Mỹ từng vô tình thả 4 quả bom hạt nhân xuống Tây Ban Nha thế nào?

4 quả bom nhiệt hạch bất ngờ rơi xuống Tây Ban Nha

Trong giai đoạn căng thẳng nhất của Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng duy trì các máy bay ném bom B-52 mang vũ khí hạt nhân bay tuần tra liên tục quanh thế giới, nhằm bảo đảm khả năng đáp trả ngay lập tức nếu xảy ra xung đột với Liên Xô.

Chiến dịch này mang mật danh Chrome Dome, được triển khai từ năm 1961 đến 1968 và là một trong ba trụ cột của chiến lược răn đe hạt nhân Mỹ, bên cạnh tên lửa đạn đạo liên lục địa và tàu ngầm mang tên lửa hạt nhân.

Tuy nhiên, việc duy trì những chuyến bay kéo dài hàng chục giờ với các máy bay mang bom nhiệt hạch cũng đi kèm rủi ro rất lớn. Điều đó đã được chứng minh vào sáng 17/1/1966, khi một chiếc B-52G của Không quân Mỹ va chạm với máy bay tiếp dầu KC-135 trong lúc tiếp nhiên liệu trên không tại khu vực bầu trời Palomares, miền đông nam Tây Ban Nha.

Vụ va chạm xảy ra vào khoảng 10 giờ 30 theo giờ địa phương khiến cả hai máy bay vỡ tung trên không. Điều khiến giới quân sự đặc biệt lo ngại là chiếc B-52 khi đó đang mang theo bốn quả bom nhiệt hạch.

Hai quả bom làm phát tán plutoni

Sau vụ va chạm, ba quả bom rơi xuống khu vực gần làng chài Palomares, trong khi quả còn lại biến mất dưới vùng biển Địa Trung Hải.

Dù các quả bom đều chưa được kích hoạt nên không xảy ra vụ nổ hạt nhân, hai quả va chạm mạnh xuống mặt đất khiến thuốc nổ thông thường bên trong phát nổ, làm vỡ các bộ phận chứa plutoni và phát tán chất phóng xạ ra khu vực xung quanh.

Chỉ trong vài giờ sau tai nạn, khoảng 1.600 quân nhân Mỹ đã được điều động tới Palomares để triển khai chiến dịch xử lý ô nhiễm phóng xạ. John Garman, khi đó là một cảnh sát quân sự 23 tuổi có mặt tại hiện trường, sau này kể lại với The New York Times rằng khung cảnh lúc đó hoàn toàn hỗn loạn. “Mảnh vỡ nằm khắp ngôi làng. Một phần lớn của chiếc B-52 rơi ngay vào sân trường học”, ông nhớ lại.

Theo các tài liệu lịch sử, khoảng 1.400 tấn đất và thực vật nhiễm xạ đã được thu gom, vận chuyển sang Mỹ để xử lý.

Cuộc tìm kiếm dưới biển kéo dài gần ba tháng

Trong khi ba quả bom được xác định vị trí khá nhanh, quả bom cuối cùng lại biến mất dưới đáy Địa Trung Hải. Điều này buộc Hải quân Mỹ triển khai một trong những chiến dịch tìm kiếm dưới nước lớn nhất thời điểm đó.

Hoạt động kéo dài khoảng 80 ngày với sự tham gia của 33 tàu hải quân, khoảng 3.000 nhân sự cùng tàu lặn nghiên cứu biển sâu Alvin. Một ngư dân địa phương tên Francisco Simó Orts trở thành nhân chứng quan trọng khi ông nhìn thấy quả bom từ từ hạ xuống mặt biển bằng dù. Lời khai của ông giúp thu hẹp đáng kể khu vực tìm kiếm.

Sau nhiều tuần rà soát, tàu lặn Alvin phát hiện quả bom nằm trên sườn dốc dưới đáy biển ở độ sâu khoảng 760 m. Tuy nhiên, quá trình trục vớt tiếp tục gặp sự cố khi cáp kéo bất ngờ bị đứt, khiến quả bom trượt xuống khe vực sâu hơn và mất dấu thêm chín ngày nữa.

Đến ngày 7/4/1966, quả bom mới được đưa lên mặt nước. Theo các báo cáo, thiết bị chỉ bị móp méo bên ngoài và không ghi nhận hiện tượng rò rỉ vật liệu phóng xạ.

Hậu quả kéo dài nhiều thập kỷ

Vụ tai nạn khiến 7 trong tổng số 11 thành viên của hai phi hành đoàn thiệt mạng. Dù không có người dân địa phương nào tử vong hoặc bị thương do nhiễm xạ, hậu quả đối với nhiều quân nhân Mỹ tham gia chiến dịch làm sạch lại kéo dài trong nhiều thập kỷ.

Không ít cựu binh sau đó mắc các bệnh được cho là liên quan đến phơi nhiễm bức xạ, trong đó có nhiều trường hợp ung thư. Tuy nhiên, trong thời gian dài, Bộ Cựu chiến binh Mỹ không công nhận mối liên hệ giữa tình trạng sức khỏe của họ với nhiệm vụ tại Palomares.

Các cựu binh sau đó khởi kiện tập thể nhằm yêu cầu được công nhận quyền lợi y tế và trợ cấp.

Đến năm 2022, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Cựu chiến binh Palomares, cho phép những người từng tham gia chiến dịch xử lý ô nhiễm tại Palomares được hưởng chế độ chăm sóc y tế và trợ cấp phù hợp, đồng thời mở rộng một số quyền lợi cho thân nhân của các cựu binh đã qua đời.

Sự cố Palomares cũng tác động trực tiếp tới chiến lược răn đe hạt nhân của Mỹ. Gần đúng hai năm sau, một chiếc B-52 khác mang bom nhiệt hạch tiếp tục gặp tai nạn gần căn cứ Thule ở Greenland. Sau sự cố thứ hai này, Bộ Tư lệnh Không quân Chiến lược Mỹ quyết định đình chỉ vô thời hạn Operation Chrome Dome, khép lại chương trình tuần tra hạt nhân liên tục từng được xem là biểu tượng của giai đoạn cao điểm Chiến tranh Lạnh.