Bé trai 1,5kg được cứu từ trong bụng mẹ với sự chạy đua của 5 chuyên khoa

Thai phụ N.T.H., sinh năm 1987, ở Nghệ An, được phát hiện mang nhóm máu Rh âm rất hiếm gặp, chưa đầy 0,1% dân số Việt Nam. Đáng lo ngại hơn, xét nghiệm chuyên sâu cho thấy người mẹ xuất hiện kháng thể Anti-D với hiệu giá lên tới 1:1024.

Trong trường hợp thai nhi mang nhóm máu Rh dương, kháng thể từ cơ thể mẹ có thể xuyên qua nhau thai, phá hủy hồng cầu của thai nhi. Điều này dẫn đến thiếu máu nặng, phù thai, suy tim, thậm chí tử vong ngay khi còn trong bụng mẹ.

Đến tuần thai thứ 25, nguy cơ ấy trở thành hiện thực. Qua siêu âm Doppler động mạch não giữa, TS.BS Nguyễn Thị Sim (Giám đốc Trung tâm Y học bào thai - Bệnh viện Đại học Phenikaa) phát hiện thai nhi bị thiếu máu nặng. Tuổi thai còn quá nhỏ, chưa đủ điều kiện để em bé có thể sống sót nếu phải chào đời ngay.

Các bác sĩ phải lựa chọn giải pháp truyền máu cho thai nhi ngay trong tử cung. Đây là một trong những kỹ thuật can thiệp bào thai hiện đại, đóng vai trò then chốt trong việc kéo dài sự sống cho những thai nhi bị thiếu máu nặng do bất đồng nhóm máu Rh.

Ê kíp bác sĩ của Trung tâm Y học Bào thai (BV Đại học Phenikaa) đã truyền máu cho em bé ở thời điểm 25 tuần 4 ngày và tuần thai thứ 28. Sau thủ thuật, những dấu hiệu nặng trước đó như tràn dịch màng tim và màng phổi biến mất hoàn toàn. Hệ tuần hoàn của thai dần ổn định, phục hồi tương đương một thai kỳ phát triển bình thường.

Ở tuần thai 30 tuần 4 ngày, thai nhi phải truyền máu lần thứ ba. Bất ngờ ngay sau can thiệp, xuất hiện dấu hiệu suy thai cấp. Quy trình báo động nội viện lập tức được kích hoạt, huy động đồng thời các chuyên khoa Sản, Gây mê hồi sức, Sơ sinh và Huyết học phối hợp xử trí.

Bác sĩ Sản khoa nhanh chóng đánh giá toàn trạng mẹ và thai, đưa ra chỉ định mổ lấy thai cấp cứu. Cùng lúc, ê-kíp Gây mê hồi sức triển khai các biện pháp đảm bảo ổn định tuần hoàn và các chỉ số sinh tồn cho sản phụ. Tại phòng mổ, đội ngũ Sơ sinh sẵn sàng với đầy đủ trang thiết bị hồi sức chuyên sâu để tiếp nhận trẻ non tháng nguy cơ cao.

Bé trai nặng 1.500g chào đời trong tình huống đặc biệt khẩn trương và được hồi sức tích cực ngay lập tức, bao gồm truyền máu và thay máu nhằm loại bỏ kháng thể từ mẹ còn tồn lưu trong cơ thể trẻ ngay tại phòng mổ. Sau đó, bé được chuyển đến khoa Sơ sinh để tiếp tục theo dõi và chăm sóc chuyên sâu. Sau một thời gian điều trị, em bé phát triển khỏe mạnh, cứng cáp và đáng yêu.

TS Nguyễn Thị Sim cho biết, thành công của ca bệnh là kết quả của mô hình phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ. Trong đó, Y học Bào thai giữ vai trò trung tâm với nhiệm vụ theo dõi chuyên sâu và thực hiện can thiệp kịp thời; Hóa sinh - Huyết học đảm bảo nguồn máu an toàn, tương thích tuyệt đối; Sản khoa theo dõi toàn diện và quyết định thời điểm chấm dứt thai kỳ; Gây mê hồi sức kiểm soát ổn định các chỉ số sinh tồn; còn Sơ sinh tiếp nhận, hồi sức và chăm sóc trẻ non tháng.

Sự phối hợp đồng bộ giữa các chuyên khoa tạo nên một quy trình điều trị khép kín, giúp tối ưu cơ hội sống cho cả mẹ và bé.

Mới đây, Bệnh viện Từ Dũ và Nhi đồng 1 cũng thực hiện thành công ca can thiệp bào thai lần thứ 15 với trường hợp có tuổi thai nhỏ nhất - 26 tuần tuổi. Thai phụ sinh năm 2000 ghi nhận thai nhi mắc dị tật tim bẩm sinh không có lỗ van phổi động mạch - vách liên thất kín.

Đây là bệnh lý mà đường thoát máu từ thất phải lên động mạch phổi bị bít kín. Khi không có dòng máu xuôi chiều qua van động mạch phổi, thất phải có nguy cơ ngày càng kém phát triển, tiến tới thiểu sản nặng, nguy cơ tử vong cao ngay sau sinh.

