Châu Âu siết khí thải để cứu bầu không khí đô thị

Ô nhiễm không khí gây gần 8 triệu ca tử vong trên toàn cầu năm 2023, theo Báo cáo Hiện trạng Không khí Toàn cầu 2025.

Ngân hàng Thế giới ước tính tác động của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe gây thiệt hại khoảng 8.100 tỷ USD mỗi năm, tương đương 6% GDP toàn cầu.

Tiến sĩ María Neira, cựu Giám đốc phụ trách môi trường, biến đổi khí hậu và sức khỏe của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho biết ô nhiễm không khí thường khó nhận biết bằng mắt thường, nhưng các hạt ô nhiễm có thể xâm nhập nhiều cơ quan trong cơ thể, kể cả não bộ.

“Hạt ô nhiễm góp phần gây suy giảm nhận thức và các bệnh như Parkinson, Alzheimer, sa sút trí tuệ”, bà Neira nói.

Trước những rủi ro, nhiều thành phố châu Âu đang tìm cách giảm ô nhiễm không khí từ giao thông và hoạt động sinh hoạt.

London (Anh) là một trong những thành phố ghi nhận kết quả từ các biện pháp kiểm soát khí thải.

Theo nghiên cứu độc lập của Đại học Hoàng gia London, số ca tử vong liên quan đến không khí độc hại tại thành phố đã giảm khoảng 40% kể từ khi triển khai Vùng phát thải cực thấp (ULEZ) cùng các chính sách cải thiện chất lượng không khí khác.

Trong khi đó, thủ đô Sofia của Bulgaria phải đối mặt với hai nguồn ô nhiễm lớn là phát thải giao thông và việc đốt củi để sưởi ấm.

Tiến sĩ Kostadin Kostadinov, Đại học Y Plovdiv, cho biết đến năm 2023, Sofia được ước tính nằm trong nhóm thành phố có số ca tử vong do ô nhiễm không khí cao.

Sau vụ kiện tập thể do các tổ chức môi trường và người dân khởi xướng, chính quyền Sofia thiết lập vùng phát thải thấp nhằm hạn chế phương tiện giao thông gây ô nhiễm, đồng thời nâng cấp hệ thống sưởi ấm tại các hộ gia đình.

“Đã có bằng chứng cho thấy biện pháp này đang giúp giảm ô nhiễm”, Ivaylo Hlebarov, cố vấn chất lượng không khí cho chính quyền Sofia, cho hay.

Tuy nhiên, vùng phát thải thấp tại Sofia chỉ hoạt động ba tháng mỗi năm. Theo Hlebarov, đây là lựa chọn về chính sách, trong khi ô nhiễm khí nitơ dioxide từ giao thông ít thay đổi theo mùa. Ông cho rằng thành phố cần duy trì biện pháp hạn chế phát thải quanh năm để đạt hiệu quả lâu dài.

Bulgaria cũng thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư cao nhất châu Âu. Theo tiến sĩ Kostadinov, các bệnh này có mối liên hệ chặt chẽ với ô nhiễm không khí, dù nghiên cứu tại địa phương vẫn còn hạn chế.

Theo tiến sĩ Neira, công nghệ không còn là trở ngại chính trong cuộc chiến chống ô nhiễm không khí. Khó khăn lớn hơn nằm ở quyết tâm thực hiện các chính sách, đặc biệt khi việc chuyển sang năng lượng tái tạo và phương thức đi lại bền vững vấp phải sự phản đối từ các ngành nhiên liệu hóa thạch và vận tải.

Biến đổi khí hậu được dự báo sẽ khiến bài toán chất lượng không khí thêm phức tạp, đòi hỏi các thành phố duy trì biện pháp kiểm soát ô nhiễm thay vì chỉ áp dụng trong thời gian ngắn.