Mặt Trăng vẫn đang co lại, tạo ra hàng ngàn dãy núi ngầm trẻ (SMR) và tiềm ẩn nguy cơ động đất, ảnh hưởng trực tiếp đến các sứ mệnh Artemis tương lai.

Các nhà khoa học vừa công bố nghiên cứu toàn diện cho thấy Mặt Trăng - vệ tinh tự nhiên của Trái đất - vẫn đang trong quá trình co lại. Khi phần bên trong nguội dần, lớp vỏ duy nhất của nó bị nén, tạo ra các dạng địa hình đặc trưng như vách đá hình thùy và các dãy núi ngầm nhỏ (SMR). Đây là những đặc điểm địa chất trẻ, trải rộng khắp các vùng biển Mặt Trăng, và có thể trở thành nguồn gốc của các trận động đất trong tương lai.

Dãy núi nhỏ (SMR) ở vùng Đông Bắc Mare Imbrium do tàu Lunar Reconnaissance Orbiter chụp. (Nguồn: NASA)
Dãy núi nhỏ (SMR) ở vùng Đông Bắc Mare Imbrium do tàu Lunar Reconnaissance Orbiter chụp. (Nguồn: NASA)

Trong nghiên cứu mới, nhóm tại Trung tâm Nghiên cứu Trái đất và Hành tinh thuộc Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia - Viện Smithsonian (Mỹ) đã lập bản đồ toàn cầu đầu tiên về SMR. Họ xác định được 2.634 dãy núi ngầm, trong đó hơn 1.100 chưa từng được biết đến. Tuổi trung bình của SMR khoảng 124 triệu năm, gần tương đương với các vách đá hình thùy (105 triệu năm). Điều này cho thấy cả hai đều nằm trong số những cấu trúc trẻ nhất của Mặt Trăng. Đáng chú ý, nhiều SMR hình thành dọc theo cùng loại đứt gãy với vách đá hình thùy, củng cố giả thuyết rằng chúng có chung nguồn gốc kiến tạo.

Sự khác biệt giữa kiến tạo trên Mặt Trăng và Trái đất cũng được nhấn mạnh. Trái đất có kiến tạo mảng, nơi các mảng vỏ di chuyển, va chạm và tạo ra núi, rãnh đại dương hay núi lửa. Ngược lại, Mặt Trăng không có mảng kiến tạo, mà chỉ có lớp vỏ liên tục. Khi ứng suất tích tụ, nó tạo ra các vách đá và dãy núi nhỏ. Những đặc điểm này cho thấy Mặt Trăng vẫn là một thiên thể năng động, chứ không "tĩnh lặng" như nhiều người từng nghĩ.

Hình ảnh toàn cảnh Mặt Trăng với các vùng biển và hố va chạm rõ nét. (Nguồn: Getty Images)
Hình ảnh toàn cảnh Mặt Trăng với các vùng biển và hố va chạm rõ nét. (Nguồn: Getty Images)

Phát hiện mới có ý nghĩa lớn đối với các sứ mệnh thám hiểm trong tương lai, đặc biệt là chương trình Artemis. Việc mở rộng bản đồ các nguồn động đất tiềm năng giúp các nhà khoa học dự đoán nguy cơ địa chấn, từ đó lựa chọn vị trí hạ cánh an toàn hơn cho phi hành gia. Đồng thời, nghiên cứu cũng mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về cấu trúc bên trong và lịch sử nhiệt của Mặt Trăng. Như nhà địa chất Cole Nypaver chia sẻ, công trình này giúp hoàn thiện bức tranh toàn cầu về một Mặt Trăng đang co lại, mở ra cơ hội nghiên cứu mới và cảnh báo những rủi ro tiềm ẩn cho con người khi sinh sống lâu dài trên bề mặt.

Với hơn 2.600 SMR được ghi nhận, nghiên cứu này khẳng định rằng hoạt động kiến tạo trên Mặt Trăng vẫn tiếp diễn. Điều đó không chỉ làm sáng tỏ quá trình tiến hóa địa chất của vệ tinh tự nhiên, mà còn đặt nền tảng cho việc đảm bảo an toàn trong các chuyến thám hiểm không gian sắp tới.

Minh Hoàn (vtcnews.vn)