Những dòng sông trở lại với vai trò vận tải

Đưa hàng xuống sông, giảm tải đường bộ

Từ Paris tới London và Brussels, đường sông đang được đưa trở lại mạng lưới logistics đô thị, phục vụ vận chuyển vật liệu khối lượng lớn, hàng hóa cho các cửa hàng, bưu kiện và hoạt động giao hàng chặng cuối trong thành phố.

Tại Paris (Pháp), sông Seine từ lâu được sử dụng để vận chuyển vật liệu xây dựng và hàng hóa khối lượng lớn. Những năm gần đây, tuyến đường thủy này còn được khai thác để đưa hàng tới các cửa hàng và người dân trong thành phố.

Hàng từ các kho ngoại ô được tập kết tại cảng ven sông Seine, chuyển lên sà lan để đi vào Paris rồi tiếp tục bằng phương tiện đường bộ trên quãng cuối. Một trong những tuyến đã hoạt động nhiều năm phục vụ Franprix, chuỗi cửa hàng thực phẩm và hàng tiêu dùng tại Pháp. Hàng được vận chuyển bằng sà lan từ Bonneuil-sur-Marne tới cảng La Bourdonnais, sau đó được phân phối tới khoảng 300 cửa hàng trong thành phố.

Theo HAROPA PORT, cơ quan quản lý hệ thống cảng Le Havre, Rouen và Paris trên trục sông Seine, tuyến này giúp giảm tương đương khoảng 10.000 chuyến xe tải và 500.000 km vận chuyển đường bộ mỗi năm.

Những kiện hàng nhỏ cũng đã được đưa xuống sông. Với Fludis, hàng được vận chuyển và phân loại ngay trên tàu chạy trên sông Seine, sau đó chuyển sang xe đạp điện để giao trong khu vực trung tâm. Trong thông tin Thành phố Paris từng công bố, Kevin Janin, phụ trách phát triển của Fludis, cho biết hệ thống có thể xử lý tới 1.500 kiện hàng mỗi ngày. Việc phân loại trên tàu giảm bớt khâu xử lý trên bờ, trong khi xe đạp điện phù hợp với các quãng giao ngắn trong những khu phố đông đúc.

London (Anh) sử dụng sông Thames ở quy mô lớn hơn, đặc biệt với vật liệu xây dựng, đất đào và chất thải từ các dự án hạ tầng. Báo cáo thường niên 2024 của Cơ quan Cảng London (PLA) cho biết khoảng 2,64 triệu tấn hàng hóa được vận chuyển giữa các bến trên dòng sông trong năm.

Riêng dự án đường hầm thu gom nước thải Thames Tideway Tunnel đã vận chuyển khoảng 5 triệu tấn vật liệu bằng sông, qua đó giảm khoảng 600.000 lượt xe tải hạng nặng. Roger Bailey, Giám đốc kỹ thuật của Tideway, cho biết việc ưu tiên đường sông giúp giảm lượng xe tải trên đường phố, đồng thời hạn chế phát thải và rủi ro đối với giao thông đô thị.

Sông Thames cũng được sử dụng cho các kiện hàng nhỏ. Từ năm 2020, DHL Express vận hành tuyến chở bưu kiện bằng tàu từ Wandsworth tới Bankside, sau đó chuyển sang xe đạp chở hàng để giao trong khu vực trung tâm. Theo PLA, năm 2024 có 41.860 kiện hàng và bưu kiện nhỏ được vận chuyển trên sông.

Khả năng mở rộng mô hình phụ thuộc nhiều vào vị trí bến và kết nối với mạng lưới giao nhận trên bộ. PLA đã nghiên cứu việc tận dụng và điều chỉnh các bến hiện có để phục vụ tốt hơn vận tải hàng nhẹ; quãng trung chuyển từ bến tới điểm giao càng thuận lợi, lợi thế giảm xe tải trên đường phố càng rõ.

Giữ đất ven kênh cho vận tải hàng hóa

Brussels (Bỉ) đi thêm một bước khi gắn vận tải đường thủy với việc giữ quỹ đất ven kênh cho kho bãi, sản xuất và trung chuyển. Những vị trí có khả năng tiếp cận mặt nước nếu chuyển dần sang các chức năng khác cũng đồng nghĩa với việc không gian dành cho sà lan và logistics bị thu hẹp.

Tuyến kênh chạy qua Brussels dài khoảng 14 km, với khu vực cảng rộng khoảng 116 ha. Theo Cảng Brussels, năm 2025 tổng lượng hàng qua hệ thống đạt khoảng 5,41 triệu tấn; vận tải đường thủy giúp giảm tương đương khoảng 505.000 lượt xe tải trên đường bộ mỗi năm.

Phần lớn quỹ đất trong khu vực cảng do Cảng Brussels quản lý và cho doanh nghiệp thuê. Những khu đất có khả năng tiếp cận trực tiếp mặt nước được ưu tiên cho các hoạt động cần sử dụng đường thủy, thậm chí với một số doanh nghiệp, vận chuyển hàng bằng sà lan được gắn với điều kiện thuê đất.

Christian Gokinan, người điều hành doanh nghiệp vật liệu xây dựng BigMat, cho biết một sà lan cập bến có thể chở khoảng 1.100 tấn vật liệu, tương đương lượng hàng của khoảng 35 xe đầu kéo. Với hàng cần tiếp tục đi sâu vào thành phố, các lô lớn được chia nhỏ tại khu vực cảng rồi chuyển sang phương tiện phù hợp hơn với đường phố đô thị.

Tập đoàn logistics Ziegler cũng vận chuyển container từ cảng Antwerp tới Brussels bằng sà lan trước khi phân phối tiếp từ khu vực cảng. Theo Giám đốc điều hành Diane Govaerts, một số chuyến giao trong trung tâm còn sử dụng xe đạp chở hàng điện.

Ở những thành phố nơi đất ven sông ngày càng được dành cho nhà ở, văn phòng và không gian công cộng, các bến hàng cũng phải cạnh tranh để tồn tại. Việc Brussels giữ một phần quỹ đất ven kênh cho logistics cho thấy vận tải đường thủy không chỉ cần tàu và luồng chạy, mà còn cần chỗ đứng ngay trong cấu trúc đô thị.

Khi nhu cầu giao hàng tiếp tục tăng, những bến sông còn lại có thể trở thành một phần quan trọng của hạ tầng vận tải thành phố, thay vì chỉ là dấu tích của thời kỳ hàng hóa từng đi chủ yếu bằng đường thủy.