Nâng hạng thị trường chứng khoán: Làm gì để hấp thụ bền vững dòng vốn ngoại?

Điểm nghẽn về khả năng hấp thụ vốn

Khi nâng hạng, dự kiến thị trường chứng khoán nước ta sẽ thu hút dòng vốn quốc tế đến từ hai nhóm chính là quỹ đầu tư thụ động và quỹ đầu tư chủ động. Giám đốc Phân tích Khối khách hàng cá nhân tại Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam Nguyễn Thế Minh cho rằng, đối với các quỹ thụ động (ETF), ước tính ban đầu dòng vốn vào Việt Nam có thể đạt từ 1-1,5 tỷ USD. Thực tế, dòng vốn này sẽ không đổ vào cùng một thời điểm mà được phân bổ theo lộ trình nhiều giai đoạn, thường chia theo tỷ lệ khoảng 10%, 30% và hai giai đoạn sau mỗi giai đoạn 35%. Điều này giúp hạn chế biến động mạnh, tạo sự ổn định cho thị trường trong quá trình hấp thụ vốn.

Bên cạnh đó, các quỹ chủ động có quy mô tài sản lớn hơn đáng kể, thông thường có thể gấp khoảng 5 lần so với quỹ thụ động. Vì vậy, tổng dòng vốn kỳ vọng có thể đạt 5-6 tỷ USD, không chỉ giúp tăng thanh khoản cho thị trường mà còn nâng cao vị thế và hình ảnh của Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra là thị trường đã sẵn sàng hấp thụ dòng vốn đó chưa? Theo Trưởng phòng Tự doanh (Công ty cổ phần Chứng khoán Kiến thiết Việt Nam) Lưu Chí Kháng, thực tế cho thấy, hiện một trong những trở ngại lớn khi nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam đó là số lượng doanh nghiệp niêm yết có quy mô lớn và chất lượng cao vẫn còn hạn chế. Dù thị trường hiện có khoảng 1.550 doanh nghiệp giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HoSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và hệ thống giao dịch UPCoM (dành cho công ty đại chúng chưa niêm yết) nhưng chỉ khoảng 60 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD. Đây là con số khá khiêm tốn nếu so với nhu cầu giải ngân của các quỹ đầu tư lớn trên thế giới.

Bên cạnh đó, cơ cấu vốn hóa thị trường còn tập trung vào số ít nhóm ngành. Hiện nhóm ngân hàng, bất động sản và tiêu dùng chiếm tỷ trọng lớn trong toàn thị trường. Riêng ngân hàng và bất động sản đã chiếm tới hơn một nửa vốn hóa. Việc thiếu đa dạng về ngành nghề niêm yết; các lĩnh vực công nghệ cao, bán lẻ hiện đại, hay năng lượng tái tạo vẫn còn khá mỏng và thiếu các đại diện đủ tầm khiến cơ hội lựa chọn của nhà đầu tư ngoại bị thu hẹp. Họ cần tiếp cận nhiều lĩnh vực khác nhau để phân tán rủi ro, từ công nghệ, y tế, logistics, bán lẻ hiện đại, sản xuất công nghiệp, năng lượng sạch đến hạ tầng số.

Ngoài ra, thanh khoản thị trường cũng là hạn chế, bởi giao dịch hằng ngày chủ yếu tập trung ở nhóm ngân hàng, bất động sản và chứng khoán. Riêng 3 nhóm này chiếm hơn 60% thanh khoản toàn thị trường. Điều đó cho thấy dòng tiền chưa lan tỏa đều, trong khi nhiều cổ phiếu khác giao dịch kém sôi động, khó hấp dẫn nhà đầu tư dài hạn. Một rào cản khác là mức độ minh bạch thông tin chưa đồng đều. Nhiều doanh nghiệp vẫn chậm công bố thông tin hoặc chưa đáp ứng tốt yêu cầu công bố thông tin bằng tiếng Anh dành cho nhà đầu tư quốc tế…

Nâng chất lượng hàng hóa trên thị trường

Để tận dụng cơ hội nâng hạng, theo các chuyên gia, Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là nâng cao chất lượng hàng hóa niêm yết thông qua thúc đẩy cổ phần hóa, phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) đối với các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu ngành và doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao. Khi nguồn cung cổ phiếu chất lượng tăng lên, thị trường sẽ hấp dẫn hơn với dòng vốn ngoại.

Song song với đó, cần tiếp tục đa dạng hóa cơ cấu ngành nghề trên sàn chứng khoán, tránh phụ thuộc quá lớn vào một vài lĩnh vực truyền thống. Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch và logistics phát triển mạnh, việc có thêm doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực mới sẽ giúp thị trường bắt nhịp xu hướng đầu tư toàn cầu. Vì vậy, việc đẩy mạnh cổ phần hóa và niêm yết doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn là yếu tố rất quan trọng. Việc đưa các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn và các doanh nghiệp đầu ngành khác lên sàn chứng khoán sẽ tạo ra nguồn hàng hóa chất lượng cao, đồng thời đa dạng hóa cơ cấu ngành nghề trên thị trường chứng khoán.

Trong bối cảnh dòng vốn ngoại ngày càng chú trọng chuẩn mực quản trị và công khai minh bạch, đây là vấn đề cần được xử lý sớm, nâng lên một bước mới. Việc chuẩn hóa công bố thông tin bằng tiếng Anh, nâng chuẩn quản trị công ty theo thông lệ quốc tế, bảo vệ cổ đông nhỏ lẻ và tăng cường giám sát thị trường sẽ góp phần củng cố niềm tin nhà đầu tư ngoại. Ngoài ra, có thể nghiên cứu cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI niêm yết tại Việt Nam. Đây sẽ là nguồn hàng hóa chất lượng, giúp gia tăng quy mô thị trường và thu hút thêm dòng vốn quốc tế.