Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý Brexit, nước Anh lại đối mặt câu hỏi lớn về châu Âu: Liệu London có thể tiếp tục đứng ngoài EU trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng?

Cuộc đua kế nhiệm trong Công đảng cầm quyền đang kéo Brexit trở lại trung tâm tranh luận chính trị Anh.

Quốc kỳ Anh và Liên minh châu Âu treo bên ngoài địa điểm diễn ra cuộc gặp giữa Thủ tướng Anh Keir Starmer và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Brussels, Bỉ, ngày 2-10-2024. Nguồn: Reuters

Ông Andy Burnham, một trong những gương mặt sáng giá có thể kế nhiệm Thủ tướng Keir Starmer, từng nhắc đến khả năng đưa Anh trở lại EU. Một ứng viên khác là ông Wes Streeting, thậm chí còn công khai hơn trong mong muốn đảo ngược Brexit. Bản thân ông Starmer cũng nhiều lần khẳng định rằng Anh cần “trở lại trung tâm châu Âu”.

Điều đáng chú ý là thế giới hiện nay rất khác so với thời điểm người Anh bỏ phiếu rời EU năm 2016. Khi đó, châu Âu vẫn hòa bình, toàn cầu hóa tiếp tục mở rộng và Liên minh Xuyên Đại Tây Dương được xem là vững chắc.

Nhưng giờ đây, chiến tranh đã quay lại châu Âu, thương mại toàn cầu chững lại và Tổng thống Donald Trump khiến nhiều nước lo ngại về tương lai của NATO.

Trong bối cảnh đó, an ninh năng lượng, công nghiệp và chuỗi cung ứng đang trở thành ưu tiên sống còn của châu Âu. Và ngày càng có nhiều người Anh cho rằng Brexit đã khiến nước này suy yếu thay vì mạnh lên. Nhiều nghiên cứu ước tính rằng Brexit khiến GDP của Anh giảm khoảng 4% hoặc hơn.

Dư luận Anh cũng đang thay đổi rõ rệt. Một khảo sát của YouGov cho thấy 58% người được hỏi tin rằng rời EU là một quyết định sai lầm, trong khi chỉ 29% cho rằng đó là lựa chọn đúng. Một số cuộc thăm dò khác cho thấy nếu tổ chức lại trưng cầu dân ý hôm nay, phe ủng hộ quay lại EU có thể giành chiến thắng với cách biệt lớn.

Tuy nhiên, điều London hướng tới hiện nay chưa phải là trở lại EU hoàn toàn. Chính phủ Anh đang chọn con đường thực dụng hơn: xích lại gần châu Âu từng bước.

Hai bên đã khởi động tiến trình “tái thiết lập quan hệ”, tập trung vào thực phẩm, điện năng, quy định carbon và các chương trình trao đổi thanh niên. Anh cũng đang dần điều chỉnh quy định trong nước theo tiêu chuẩn EU nhằm giảm rào cản thương mại.

Nhưng mọi thứ không hề đơn giản, nhất là khi EU muốn bảo vệ thị trường chung và tránh để Anh hưởng lợi từng phần mà không phải chấp nhận thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Brussels cũng không muốn tạo tiền lệ quá ưu ái cho London trong khi các nước như Na Uy hay Thụy Sĩ phải đóng góp tài chính và chấp nhận nhiều quy định để tiếp cận thị trường EU.

Vấn đề khó nhất vẫn là nhập cư và tự do đi lại. Chính phủ Anh hiện vẫn giữ “lằn ranh đỏ”: không quay lại thị trường chung, không tham gia liên minh thuế quan và không chấp nhận tự do đi lại như trước Brexit.

Nhưng nghịch lý là ngày càng nhiều người Anh lại tiếc quyền tự do sinh sống, học tập và làm việc khắp châu Âu mà họ từng có. Một khảo sát mới cho thấy 63% người dân Anh hiện ủng hộ nguyên tắc tự do đi lại, đặc biệt trong nhóm cử tri Công đảng và đảng Dân chủ Tự do.

Mô hình mà nhiều người nhắc đến hiện nay là Thụy Sĩ. Không phải là thành viên EU nhưng nước này vẫn tiếp cận sâu vào thị trường châu Âu thông qua hàng loạt thỏa thuận riêng. Tuy nhiên, ngay cả con đường đó cũng sẽ đòi hỏi London phải nhượng bộ nhiều hơn về tài chính, quy định và lao động nhập cư.

Điều đang thay đổi không chỉ là quan hệ giữa Anh và EU, mà còn là cách người Anh nhìn về chính mình sau Brexit. Một thập kỷ trước, Brexit từng được xem là biểu tượng của chủ quyền và khả năng “đứng một mình”.

Nhưng trong một thế giới bất ổn hơn, ngay cả nhiều người từng ủng hộ rời EU giờ cũng bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu nước Anh có thực sự mạnh hơn khi đứng ngoài châu Âu?

Ngọc Lâm (hanoimoi.vn)