Đăng kiểm khí thải ôtô 'đạp hết ga' có phản ánh đúng thực tế vận hành?

Không sát điều kiện sử dụng

Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam vừa kiến nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh quy trình kiểm định khí thải đối với ô tô chạy dầu, theo hướng không yêu cầu nhấn bàn đạp ga đến mức tối đa khi đo.

Ông Nguyễn Văn Quyền - Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cho biết, tiếp tục nhận được nhiều ý kiến từ hội viên và giới khoa học. Các ý kiến cho rằng quy định “đạp hết hành trình bàn đạp ga” trong thời gian rất ngắn (khoảng 1 giây) chưa phù hợp với thực tiễn vận hành.

Theo ông Quyền, trong khai thác thực tế, động cơ diesel thường hoạt động hiệu quả ở dải vòng tua trung bình, khoảng 1.600–2.800 vòng/phút, trong khi vòng tua cực đại có thể lên tới 3.500–5.500 vòng/phút.

Việc tăng ga đột ngột lên mức tối đa là trạng thái hiếm khi xảy ra trong vận hành bình thường, nên khó phản ánh đúng mức phát thải điển hình của phương tiện.

Ngoài ra, theo khuyến cáo của nhà sản xuất, mỗi dòng xe đều có ngưỡng vòng tua tối ưu để đảm bảo hiệu suất và độ bền. Khi vượt ngưỡng này, vòng tua có thể tăng nhưng công suất không tăng tương ứng, thậm chí giảm. Trên đồng hồ, khu vực này thường được cảnh báo bằng dải màu đỏ – vùng không khuyến khích vận hành.

Hiệp hội dẫn ví dụ mẫu Hyundai Santa Fe 2.2 có công suất cực đại khoảng 3.800 vòng/phút, trong khi vùng vòng tua nguy hiểm từ khoảng 4.500 vòng/phút. Việc đo khí thải ở mức “kịch ga” có thể gây rủi ro cho động cơ, trong khi kiểm tra tại ngưỡng công suất tối đa vừa an toàn hơn, vừa sát thực tế.

Đồng quan điểm, một chuyên gia trong lĩnh vực đăng kiểm cho rằng quy định “đạp hết ga” chưa hợp lý khi điều kiện kiểm định bị đẩy xa so với thực tế sử dụng.

Theo vị này, động cơ diesel vận hành ổn định nhất ở dải vòng tua trung bình, chiếm phần lớn thời gian hoạt động. Với xe chạy khoảng 100km mỗi ngày, chủ yếu là chạy đều; việc tăng ga đột ngột lên mức tối đa hầu như không xảy ra trong điều kiện đô thị.

“Không thể lấy một trạng thái cực đoan để đại diện cho toàn bộ quá trình vận hành”, chuyên gia nói.

Phát thải cao chưa chắc là điển hình

Một vấn đề khác được đặt ra là phát thải cao nhất không đồng nghĩa với phát thải điển hình. Theo chuyên gia đăng kiểm, tác động môi trường đến từ tổng lượng khí thải tích lũy trong quá trình sử dụng, chủ yếu phát sinh ở dải vận hành thông thường khi xe hoạt động ổn định.

Do đó, nếu chỉ đo tại ngưỡng cao nhất, kết quả có thể đúng về mặt kỹ thuật nhưng chưa phản ánh đầy đủ bức tranh tổng thể.

Chuyên gia cho biết tại một số quốc gia phát triển, phương pháp kiểm định đã thay đổi. Thay vì yêu cầu “đạp ga” để đo khói, cơ quan chức năng sử dụng thiết bị kết nối với hệ thống điều khiển động cơ để thu thập dữ liệu vận hành.

Các thông số như vòng tua, tải động cơ, lịch sử hoạt động được ghi nhận, phân tích, giúp đánh giá toàn diện hơn thay vì dựa vào một thời điểm đơn lẻ.

Áp lực từ thực tế kiểm định

Liên quan việc một số trung tâm đăng kiểm yêu cầu chủ xe ký cam kết chịu trách nhiệm nếu phương tiện hư hỏng trong quá trình kiểm định, Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam đề nghị bãi bỏ quy định này.

Theo hiệp hội, cần làm rõ trách nhiệm của đơn vị đăng kiểm trong việc đảm bảo an toàn kỹ thuật trước khi kiểm tra khí thải.

Đại diện một trung tâm đăng kiểm cho biết việc yêu cầu ký cam kết xuất phát từ rủi ro thực tế, do thao tác tăng ga đột ngột có thể gây sự cố kỹ thuật, dễ phát sinh tranh chấp nếu xe hư hỏng. Trong khi đó, người dân hầu như không có lựa chọn khác ngoài việc chấp nhận ký để hoàn tất thủ tục.

Tuy nhiên, vị này cho rằng cam kết trên không có giá trị pháp lý cao do chưa được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật, chủ yếu mang tính nội bộ.

Một khó khăn khác là hệ thống đăng kiểm chưa có đầy đủ dữ liệu về vòng tua tối đa của từng loại xe. Thông số phổ biến hiện nay là vòng tua tại công suất cực đại, trong khi vòng tua tối đa thực tế thường cao hơn khoảng 15–20%, khiến quá trình kiểm định phần nào phụ thuộc vào kinh nghiệm đăng kiểm viên.

“Trong nhiều trường hợp, việc xác định ngưỡng tăng ga vẫn mang tính ước lượng”, chuyên gia nói.

Trước các kiến nghị, chuyên gia cho rằng cơ quan quản lý cần sớm có phản hồi trên cơ sở khoa học. “Dù giữ nguyên hay điều chỉnh, chính sách cần được lý giải rõ ràng, dựa trên dữ liệu và thực tiễn. Đây là lĩnh vực kỹ thuật, không thể quyết định theo cảm tính”, ông nêu.