Mỹ - Israel tấn công Iran: Trung Đông 'bốc lửa', kinh tế thế giới sẽ ra sao?

Chỉ vài giờ sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran , Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) được cho là đã cảnh báo các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz rằng không tàu nào được phép đi qua tuyến đường thương mại dầu mỏ quan trọng nhất thế giới này.

Tuy nhiên, quan chức Liên minh châu Âu (EU) cho biết Iran chưa chính thức đóng cửa eo biển. Thay vào đó, một số chủ tàu chở dầu tạm ngừng vận chuyển dầu khí qua eo biển trong bối cảnh xung đột đang diễn ra.

Giá dầu leo thang

Iran là một trong những quốc gia sản xuất dầu mỏ chủ chốt và có vị trí chiến lược, đối diện bán đảo Ả Rập giàu năng lượng qua eo biển Hormuz - nơi có khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu được trung chuyển. Bất kỳ leo thang căng thẳng nào tại khu vực này đều có nguy cơ làm gián đoạn dòng chảy dầu ra thị trường quốc tế và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.

Trong phiên giao dịch hôm 27/2, giá dầu Brent dao động quanh ngưỡng 73 USD/thùng, cao hơn khoảng 20% so với thời điểm đầu năm.

Theo 4 nguồn tin trong ngành thương mại tiết lộ hôm 28/2, một số tập đoàn năng lượng lớn cùng nhiều công ty giao dịch hàng hóa hàng đầu tạm thời đình chỉ việc vận chuyển dầu thô và nhiên liệu qua eo biển Hormuz sau các vụ tấn công gần đây.

Ông William Jackson, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách thị trường mới nổi tại Capital Economics cho rằng ngay cả khi xung đột được kiểm soát, giá dầu Brent vẫn có thể quay lại vùng 80 USD/thùng. Nếu nguồn cung bị ảnh hưởng trực tiếp và xung đột kéo dài, giá dầu có thể tiến tới mốc 100 USD/thùng, qua đó làm lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,6 - 0,7 điểm %.

Tương tự, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao Muyu Xu tại công ty cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường Kpler Ltd. ước tính hồi tháng 6/2025 rằng nếu Iran chặn eo biển chỉ trong một ngày, giá dầu có thể tăng vọt lên mức 120 - 150 USD/thùng. Trước cuộc không kích ngày 28/2, giá dầu Brent chuẩn quốc tế trung bình đạt 67 USD/thùng trong năm 2026.

Trong khi đó, các chuyên gia tại Barclays dự báo giá dầu có thể tăng thêm 5 - 10 USD/thùng so với mức nền hiện tại quanh 73 USD/thùng nếu xung đột tiếp diễn.

Một số tổ chức phân tích cũng nhận định ngay cả khi chưa xảy ra phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, thị trường cũng có thể phải định giá thêm mức phụ phí rủi ro 10 - 25%. Trong kịch bản cực đoan hơn, mức phụ phí có thể lên tới 50% nếu tuyến vận tải này bị chặn nghiêm trọng.

Nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu?

Ông Bob McNally - cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng và Chủ tịch Rapidan Energy Group cho rằng Iran có thể tìm cách đe dọa Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn trong hoạt động giao thông thương mại. Từ đó đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng.

Cùng với đó, ông nhận định thị trường không nhận thức được thực tế Tehran đang sở hữu lượng lớn mìn và tên lửa tầm ngắn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho giao thông trên tuyến đường thủy này. Các nhà giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa mà Iran trả đũa cuộc tấn công của Mỹ gây ra cho thị trường.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy có hơn 14 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua eo biển này vào năm 2025, tương đương 1/3 tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển của thế giới. Khoảng 3/4 số dầu đó được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhận một nửa lượng dầu thô nhập khẩu từ eo biển này.

“Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu”, ông McNally cho hay.

Trong ngắn hạn, nếu các tuyến vận chuyển tiếp tục được duy trì thông suốt, thị trường có thể ổn định trở lại sau cú sốc ban đầu. Tuy nhiên, nếu tín hiệu gián đoạn kéo dài có thể kích hoạt một chu kỳ tăng giá mới, làm gia tăng áp lực lạm phát và tác động lan rộng đến thị trường tài chính toàn cầu.

Ông Ajay Parmar, Giám đốc mảng năng lượng và lọc dầu tại ICIS cho thấy tín hiệu tốt hơn khi tiết lộ ông Trump đang hy vọng tránh được tình trạng leo thang căng thẳng dẫn đến giá dầu toàn cầu tăng vọt, làm tăng chi phí cho cử tri Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.