Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng được đặt ở mức cao, bài toán điều hành vĩ mô cần đồng thời duy trì đà phục hồi của sản xuất, đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu, kiểm soát sớm rủi ro giá cả, chi phí nhập khẩu và kỳ vọng thị trường. Ổn định vĩ mô cần được xem là điều kiện để giữ nhịp tăng trưởng bền vững hơn khi biến động giá cả có thể truyền dẫn nhanh.

Dư địa kiểm soát lạm phát còn rất nhỏ

Áp lực lạm phát trong 6 tháng cuối năm đang hình thành từ nhiều yếu tố cùng lúc. Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát, nhưng áp lực đối với mục tiêu cả năm còn lớn. Trong các tháng 2, 3, 4, CPI tăng chủ yếu do yếu tố mùa vụ và giá xăng dầu, gas, vật liệu xây dựng tăng theo giá thế giới, dù đã phần nào hạ nhiệt vào cuối quý II/2026 nhờ nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào.

Áp lực ấy được nhận diện từ cả bên ngoài và trong nước. Trên thế giới, xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, nếu tiếp tục phức tạp, có thể làm gia tăng giá năng lượng (dù giảm mạnh những tuần gần đây), chi phí vận tải và nguyên vật liệu nhập khẩu, qua đó tạo áp lực lạm phát nhập khẩu. Đây là kênh truyền dẫn đáng chú ý đối với nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu nhiên liệu, nguyên liệu và hàng hóa trung gian cho sản xuất. Bên cạnh đó, trong nửa đầu năm, cán cân thương mại đã chuyển sang nhập siêu, trong khi một số ngành xuất khẩu chủ lực chưa đạt mức tăng trưởng như kỳ vọng. Số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, từ đầu năm đến ngày 15/6, nhập siêu liên tục tăng và đã chạm mốc 16,8 tỷ USD.

Ở trong nước, yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng cũng phần nào tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá. Đẩy mạnh đầu tư công làm tăng nhu cầu vật liệu xây dựng, lao động và vận tải; mở rộng tín dụng có thể làm tổng cầu phục hồi mạnh hơn. Trong khi đó, lộ trình tính đúng, tính đủ một số hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý như y tế, giáo dục, tác động của thiên tai, dịch bệnh và điều chỉnh tiền lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 cũng là những yếu tố cần được tính toán trong kịch bản điều hành giá.

Vì vậy, dư địa kiểm soát lạm phát không nằm riêng ở diễn biến giá xăng dầu, mà gắn chặt với cách điều tiết tổng cầu, bảo đảm cung ứng hàng hóa thiết yếu và lựa chọn thời điểm điều chỉnh các giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý. Nếu các yếu tố chi phí cùng tăng trong khi kỳ vọng thị trường thiếu ổn định, sức ép lạm phát có thể lan nhanh vào giá bán lẻ, chi phí sản xuất và tâm lý tiêu dùng. Ngược lại, nếu chính sách đi trước một bước, các cú sốc bên ngoài có thể được hấp thụ tốt hơn.

Theo Cục Thống Kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 giảm 0,39% so với tháng trước; tăng 3,21% so với tháng 12/2024 và tăng 4,69% so với cùng kỳ năm trước. CPI bình quân quý II/2026 tăng 5,25% so với quý II/2025. Bình quân 6 tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,12%.

Các động lực tăng trưởng vẫn đang được củng cố

Dù áp lực giá cả gia tăng, nền kinh tế vẫn có những nền tảng quan trọng để giữ nhịp tăng trưởng. Từ góc nhìn của khu vực tài chính - doanh nghiệp, Tổng giám đốc Techcombank Jens Lottner nhận định, kinh tế Việt Nam vẫn giữ vững đà tăng trưởng trước biến động toàn cầu, nhất là biến động về giá năng lượng và áp lực lạm phát vốn đang được nhiều nền kinh tế quan tâm. Các kế hoạch đầu tư vẫn được duy trì, các dự án chiến lược tiếp tục được triển khai và dư địa chính sách vẫn hiện hữu là những tín hiệu cho thấy các động lực tăng trưởng nền tảng của nền kinh tế vẫn đang được củng cố.

Điều này cho thấy các biến động bên ngoài, dù cần theo dõi sát, chưa làm thay đổi căn bản quán tính tăng trưởng. Tuy nhiên, chính vì nền kinh tế còn dư địa, việc nhận diện đúng rủi ro càng cần được đặt ra sớm hơn, tránh để áp lực chi phí làm suy giảm sức chống chịu của doanh nghiệp. Theo ông Jens Lottner, mối quan tâm của doanh nghiệp hiện nay không chỉ là khả năng tiếp cận nguồn năng lượng phục vụ sản xuất, mà còn là triển vọng nhu cầu thị trường, khả năng duy trì xuất khẩu và tăng trưởng thương mại. Doanh nghiệp cũng quan tâm nhiều hơn tới nguy cơ giá nguyên vật liệu gia tăng, đặc biệt là thép và các hàng hóa cơ bản. Những yếu tố đó cho thấy, trọng tâm với doanh nghiệp vẫn là câu chuyện tăng trưởng dài hạn.

