Những lựa chọn khác nhau trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo

Sự khác biệt này không đơn thuần xuất phát từ quan điểm về công nghệ, mà phản ánh những lợi ích chiến lược và vị thế khác nhau của mỗi bên trong cuộc đua. Trong lúc lo ngại về khả năng AI phát triển không kiểm soát, có thể gia tăng gây ra những rủi ro nghiêm trọng đối với con người, tranh luận tại Mỹ cho thấy một mâu thuẫn ngày càng rõ: Làm thế nào để kiểm soát rủi ro mà không làm chậm lợi thế công nghệ của nước này?

Một số lãnh đạo và nhà nghiên cứu AI đang kêu gọi Washington thận trọng hơn. Giám đốc điều hành (CEO) Anthropic Dario Amodei cho rằng, Chính phủ Mỹ nên yêu cầu kiểm toán độc lập đối với những mô hình AI tiên tiến nhất, đồng thời đề xuất một khuôn khổ gồm 3 bước nhằm làm chậm tốc độ phát triển để có thêm thời gian kiểm soát rủi ro. Đề xuất nhanh chóng nhận được sự ủng hộ của tỷ phú Elon Musk và CEO OpenAI Sam Altman.

Reuters ngày 14-9 cũng cho biết, ba thượng nghị sĩ Mỹ đang soạn thảo một dự luật yêu cầu các công ty AI chứng minh họ đã áp dụng những biện pháp phòng ngừa hợp lý nhằm ngăn công cụ của mình gây tổn hại.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn đặt trọng tâm vào việc duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc đua AI. Cho đến nay, ông chủ Nhà Trắng vẫn không tỏ ra quá lo ngại trước những cảnh báo về AI và trong nhiệm kỳ thứ hai nhìn chung duy trì quan hệ cởi mở với các công ty công nghệ.

Mặt khác, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gần đây kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế về AI. Phát biểu trước lãnh đạo các nước Nam bán cầu, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh cần “khuyến khích mã nguồn mở, sự cởi mở, hợp tác và chia sẻ”, đồng thời nhắc lại đề xuất xây dựng một cơ chế quản trị AI toàn cầu. Thông điệp này cho thấy, Bắc Kinh muốn đưa vấn đề AI ra khỏi phạm vi cạnh tranh giữa một số ít tập đoàn công nghệ và quốc gia dẫn đầu, hướng tới một trật tự mà Trung Quốc có thể tham gia định hình các quy tắc.

Đằng sau cách tiếp cận đó cũng là sự thay đổi nhanh chóng về vị thế công nghệ của Trung Quốc. Năm ngoái, startup DeepSeek gây chấn động ngành Công nghệ toàn cầu khi giới thiệu một mô hình có hiệu năng tiệm cận những hệ thống hàng đầu của Mỹ, trong khi tuyên bố sử dụng nguồn lực tính toán ít hơn đáng kể. Kể từ đó, các phòng nghiên cứu AI của Trung Quốc liên tục rút ngắn khoảng cách với Mỹ.

Tuy nhiên, bất đồng về AI không chỉ nằm ở việc công nghệ này phát triển nhanh đến đâu, mà còn ở câu hỏi ai sẽ có tiếng nói trong việc đặt ra các quy tắc của cuộc chơi. Nếu Mỹ lo mất vị thế dẫn đầu, Trung Quốc muốn mở rộng ảnh hưởng trong một trật tự AI mới, thì châu Âu lại đối mặt với nguy cơ trở thành bên sử dụng công nghệ nhưng không làm chủ công nghệ.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde vừa qua cảnh báo châu Âu phải trở thành một nhà sản xuất công nghệ AI. Hiện các doanh nghiệp châu Âu đang đầu tư vào AI nhưng phần lớn vẫn phải nhập khẩu công nghệ từ nước ngoài, đặc biệt là Mỹ. Điều này tạo ra một điểm yếu chiến lược: Nếu quyền tiếp cận công nghệ bị hạn chế hoặc các điều kiện sử dụng thay đổi, tác động có thể lan tới nhiều lĩnh vực cùng lúc. Bà Christine Lagarde cho rằng, nếu được ứng dụng nhanh chóng và hiệu quả, AI có thể giúp năng suất tăng tới 4% trong một thập kỷ, tạo ra tác động đáng kể đối với tài chính công. Nhưng để đạt được điều đó, châu Âu cần xây dựng thêm năng lực tính toán, trung tâm dữ liệu và những mô hình AI có thể vận hành trên hạ tầng của chính mình.

Có thể thấy, đằng sau những lựa chọn khác nhau là vị thế khác nhau của mỗi bên. Cuộc đua AI đang đồng thời trở thành cuộc cạnh tranh về năng lực kinh tế, an ninh, quyền tự chủ công nghệ và ảnh hưởng địa chính trị.