Thành phố tương lai 144 tỷ USD của Trung Quốc: Đỉnh cao công nghệ, ngập AI, 5G

Ngày 14/4, sau khi đến sân bay quốc tế Bắc Kinh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đến khảo sát thực địa tại Khu mới Hùng An, tỉnh Hà Bắc (Trung Quốc). Theo TTXVN, Bí thư Tỉnh ủy Hà Bắc Nghê Nhạc Phong trực tiếp tháp tùng đoàn, giới thiệu quy hoạch tổng thể khu khởi động và trao đổi kinh nghiệm phát triển đô thị quy mô lớn.

Từ vùng quê nghèo đến “quốc gia đại sự”

Được thành lập vào tháng 4/2017 trên diện tích 1.770 km², khu mới Hùng An mang nhiệm vụ chính là "giảm tải" cho thủ đô Bắc Kinh, đồng thời thúc đẩy chiến lược phát triển phối hợp khu vực Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc. Trong hệ thống phát triển của Trung Quốc, Hùng An được đặt ngang hàng với hai biểu tượng cải cách trước đó là Đặc khu kinh tế Thâm Quyến và Khu mới Phố Đông ở Thượng Hải.

Trước khi được quy hoạch, khu vực này gồm ba huyện Hùng, Dung Thành và An Tân, nằm quanh hồ Bạch Dương Điến, cách Bắc Kinh khoảng 100 km về phía Tây Nam. Đây từng là vùng nông nghiệp có hạ tầng hạn chế, tỷ lệ đô thị hóa thấp hơn mức trung bình của tỉnh Hà Bắc, trong khi nhiều lao động trẻ liên tục rời đi để tìm cơ hội tại các đô thị lớn hơn.

Trong nhiều năm, Bắc Kinh phải đối mặt áp lực ngày càng lớn từ dân số, giá nhà tăng cao, giao thông quá tải, ô nhiễm môi trường và sự tập trung quá mức của nguồn lực kinh tế, giáo dục, y tế. Hùng An được tạo ra để chia sẻ áp lực đó bằng cách tiếp nhận những chức năng không còn cần thiết phải đặt tại trung tâm thủ đô.

Điều đáng chú ý là sau khi công bố dự án, Trung Quốc gần như không xây dựng quy mô lớn ngay lập tức. Trong gần hai năm đầu tiên, Hùng An gần như vẫn là một vùng đất trống. Thay vì ngay lập tức đổ bê tông, Bắc Kinh dành thời gian để quy hoạch toàn diện.

Hơn 60 viện sĩ, hơn 200 nhóm nghiên cứu trong và ngoài Trung Quốc cùng khoảng 3.500 chuyên gia kỹ thuật được huy động để thiết kế thành phố từ đầu. Từng tuyến đường, khu dân cư, mạng lưới giao thông, hạ tầng ngầm và hành lang sinh thái đều được tính toán kỹ lưỡng trước khi khởi công.

Khi giai đoạn chuẩn bị hoàn tất, tốc độ xây dựng tăng mạnh. Chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, tổng vốn đầu tư tích lũy tại Hùng An đã vượt 1.000 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 144 tỷ USD. Hơn 5.300 tòa nhà được xây dựng trên diện tích phát triển khoảng 215 km². Từ một vùng quê bị xem là nghèo và bị bỏ quên, Hùng An dần trở thành đại công trường đô thị lớn nhất Trung Quốc.

Bên trong Khu mới Hùng An (Video: Tân Hoa xã/New China TV)

Với các thành phố được quy hoạch gần như từ con số 0, xây dựng hạ tầng chưa phải là thách thức lớn nhất. Điều khó hơn là làm sao biến những khối bê tông mới thành một đô thị thực sự có người đến sống, làm việc và gắn bó lâu dài.

Trung Quốc giải bài toán này bằng cách dịch chuyển việc làm trước. Đến nay, 8 doanh nghiệp nhà nước trung ương đặt trụ sở tại Hùng An, trong đó một số đã đi vào vận hành. Theo Tân Hoa xã, tính đến tháng 4/2025, hơn 300 chi nhánh doanh nghiệp trung ương cùng hơn 4.000 doanh nghiệp từ Bắc Kinh thiết lập hiện diện tại đây. Khi doanh nghiệp di chuyển, hàng nghìn lao động và gia đình của họ cũng bắt đầu rời Bắc Kinh để chuyển tới thành phố mới.

Song song với đó là việc đưa dịch vụ công chất lượng cao tới Hùng An. Bốn trường đại học lớn gồm Đại học Giao thông Bắc Kinh, Đại học Địa chất Trung Quốc, Đại học Công nghệ Bắc Kinh và Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh đã xây dựng cơ sở mới tại đây. Các bệnh viện lớn từ Bắc Kinh cũng mở rộng hiện diện, trong đó Bệnh viện Tuyên Vũ Hùng An đã đi vào hoạt động.

