Cơ hội kết nối với các tập đoàn quốc tế đang mở rộng, nhưng để trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp Việt Nam còn phải đáp ứng những yêu cầu về công nghệ, chất lượng và năng lực thực hiện hợp đồng. Những kiến nghị mới của VCCI đặt ra yêu cầu hỗ trợ thiết thực hơn, giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội hợp tác và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng.

Đầu tháng 9/2026, những cuộc khảo sát nhà máy đóng tàu tại Việt Nam của đại diện Tập đoàn Clarksons mở ra cơ hội tiếp cận khách hàng từ thị trường Bắc Âu và Baltic. Điều đối tác quan tâm không chỉ là khả năng đóng mới tàu mà còn ở thiết kế, chất lượng, tiến độ và những tiêu chuẩn kỹ thuật đáp ứng điều kiện vận hành đặc thù.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, trong tháng 9, Clarksons, tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực môi giới và dịch vụ hàng hải, đã làm việc với một số doanh nghiệp đóng tàu tại Việt Nam. Nhu cầu của khách hàng do tập đoàn môi giới khá cụ thể, gồm tàu chở dầu trọng tải 10.000-25.000 DWT và tàu khách kết hợp chở phương tiện.

Tuy nhiên, những cuộc làm việc mới dừng ở bước tìm hiểu, đánh giá năng lực và tìm kiếm khả năng hợp tác. Để tiến tới hợp đồng, các nhà máy phải chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng đối với từng dự án.

Câu chuyện ngành đóng tàu cho thấy một vấn đề đáng quan tâm: có cơ hội tiếp cận đối tác quốc tế là bước khởi đầu, nhưng để trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp cần nhiều hơn những cuộc gặp gỡ, kết nối.

Từ kết nối đến hợp đồng

Bức tranh đầu tư, xuất khẩu năm 2026 phần nào cho thấy quy mô hoạt động của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Theo Cục Thống kê, tính đến ngày 31/10, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ. Trong 10 tháng, khu vực FDI, kể cả dầu thô, đóng góp 405,31 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu hàng hóa, chiếm 81,2% tổng kim ngạch.

Những con số phản ánh vai trò lớn của khu vực FDI trong hoạt động sản xuất, xuất khẩu. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu chưa phản ánh đầy đủ mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn quốc tế.

Muốn trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu của bên mua, từ chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất đến khả năng bảo đảm tiến độ. Với những ngành có yêu cầu kỹ thuật cao, quá trình đánh giá của đối tác cũng đặt ra yêu cầu chuẩn bị về quản lý chất lượng và điều kiện thực hiện hợp đồng.

Đây là vấn đề được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề cập trong văn bản góp ý ngày 18/11 gửi Bộ Tài chính đối với Dự thảo Đề án thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu vào chuỗi giá trị đại dương toàn cầu.

Theo Dự thảo, đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu hỗ trợ kết nối kinh doanh cho ít nhất 500 doanh nghiệp Việt Nam, phát triển ít nhất 300 doanh nghiệp có tiềm năng trở thành nhà cung ứng và hỗ trợ ít nhất 200 doanh nghiệp nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

VCCI đánh giá cao định hướng mở rộng liên kết tới doanh nghiệp FDI, nhà thầu chính và doanh nghiệp đầu chuỗi. Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý cần bảo đảm nguồn lực thực hiện và có cách đánh giá hiệu quả hỗ trợ sát với hoạt động kinh doanh.

Trong văn bản góp ý, VCCI kiến nghị bổ sung những chỉ số đo lường kết quả thực chất, gồm “tỷ lệ doanh nghiệp ký được hợp đồng cung ứng sau kết nối, tỷ lệ nội địa hóa hoặc doanh thu cung ứng cho doanh nghiệp đầu chuỗi”.

Điểm đáng chú ý của kiến nghị này là chuyển trọng tâm từ số lượng doanh nghiệp được kết nối sang kết quả hợp tác. Một chương trình có thể đưa doanh nghiệp đến gần khách hàng quốc tế, nhưng khả năng ký kết và thực hiện hợp đồng mới cho thấy mức độ đáp ứng yêu cầu của bên mua.

Nâng năng lực để tham gia sâu hơn

Với các ngành cơ khí hàng hải, đóng tàu, năng lượng ngoài khơi và logistics lạnh, việc đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư cho thiết bị, thử nghiệm sản phẩm, kiểm soát chất lượng và những chứng nhận kỹ thuật cần thiết.

Theo VCCI, chi phí thử nghiệm mẫu, kiểm định và chứng nhận quốc tế là rào cản đáng kể đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu hoạt động hỗ trợ chỉ dừng ở cung cấp thông tin hoặc hướng dẫn, doanh nghiệp vẫn phải tự giải quyết những khoản chi phí để đáp ứng điều kiện của đối tác.

Từ thực tế này, VCCI đề xuất nghiên cứu cơ chế hỗ trợ một phần chi phí thử nghiệm, đánh giá và chứng nhận quốc tế lần đầu. Việc thúc đẩy công nhận kết quả đánh giá giữa các tổ chức chứng nhận cũng được kiến nghị nhằm hạn chế kiểm định lặp lại, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nâng cao năng lực nhà cung ứng không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp trong nước. Các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp đầu chuỗi cũng có vai trò quan trọng bởi họ là bên xác định yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và điều kiện hợp tác.

Vì vậy, VCCI kiến nghị nghiên cứu cơ chế khuyến khích các tập đoàn trực tiếp tham gia đào tạo, đánh giá kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam. Khi hiểu rõ yêu cầu của bên mua, doanh nghiệp có thêm cơ sở lựa chọn công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và chuẩn bị nhân lực phù hợp. Việc nâng cấp năng lực nhờ đó có thể gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường, thay vì đầu tư dàn trải.

“Bên cạnh công nghệ và chất lượng, những hợp đồng có giá trị lớn còn đặt ra nhu cầu tài chính phù hợp với đặc thù sản xuất. Dự thảo đã đề cập vai trò phối hợp nghiên cứu của NHNN đối với tài chính chuỗi cung ứng, tín dụng xanh và tài chính bền vững. Cụ thể hóa nội dung này trong các nhiệm vụ triển khai, đồng thời nghiên cứu những công cụ tài chính hỗ trợ doanh nghiệp theo quy định”- VCCI kiến nghị.

Một yêu cầu khác là giảm thời gian, chi phí khi tiếp cận chính sách. Nếu các cơ quan cùng xây dựng danh mục nhà cung ứng nhưng thiếu liên thông dữ liệu, doanh nghiệp có thể phải kê khai hồ sơ nhiều lần.

Trong văn bản góp ý, VCCI đề nghị việc tham gia đánh giá năng lực và danh mục nhà cung ứng được thực hiện tự nguyện, trực tuyến, “tuyệt đối không tạo thủ tục hành chính hoặc cơ chế xét duyệt ‘xin - cho’ mới”.

Những cuộc khảo sát nhà máy đóng tàu mới là bước đầu trong quá trình tìm kiếm đối tác, nhưng đã cho thấy yêu cầu cụ thể từ thị trường quốc tế. Từ thực tế đó, các kiến nghị của VCCI hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị tốt hơn về công nghệ, chất lượng và khả năng thực hiện hợp đồng, để hoạt động kết nối có thêm điều kiện chuyển thành kết quả kinh doanh thực chất.

Thái Hoàng (thoibaonganhang.vn)