Cấp cứu ngoại viện: Đừng chỉ đứng nhìn, chờ bác sĩ cứu bệnh nhân

Mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1515/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026 - 2030”.

Đề án đặt mục tiêu tổng quát là xây dựng và phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện đồng bộ, hiện đại đảm bảo tiếp nhận, xử lý và điều phối cấp cứu kịp thời; Nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu của người dân và tăng cường phối hợp liên ngành giữa các lực lượng tham gia cấp cứu, góp phần giảm tỷ lệ tử vong, tàn tật do tai nạn, thương tích và các tình trạng cấp cứu.

Thời gian “vàng” để giành lại sự sống từ “cửa tử”

Thời gian qua, nhờ kỹ năng hồi sức ngoại viện nhạy bén, chuyên môn vững vàng và khả năng xử trí nhanh chóng của các y, bác sĩ (BS) hay sinh viên trường Y, Dược mà nhiều bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch đã được cấp cứu kịp thời, giành lại sự sống từ “cửa tử”.

Mới đây, khi nghe tiếng kêu cứu từ đám đông tại khu vực hồ Định Công (Hoàng Mai, Hà Nội), Bùi Trường Giang - sinh viên ngành Y khoa, Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam đi ngang qua đã dừng xe chạy tới.

Thấy nạn nhân mặt tái nhợt, môi và niêm mạc đã chuyển sang màu tím tái, không ghi nhận mạch đập và nhịp thở, Giang nhanh chóng cùng một người phụ nữ thay phiên nhau ép tim cho nạn nhân và duy trì các thao tác hồi sức liên tục.

Đồng thời, Giang cởi áo nạn nhân, nới lỏng thắt lưng, phối hợp nâng hàm nạn nhân để thông thoáng đường thở. Sau 30 phút ép tim liên tục, nam thanh niên bắt đầu có dấu hiệu sinh tồn, lồng ngực phập phồng thở trở lại, từ từ mở mắt.

Hay vụ việc BS Thủy cùng người thân du lịch biển Quỳnh (xã Quỳnh Phú, Nghệ An) thì gặp trường hợp bé trai hơn 10 tuổi bị điện giật, bất tỉnh. Lúc này, BS Thủy chạy nhanh đến và nhận thấy bé có dấu hiệu nguy kịch, ngừng thở, không bắt được mạch nên tiến hành ép tim ngoài lồng ngực liên tục. Sau khoảng 3 phút, bé có dấu hiệu hồi tỉnh, tim đập trở lại, đáp ứng nghe gọi.

Cũng tại Nghệ An, BS Trần Văn Biên và Nguyễn Cao Việt ép tim cứu sống người đàn ông 64 tuổi ngừng tuần hoàn, ngã quỵ giữa sân khi đang đánh bóng chuyền hơi. Hay vụ BS Nguyễn Huy Tiến giành lại sự sống cho một nam thanh niên 22 tuổi ngừng thở sau tai nạn giao thông trên phố Nguyễn Chí Thanh (Hà Nội), nhờ ép tim suốt hai phút.

Một thao tác hồi sức đúng, một động tác cầm máu kịp thời hay một cuộc gọi cấp cứu đúng lúc có thể giúp người bệnh duy trì cơ hội sống, trước khi được đưa tới bệnh viện. Nhưng ngược lại, những phút chần chừ hoặc sơ cứu sai cách cũng có thể khiến thời gian “vàng” trôi qua không thể lấy lại.

Theo chia sẻ của nhiều BS thì trong y khoa cấp cứu, thời gian là “vàng”, mỗi phút trôi qua không được ép tim, cơ hội sống sót của người bệnh giảm từ 7% đến 10%. Nếu não thiếu oxy quá 4-5 phút, các tổn thương hệ thần kinh trung ương sẽ trở thành vĩnh viễn, không thể đảo ngược.

Do đó, việc những người xung quanh lập tức thực hiện ép tim ngoài lồng ngực (CPR) cho nạn nhân ngay tại hiện trường chính là "chiếc phao cứu sinh" duy nhất duy trì sự sống người bị nạn, trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp tiếp cận.

“Thấy người bất tỉnh – không đứng nhìn, hãy hành động”

Thực tế, có những trường hợp người bệnh đột ngột ngừng tim tại nơi công cộng nhưng may mắn được phát hiện sớm. Người xung quanh nhanh chóng gọi 115, thực hiện ép tim để duy trì tuần hoàn trong thời gian chờ nhân viên y tế đến.

Một BS tại Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) cho biết, có nhiều nguyên nhân khiến bệnh nhân chuyển nặng, thậm chí tử vong trước khi được đưa đến bệnh viện. Trong đó, đáng lưu ý là việc sơ cứu ban đầu chưa đúng cách, thời gian di chuyển đến cơ sở y tế kéo dài, cùng với tình trạng bệnh diễn biến quá nhanh...

Đặc biệt, nếu người xung quanh không có kỹ năng nhận biết và xử trí cấp cứu ban đầu, “thời gian vàng” để cứu sống người bệnh có thể bị bỏ lỡ.

Cũng theo một BS tại Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), khi phát hiện một người bất tỉnh, trước hết, hãy kiểm tra người bệnh có đáp ứng và có thở bình thường hay không, đồng thời gọi người hỗ trợ và gọi cấp cứu 115 ngay.

Nếu không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp cá, cần bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực càng sớm càng tốt và tìm máy khử rung tự động (AED) nếu có.

BS này lưu ý, tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống nước, thuốc, đổ nước lạnh vào mặt hay cố nâng người bệnh dậy. Trong cấp cứu ngừng tim, mỗi phút chậm trễ đều làm giảm đáng kể cơ hội sống.

Trong thực tế cấp cứu, có những trường hợp người bệnh đột ngột ngừng tim ngay tại nơi công cộng và được người xung quanh phát hiện rất sớm.

Điều đáng quý là họ không hoảng loạn mà nhanh chóng gọi 115, ép tim liên tục và sử dụng AED khi có thể. Nhờ vậy, tuần hoàn được duy trì trong thời gian chờ đội cấp cứu chuyên nghiệp đến. Điều này cho thấy, sự can thiệp kịp thời của người chứng kiến tại hiện trường có thể quyết định sự sống còn của một người đang ngừng tim.

Theo vị BS này, tối thiểu mỗi người nên biết nhận diện ngừng tuần hoàn, gọi 115 đúng cách và thực hiện hồi sức tim phổi (CPR). Bên cạnh đó, kỹ năng sử dụng AED, xử trí hóc dị vật và đặt người bất tỉnh còn thở vào tư thế an toàn. Đặc biệt, mỗi người dân cần được thực hành thay vì chỉ học lý thuyết, vì một vài phút được đào tạo đúng có thể trở thành “cầu nối sự sống” trước khi nhân viên y tế đến.

“Tôi mong mỗi người dân đều có tâm thế ‘thấy người bất tỉnh – không đứng nhìn, hãy hành động đúng’.” – BS Bệnh viện Bạch Mai bày tỏ.

Trong những tình huống nguy cấp, khoảng thời gian ngay sau khi một người ngất xỉu hay ngưng tim được coi là "thời gian vàng" – nơi từng giây phút hành động của người xung quanh có thể quyết định ranh giới giữa sống và chết.

Vì vậy, cấp cứu ngoại viện không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Y tế, mà còn là sự phối hợp giữa phản ứng nhanh của cộng đồng và sự chuyên nghiệp của lực lượng y tế khẩn cấp.