Điều đặc biệt ở Khu mới Hùng An là toàn bộ khu đô thị được quy hoạch theo mô hình “vòng sinh hoạt 15 phút”, tức cư dân có thể tiếp cận công viên, trường học, siêu thị, khu giải trí và các dịch vụ thiết yếu chỉ trong quãng đường đi bộ ngắn. Theo quy hoạch của chính quyền địa phương, mỗi cộng đồng dân cư đều phải đáp ứng đầy đủ các dịch vụ từ nhà trẻ, trung tâm văn hóa, cơ sở chăm sóc người cao tuổi tới trung tâm hành chính cộng đồng.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra nơi ở mới mà còn là xây dựng một môi trường sống đủ hấp dẫn để người dân chủ động ở lại lâu dài. Hiệu quả của chiến lược này đang dần thể hiện khi dân số của Khu mới Hùng An tính đến năm 2025 đạt khoảng 1,4 triệu người.

Đô thị tương lai

Điểm khiến Hùng An khác biệt với nhiều đại dự án đô thị khác nằm ở việc Trung Quốc không chỉ xây thêm một thành phố mới, mà đang thử nghiệm một mô hình đô thị hoàn toàn mới. Giới chức Trung Quốc gọi đây là mô hình “thành phố ba tầng”.

Trên mặt đất là khu dân cư, trung tâm thương mại, trường học, bệnh viện và hệ thống công viên. Dưới lòng đất là mạng lưới hạ tầng kỹ thuật quy mô lớn, nơi điện, nước, viễn thông và logistics được đưa xuống các đường hầm tổng hợp dài hơn 1.000 km nhằm giảm chi phí bảo trì và tránh tình trạng đào đường liên tục như ở nhiều đô thị truyền thống.

Trên không gian số là hệ thống vận hành thông minh theo mô hình “song sinh số”, trong đó thành phố vật lý được vận hành song song với một bản sao kỹ thuật số theo thời gian thực.

Hùng An hiện có hơn 200 km “đường số” tích hợp công nghệ 5G, radar và hệ thống điều tiết giao thông thông minh. Taxi tự lái của Apollo Go đã hoạt động trên diện tích khoảng 25 km² với hàng trăm điểm đón trả khách. Xe buýt không người lái bắt đầu xuất hiện trên đường phố.

Thông qua dữ liệu giao thông thời gian thực, hệ thống có thể tự động điều chỉnh tín hiệu đèn để giảm thời gian chờ và cải thiện lưu thông. Hơn 1.000 camera tích hợp AI được lắp đặt tại các tuyến đường và khu dân cư, có thể tự động phát hiện 19 loại sự cố đô thị, từ thùng rác đầy cho tới tình trạng đỗ xe trái phép.

Trung tâm của toàn bộ hệ thống này là Trung tâm điện toán đô thị Hùng An, được ví như “bộ não” của thành phố, nơi tích hợp Internet vạn vật, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây để quản lý đô thị theo thời gian thực.

Dưới khu trung tâm thương mại, một hệ thống giao thông ngầm quy mô lớn cũng đang được xây dựng để kết nối tàu điện ngầm, đường sắt cao tốc và sân bay quốc tế Đại Hưng của Bắc Kinh. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ Hùng An tới sân bay dự kiến chỉ còn khoảng 30 phút.

Song, tham vọng của Hùng An không chỉ nằm ở công nghệ. Một trong những điểm nổi bật nhất của dự án chính là định hướng phát triển sinh thái.

Thay vì xây dựng trước rồi xử lý hậu quả môi trường sau, Hùng An áp dụng phương châm “trồng cây trước, xây thành phố sau”. Trong một chuyến thị sát khu trồng rừng tại Hùng An ngày 16/1/2019, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng nhấn mạnh: “Chiến lược quan trọng cho hàng thiên niên kỷ tới bắt đầu từ 'dự án rừng thiên niên kỷ'”.

Theo quy hoạch, chỉ khoảng 30% diện tích thành phố được dành cho phát triển đô thị, phần còn lại dành cho cây xanh và mặt nước – cách tiếp cận hiếm thấy trong lịch sử đô thị hóa Trung Quốc.

Dự án “Rừng Thiên niên kỷ” triển khai từ năm 2017 đã bổ sung thêm 483.000 mẫu rừng, nâng tổng diện tích xanh hóa lên 743.000 mẫu. Tỷ lệ che phủ rừng tăng từ 11% lên 35,1%. Công viên quốc gia tại đây có diện tích khoảng 18 km², lớn gấp khoảng 5 lần Công viên Trung tâm (Central Park) ở thành phố New York.

Trong khi đó, Hồ Bạch Dương Điến, một trong những vùng đất ngập nước lớn nhất miền Bắc Trung Quốc, cũng trải qua đợt phục hồi sinh thái quy mô lớn nhất trong lịch sử. Sau quá trình bổ sung nước và cải tạo môi trường, chất lượng nước tại đây hiện đạt mức tốt nhất kể từ khi bắt đầu được theo dõi vào năm 1988. Hiện hồ là nơi sinh sống của 295 loài chim hoang dã, tăng thêm 89 loài so với thời điểm trước khi Hùng An được thành lập.