Nhật Bản đề xuất thay thế lao động nước ngoài bằng AI

Lao động nước ngoài tại Nhật Bản trở thành một trong những chủ đề trọng tâm trong cuộc bầu cử Hạ viện ngày 8-2, diễn ra ngay sau quyết định của Nội các nước này hôm 23-1 kêu gọi tiếp nhận 1.231.900 lao động nước ngoài vào tháng 3-2029 để bù đắp tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng trong 19 lĩnh vực.

Trong khi một số đảng kêu gọi tăng cường giám sát người nước ngoài hoặc áp đặt hạn ngạch, đặc biệt ở cấp địa phương, thì một đảng do các kỹ sư trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn dắt - lần đầu tham gia bầu cử và giành được 11 ghế theo hình thức đại diện tỷ lệ - đã đề xuất mở rộng sử dụng AI để thay thế lao động, trong đó có lao động nước ngoài.

Đảng Team Mirai, thành lập vào tháng 5 do ông Takahiro Anno lãnh đạo, giành được bốn ghế tại khu vực Tokyo và ba ghế tại khu vực South Kanto, cùng với mỗi khu vực một ghế ở Tohoku, North Kanto, Tokai và Kyushu.

Cương lĩnh của đảng này coi việc mở rộng ứng dụng AI là chìa khóa để thay đổi căn bản xã hội Nhật Bản. Đảng kêu gọi tiếp nhận thêm lao động nước ngoài có tay nghề cao, đồng thời siết chặt các điều kiện nhập cảnh. Tuy nhiên, Team Mirai cũng đặt mục tiêu giảm sự phụ thuộc tổng thể của Nhật Bản vào lao động nước ngoài bằng cách cải tổ những ngành hiện đang dựa nhiều vào thực tập sinh kỹ thuật lương thấp, chẳng hạn thông qua việc ứng dụng AI.

Theo Team Mirai, quan điểm này xuất phát từ mong muốn vừa duy trì an ninh công cộng và bản sắc văn hóa của Nhật Bản, vừa giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động bằng công nghệ. Theo đó, Nhật Bản nên hạn chế dòng lao động giá rẻ và chuyển trọng tâm sang thu hút nhân lực chất lượng cao cũng như tăng cường ứng dụng công nghệ.

Team Mirai không nêu rõ những lĩnh vực hay ngành nghề cụ thể mà AI có thể sớm thay thế lao động nước ngoài. Tuy nhiên, ông Anno cho rằng, bất kể quốc tịch nào, việc đưa các công nghệ AI tiên tiến vào sử dụng có thể khiến toàn bộ lực lượng lao động văn phòng - nhóm lao động trí óc - phải đối mặt với nguy cơ mất việc và cần được đào tạo lại.

“Không hẳn là lao động ngoài hiện trường, mà chính các công việc văn phòng - những vị trí ‘cổ cồn trắng’ - mới là những việc AI có thể xử lý dễ dàng hơn. Các công việc liên quan đến thu thập thông tin và đưa ra phản hồi là những lĩnh vực mà AI có thể phát huy hiệu quả nhất,” ông Anno chia sẻ trong một video vận động tranh cử về kế hoạch cải tổ lực lượng lao động bằng AI của Team Mirai.

Đề xuất thúc đẩy AI trong lực lượng lao động của Team Mirai được đưa ra sau khi chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi công bố một loạt quy định mới nhằm quản lý lao động nước ngoài.

Trong đó có yêu cầu, theo hệ thống mới sẽ được triển khai từ năm 2027 để thay thế Chương trình Thực tập sinh Kỹ thuật hiện nay, lao động nước ngoài phải vượt qua kỳ thi tiếng Nhật cơ bản do Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản tổ chức. Đây là bài kiểm tra năng lực tiếng Nhật đánh giá kỹ năng giao tiếp hằng ngày.

Tính đến tháng 10, Nhật Bản có hơn 2,5 triệu lao động nước ngoài, tăng hơn 268.000 người so với năm 2024, mức cao kỷ lục, làm việc tại hơn 371.000 doanh nghiệp trên toàn quốc.

Khoảng 635.000 người làm việc trong lĩnh vực sản xuất, 340.000 trong bán buôn và bán lẻ, 392.000 trong ngành dịch vụ và 320.000 trong lĩnh vực lưu trú và ăn uống.