Đừng để lo âu tuổi học đường thành bệnh lý

Mất ngủ, chán ăn, thu mình, học tập sa sút, thậm chí làm tổn thương bản thân... có thể là dấu hiệu cảnh báo rối loạn lo âu, trầm cảm ở trẻ. Cha mẹ, thầy cô cần nhận diện sớm, lắng nghe và hỗ trợ trẻ đúng cách, trước khi những lo âu kéo dài trở thành bệnh lý tâm thần.Âm thầm chịu áp lực

Thời gian qua, nhiều bệnh viện trên địa bàn Hà Nội liên tục tiếp nhận trẻ vị thành niên mắc trầm cảm, rối loạn lo âu. Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) vừa qua đã tiếp nhận điều trị một nữ sinh 16 tuổi bị rối loạn lo âu kéo dài. Trong khi đó, Khoa Vị thành niên, Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Nhi Trung ương) cũng tiếp nhận một bé gái 13 tuổi có hành vi gây hại cho bản thân bằng cách uống thuốc giảm đau liều cao, phải nhập viện điều trị rối loạn hành vi và cảm xúc.

Hai ca bệnh có hoàn cảnh khác nhau nhưng đều xảy ra ở những trẻ chăm ngoan, học lực tốt. Áp lực học tập cùng kỳ vọng của bản thân và gia đình khiến các em lo lắng kéo dài khi kết quả học tập không đạt như mong muốn. Khi rơi vào khủng hoảng tâm lý, trẻ có thể xuất hiện những biểu hiện bất thường, ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí có hành vi tự làm tổn thương.

Đáng lo ngại, mỗi ngày Khoa Vị thành niên, Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Nhi Trung ương) tiếp nhận hơn 50 trẻ đến khám, chủ yếu trong độ tuổi 10-15. PGS.TS Ngô Anh Vinh, Trưởng Khoa Vị thành niên, Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần cho biết, áp lực học tập hiện nay không chỉ đến từ kiến thức sách vở hay thi cử mà còn xuất phát từ tâm lý phải thành công của cả học sinh và phụ huynh. Nhiều em luôn đặt mục tiêu đạt điểm cao, đứng đầu lớp hoặc đỗ trường chuyên, từ đó dễ rơi vào trạng thái lo lắng, căng thẳng khi kết quả không như mong muốn.

Đồng quan điểm, Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Ngọc Trang, Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, lo âu là phản ứng tự nhiên trước những tình huống thử thách, giúp con người chuẩn bị và thích nghi với các sự kiện như thi cử, thuyết trình... Tuy nhiên, khi lo âu quá mức so với hoàn cảnh thực tế, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt thì có thể là biểu hiện của rối loạn lo âu.

Nhận diện sớm để đồng hành

Theo các chuyên gia y tế, rối loạn lo âu và trầm cảm là những rối loạn tâm thần phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên. Vì vậy, phát hiện sớm, hỗ trợ kịp thời và xây dựng môi trường học tập, gia đình đồng hành, quan tâm tích cực có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên.

PGS.TS Ngô Anh Vinh cho biết, các triệu chứng của rối loạn lo âu, trầm cảm ở trẻ gồm: Dễ bị kích động, cáu gắt, bồn chồn kéo dài; tự ti, nhạy cảm với lời phê bình. Tình trạng lo âu, trầm cảm cũng có thể khiến trẻ thu mình, ngại giao tiếp, né tránh hoạt động xã hội. Ngược lại, một số em có thể trở nên bốc đồng, tìm cảm giác mạnh như một cách đối phó với căng thẳng.

Học sinh, đặc biệt ở các lớp cuối cấp và bậc trung học phổ thông, thường phải đối mặt với nhiều áp lực. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu năng lực, sở trường của con để định hướng mục tiêu, lựa chọn trường, lớp phù hợp. Khi trẻ có các biểu hiện lo âu, trầm cảm kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá và can thiệp kịp thời.

Cùng với gia đình và ngành Y tế, nhà trường cũng giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và hỗ trợ học sinh có vấn đề về tâm lý. Thạc sĩ Tâm lý học Bùi Bích Liên, Chuyên viên tâm lý Hệ thống giáo dục Nguyễn Bỉnh Khiêm cho rằng, phòng tâm lý học đường tại các trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe tinh thần, giúp học sinh tìm thấy niềm vui mỗi ngày đến trường.

Qua nhiều năm trực tiếp hỗ trợ học sinh gặp khó khăn về tâm lý, cảm xúc, thạc sĩ Bùi Bích Liên nhận thấy, những vấn đề các em thường gặp gồm: Căng thẳng, lo âu, trầm cảm, áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình, khó khăn trong các mối quan hệ, giảm động lực học tập và khó quản lý cảm xúc. Mỗi vấn đề có những biểu hiện khác nhau, vì vậy giáo viên và gia đình cần thường xuyên quan tâm để kịp thời phát hiện những thay đổi bất thường.

“Riêng tại hệ thống giáo dục Nguyễn Bỉnh Khiêm, khi học sinh gặp khó khăn, trước tiên giáo viên chủ nhiệm sẽ hỗ trợ, sau đó phối hợp với Phòng Tâm lý học đường. Nếu vấn đề cần hỗ trợ kéo dài, nhà trường sẽ trao đổi với gia đình để cùng tìm giải pháp. Đồng thời, nhà trường sẽ tiếp tục hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập tại trường”, Thạc sĩ Bùi Bích Liên cho biết thêm.

Chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh cần bắt đầu từ việc tạo dựng môi trường học tập an toàn, nơi các em được lắng nghe, chia sẻ. Khi gia đình và nhà trường không chỉ quan tâm kết quả học tập mà còn chú ý cảm xúc, những khó khăn của trẻ, các em sẽ có thêm điều kiện để phát triển khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.