Khi tương lai của AI được nhào nặn từ quá khứ 160 triệu năm

Dưới sự dẫn dắt của nữ nghệ sĩ thị giác và thiết kế sân khấu nổi tiếng thế giới Es Devlin, một nhóm các nhà nghiên cứu AI và chuyên gia công nghệ từ nhiều tập đoàn toàn cầu đã tập trung tại một xưởng gốm ở Oxford.

Không phải trong phòng thí nghiệm hay trước màn hình máy tính, cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo diễn ra bên bàn xoay, với chất liệu là đất sét có niên đại hàng trăm triệu năm.

Devlin buộc những bộ óc đang định hình tương lai công nghệ phải rời bàn phím, dùng đôi tay để suy nghĩ. Theo bà, việc chạm vào vật chất cổ xưa là cách kéo con người ra khỏi tư duy trừu tượng về AI, đưa họ trở lại với cảm nhận trực tiếp về hành động và hệ quả.

“Để hiểu tương lai, đôi khi phải bắt đầu từ những điều nguyên sơ nhất,” Devlin nói, nhấn mạnh rằng nhiệm vụ của người tham gia không phải là viết code mà là nhào nặn đất sét – một trải nghiệm mang tính đối trọng với thói quen dán mắt vào màn hình.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, các cuộc tranh luận về công nghệ thường diễn ra trong những không gian quen thuộc như hội trường, phòng lab hay diễn đàn trực tuyến.

Tại Oxford, cuộc đối thoại mang tên “AI và Trái đất” chọn một cách tiếp cận khác, đó là đặt con người trước thước đo của thời gian địa chất, nơi mọi quyết định đều trở nên hữu hình và chậm lại.

Khi làm việc với đất sét, người tham gia đồng thời thảo luận về tác động của AI đối với hành tinh. Các cuộc trao đổi này được ghi âm để sử dụng trong những hội thảo sau, tạo nên sự kết nối giữa trải nghiệm vật lý và tư duy công nghệ.

Dự án còn có sự tham gia của nhà soạn nhạc Nico Muhly, bổ sung một lớp âm thanh giúp không gian sáng tạo trở nên đa chiều. Âm nhạc, giống như đất sét, không thể tăng tốc vô hạn mà đòi hỏi thời gian và sự lắng nghe.

Từ đó, dự án đặt ra những câu hỏi cốt lõi: Ai kiểm soát công nghệ, những giá trị nào đang bị bỏ quên và liệu con người có đang mất dần khả năng cảm nhận thế giới vật lý khi ngày càng phụ thuộc vào không gian số.

Trong khi các tập đoàn đầu tư hàng tỷ USD vào AI, cách tiếp cận của Devlin gần như đi ngược xu hướng: Chậm lại để nhìn rõ hơn. Chính sự đối lập này tạo ra trọng lượng cho cuộc đối thoại, buộc người tham gia suy nghĩ lại về mối quan hệ giữa con người và máy móc.

Dự án vì thế không chỉ là một thử nghiệm nghệ thuật, mà còn là lời nhắc rằng trong kỷ nguyên thuật toán, những trải nghiệm vật lý và trực tiếp vẫn là nền tảng giúp con người giữ được ý thức về kiểm soát, trách nhiệm và giới hạn của chính mình.