Trời lạnh, tắm và thức dậy thế nào để bảo vệ tim mạch?

Khi nhiệt độ giảm sâu, cơ thể phải thích nghi với môi trường lạnh, khiến mạch máu co lại, huyết áp có thể tăng và tim phải làm việc nhiều hơn. Với người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp, đây là thời điểm cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết thời tiết chuyển lạnh không đồng nghĩa ai cũng có nguy cơ đột quỵ khi bước ra ngoài.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào bệnh nền, thời gian tiếp xúc với lạnh, điều kiện sinh hoạt và hoạt động thể chất. Điều quan trọng là giữ ấm, kiểm soát huyết áp và nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường.

Tắm nước ấm, thức dậy từ từ khi trời rét

Một trong những điều nhiều người lo ngại khi trời lạnh là tắm muộn có thể gây đột quỵ. Tuy nhiên, không có căn cứ để khẳng định cứ tắm vào buổi tối là xảy ra biến cố. Nguy cơ cần được nhìn nhận từ nhiệt độ nước, môi trường phòng tắm và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Nước quá lạnh có thể khiến mạch máu co mạnh, trong khi nước quá nóng làm giãn mạch, khiến một số người chóng mặt, tụt huyết áp, nhất là khi đứng lên. Vì vậy, nên tắm bằng nước ấm vừa phải, trong phòng kín gió, đủ ấm; kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm, lau khô người và mặc quần áo ấm ngay sau đó.

Bác sĩ Hoàng cũng lưu ý chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho quan niệm phải dội nước lên đầu trước để tránh áp lực làm vỡ mạch máu não. Việc làm quen từ từ với nhiệt độ nước có thể giúp cơ thể dễ thích nghi, nhưng không phải phương pháp đã được chứng minh phòng ngừa đột quỵ.

Với người cao tuổi, phòng tắm cần có thảm chống trượt, tay vịn và vị trí thuận tiện để gọi người trợ giúp. Người sức khỏe yếu, thường xuyên choáng váng hoặc có nguy cơ ngất nên có người thân ở gần khi tắm.

Buổi sáng, sau khi thức dậy, không nên bật dậy khỏi giường ngay. Hãy chuyển từ tư thế nằm sang ngồi, chờ cơ thể thích nghi rồi mới từ từ đứng lên. Đứng dậy quá nhanh có thể gây tụt huyết áp tư thế, dẫn đến hoa mắt, chóng mặt, thậm chí ngã.

Nếu phải đi vệ sinh giữa đêm, người cao tuổi nên bật đèn, mặc thêm áo ấm và đi dép chống trượt. Khi cảm thấy choáng, cần ngồi hoặc nằm xuống nơi an toàn, nhờ người thân hỗ trợ thay vì cố gắng bước tiếp.

Giữ ấm và kiểm soát huyết áp để bảo vệ tim mạch

Theo bác sĩ Hoàng, phòng ngừa biến cố tim mạch trong mùa lạnh không chỉ dừng ở việc mặc đủ ấm mà còn phải duy trì kiểm soát các bệnh nền.

Người đang điều trị tăng huyết áp không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy một vài lần đo có chỉ số bình thường. Đây có thể là kết quả của việc thuốc đang phát huy tác dụng. Ngược lại, cũng không tự tăng liều chỉ vì huyết áp tăng sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về.

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, người dân cần kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt khi có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, thừa cân hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Khi đo tại nhà, nên ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng, đặt chân trên sàn, giữ cánh tay ngang mức tim và ghi lại kết quả để bác sĩ theo dõi.

Trong mùa lạnh, vẫn cần duy trì vận động nhưng nên lựa chọn thời điểm ấm hơn, tập trong nhà nếu nhiệt độ ngoài trời quá thấp, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Vã mồ hôi khi tập luyện không đồng nghĩa tim đang gặp nguy hiểm. Đáng lo ngại là tình trạng vã mồ hôi lạnh đi kèm đau ngực, khó thở, choáng hoặc yếu bất thường.

Chế độ ăn nên tăng rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối và chất béo bão hòa. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả lượng muối trong nước mắm, gia vị và thực phẩm chế biến sẵn.

Người dân cũng cần uống nước đều đặn, tránh để cơ thể mất nước. Tuy nhiên, người suy tim hoặc mắc bệnh thận phải tuân thủ lượng dịch bác sĩ hướng dẫn, không cố uống thật nhiều với suy nghĩ có thể làm loãng máu. Rượu bia không có tác dụng bảo vệ cơ thể trước giá rét. Cảm giác nóng lên sau khi uống rượu có thể khiến người dùng chủ quan, trong khi khả năng nhận biết nguy hiểm và phản ứng với môi trường lạnh bị suy giảm.