Cách nhìn ấy cũng mở rộng vấn đề từ giá năng lượng sang bài toán chi phí tổng thể. Điều đáng lo hơn là nếu chi phí vận tải, nguyên vật liệu nhập khẩu, tỷ giá… cùng lúc tạo sức ép, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp, đơn hàng xuất khẩu khó duy trì. Trong bối cảnh đó, nhập siêu không chỉ là một chỉ báo thương mại, mà còn là tín hiệu cần theo dõi về chi phí nhập khẩu đầu vào và sức chịu đựng của khu vực sản xuất.

Rủi ro lớn hơn còn nằm ở tác động gián tiếp của những bất định hiện nay tới nhu cầu toàn cầu và thương mại quốc tế. Nếu chi phí năng lượng duy trì ở mức cao, nhu cầu tiêu dùng và thương mại thế giới có thể suy giảm, từ đó ảnh hưởng tới xuất khẩu của các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam. Vì vậy, giữ nhịp tăng trưởng không có nghĩa là chỉ nhìn vào tốc độ tăng của các chỉ tiêu, mà phải kiểm soát sớm những yếu tố có thể bào mòn động lực tăng trưởng từ phía chi phí, thị trường và kỳ vọng.

Không để bị động với mặt bằng giá

Trong bối cảnh đó, yêu cầu điều hành là cần chủ động dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng kịch bản phù hợp. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá mới đây, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu theo dõi sát để chủ động ứng phó với các diễn biến của kinh tế thế giới, giá năng lượng, giá lương thực, tỷ giá quốc tế, chính sách thương mại, diễn biến địa chính trị và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một trọng tâm khác là phối hợp tài khóa - tiền tệ. Chính sách tài khóa cần được điều hành chặt chẽ, hiệu quả, tiết kiệm chi thường xuyên, ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Tuy nhiên, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công cũng cần đi cùng điều tiết nhịp độ hợp lý giữa các tháng, các quý, tránh dồn khối lượng vào cuối năm, gây sức ép lên thị trường vật liệu xây dựng, lao động và mặt bằng giá cả.

Với chính sách tiền tệ, yêu cầu đặt ra là chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với tài khóa, theo dõi sát lạm phát cơ bản, cung tiền, tín dụng, tỷ giá và lãi suất. Kiểm soát hợp lý tăng trưởng tín dụng, điều hành tỷ giá linh hoạt là công cụ quan trọng để hạn chế tác động của lạm phát nhập khẩu và kiểm soát kỳ vọng lạm phát.

Cùng với đó, điều hành giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý cần được đặt trong tương quan với dư địa lạm phát. Với y tế, giáo dục, cần rà soát lại lộ trình, phạm vi và mức độ điều chỉnh; nếu đến hết quý III dư địa kiểm soát lạm phát còn phù hợp thì triển khai theo kế hoạch, nhưng nếu dư địa không còn nhiều thì phải đánh giá lại thời điểm và mức tăng.

Một khâu quan trọng khác là ổn định kỳ vọng thị trường. Khi giá năng lượng và nguyên vật liệu biến động, thông tin thiếu minh bạch, kịp thời có thể kích hoạt tâm lý đầu cơ, tăng giá dây chuyền. Vì vậy, cần công khai các yếu tố hình thành giá, xử lý hành vi thao túng giá, bảo đảm nguồn cung xăng dầu, lương thực, thực phẩm, vật tư y tế, vật liệu xây dựng và các mặt hàng thiết yếu. Đối với vận tải và logistics, yêu cầu doanh nghiệp giảm giá cước tương ứng khi chi phí nhiên liệu giảm cũng là biện pháp cần thiết để tránh tình trạng chi phí đầu vào hạ nhưng giá dịch vụ không điều chỉnh tương ứng.

Tăng trưởng cao không thể tách khỏi ổn định vĩ mô và đòi hỏi chính sách cần đi trước một bước. Nếu các kịch bản điều hành được cập nhật thường xuyên, nhịp độ đầu tư công và tín dụng được điều tiết hợp lý, nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm và thông tin thị trường minh bạch, áp lực lạm phát sẽ có thêm điều kiện để được kiểm soát tốt hơn. Trên nền tảng đó, ổn định giá cả không phải là lực cản tăng trưởng, mà là điều kiện để củng cố niềm tin, bảo vệ sức mua và tạo nền cho tăng trưởng bền vững hơn. Bài toán của 6 tháng cuối năm vì vậy vừa là giữ nhịp và nỗ lực đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, vừa là bảo vệ nền tảng ổn định vĩ mô để tăng trưởng không bị bào mòn bởi lạm phát, nhập siêu và chi phí sản xuất gia tăng.

Ba kịch bản lạm phát năm 2026

Bộ Tài chính cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 4,5%; 5% và 5,5%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 4,8% -5,5%. Các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam tăng khoảng 3,8%-5,2%. Các kịch bản này đều cho thấy, dư địa kiểm soát lạm phát (so với mục tiêu đặt ra đầu năm) không còn rộng, đòi hỏi điều hành giá 6 tháng cuối năm chủ động và thận trọng hơn.

Đỗ Lê (thoibaonganhang.vn)