Sau 3 tuần nhập viện theo dõi ghi nhận tình trạng thiểu sản thất phải tiếp tục tiến triển. Hồ sơ và các dữ liệu chẩn đoán hình ảnh của thai nhi cũng được gửi tham vấn các chuyên gia quốc tế.

Sau khi cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ, đồng thời tư vấn đầy đủ cho gia đình, các bác sĩ thống nhất chỉ định nong van động mạch phổi bào thai khẩn cấp nhằm tái lập dòng máu từ thất phải lên động mạch phổi, ngăn chặn hoặc làm chậm quá trình thiểu sản thất phải và tạo điều kiện để thất phải tiếp tục phát triển trong phần còn lại của thai kỳ.

Để chuẩn bị cho thủ thuật, Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi đồng 1 huy động 5 ê-kíp chuyên môn, gồm can thiệp bào thai sản khoa, thông tim can thiệp, sơ sinh, gây mê hồi sức và phẫu thuật sản khoa. Sau hơn 2 giờ phối hợp liên tục giữa các ê-kíp, ca can thiệp kết thúc thành công.

Xu hướng phát triển điều trị bào thai đa chuyên ngành

Theo ThS.BS Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Y học bào thai còn tương đối mới tại Việt Nam nhưng có nhiều tiềm năng phát triển.

Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 1,4 triệu trẻ chào đời, với ước tính 44.000 thai kỳ cần được đánh giá chuyên sâu. Những năm gần đây, năng lực can thiệp bào thai trong nước đã có nhiều bước tiến với các kỹ thuật chuyên sâu như phẫu thuật nội soi buồng ối, truyền máu trong tử cung, laser điều trị hội chứng truyền máu song thai, xử trí thoát vị hoành, dị tật tim...

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, phát triển Y học bào thai cần sự tham gia của nhiều thành phần trong hệ thống y tế, thay vì chỉ tập trung ở một bệnh viện, hội chuyên ngành hay cơ quan quản lý. Hợp tác quốc tế cũng cần được đẩy mạnh để cập nhật kiến thức, đào tạo nhân lực và chuyển giao kỹ thuật.

Phân tích sâu hơn vấn đề này, TS Nguyễn Thị Sim cho biết, bào thai được xem là bệnh nhân đặc biệt cần được theo dõi, chẩn đoán và trong nhiều trường hợp có thể được điều trị ngay từ trong bụng mẹ. Hiện nay, hệ thống quản lý thai kỳ hiện nay vẫn còn phân mảnh. Nhiều thai phụ mang thai kỳ phức tạp phải tự vất vả gõ cửa 4-6 cơ sở y tế khác nhau thay vì được một ê-kíp đa khoa cùng chung tay thăm khám.

“Kỹ thuật tiên tiến chỉ phát huy được khi được đặt trong hệ thống chăm sóc đồng bộ. Khi chúng ta chẩn đoán chẩn trước sinh tốt bằng siêu âm, cộng hưởng từ, cần thêm di truyền mới chẩn đoán chính xác.

Khi chẩn đoán chính xác rồi mới tiên lượng xem em bé diễn biến như thế nào nếu theo dõi tốt hơn hay can thiệp tốt hơn. Can thiệp xong rồi thì ai là người theo dõi, ai là người chăm sóc sau sinh. Do đó, chúng ta phải có hệ thống đa khoa, đa chuyên ngành cùng chăm sóc em bé” - TS Sim phân tích.

Từ thực tế này, tại Diễn đàn Chiến lược Quốc gia về phát triển Y học bào thai và Di truyền học trước sinh 2026, TS Sim đề xuất xây dựng hệ thống các trung tâm điều trị bào thai đa chuyên ngành, kết nối trên phạm vi toàn quốc thông qua mạng lưới chuyển tuyến, tiêu chuẩn chuyên môn thống nhất và quy trình liên tục từ chẩn đoán trước sinh đến chăm sóc sau sinh.

Các trụ cột được đề xuất gồm mạng lưới chuyển tuyến và tiếp cận; chẩn đoán di truyền kết hợp chẩn đoán hình ảnh; trung tâm can thiệp bào thai hoạt động đa chuyên khoa; đào tạo nhân lực, hợp tác quốc tế và quản trị dữ liệu số.

Đánh giá về tiềm năng phát triển Y học bào thai tại Việt Nam, GS. Jan Deprest (Giáo sư Sản phụ khoa, Đại học KU Leuven (Bỉ)) khẳng định Việt Nam đã đạt được những tiến bộ vượt bậc trong chẩn đoán và can thiệp tử cung. Sự chung tay giữa Bộ Y tế, các bệnh viện và tổ chức quốc tế sẽ mở ra một chương mới: Nơi mỗi dị tật được phát hiện sớm là một cơ hội sống được trao lại, bảo vệ tương lai khỏe mạnh cho thế hệ mai sau ngay từ khi còn trong bóng tối âm thầm của tử cung.