ phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng. Sri Lanka, Nepal, Bangladesh và Pakistan không có đủ khả năng tài chính và hậu cần để chống chọi với tình trạng gián đoạn năng lượng kéo dài. Hệ thống chính trị và kinh tế của những quốc gia này có thể sụp đổ dưới áp lực về an ninh năng lượng.

Các nhà phân tích nhận định, nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz không chỉ là tình trạng khẩn cấp trong khu vực mà còn là mối đe dọa mang tính hệ thống đối với sự ổn định kinh tế và gắn kết chiến lược của châu Á. Những nguy cơ phía trước có thể là một phép thử quyết định sự trưởng thành về chiến lược của châu Á. Khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, các nhà lãnh đạo châu Á phải hành động khẩn cấp và rõ ràng, ưu tiên cả an ninh năng lượng ngắn hạn và khả năng phục hồi trong dài hạn của khu vực.

https://hanoimoi.vn/phep-thu-voi-chien-luoc-nang-luong-cua-chau-a-706821.html