Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trí tuệ nhân tạo (AI) khiến khối lượng công việc và thu nhập của nghề biên dịch giảm sút, thậm chí nguy cơ thất nghiệp.
Timothy McKeon là một trong số ít những biên dịch viên tiếng Ireland làm việc nhiều năm cho các tổ chức của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, sự trỗi dậy của các công cụ AI, với khả năng dịch văn bản và giọng nói tức thời, đã làm đảo lộn sinh kế của ông cũng như nhiều đồng nghiệp khác.
AI làm giảm khối lượng công việc lẫn thu nhập của nghề phiên dịch. (Ảnh: Getty Images)
Khoảng 70% nguồn thu nhập trước kia của Timothy giờ “không cánh mà bay”, khi các nhiệm vụ dịch thuật tại EU ngày càng khan hiếm, buộc ông và các đồng nghiệp phải làm thêm việc khác để mưu sinh.
Vẫn còn một số công việc phù hợp như tinh chỉnh văn bản do AI dịch, song ông kiên quyết không nhận vì điều này vô tình huấn luyện chính những phần mềm đang cướp đi công việc của con người.
“Khi văn bản tinh chỉnh được đưa ngược lại phần mềm dịch thuật, nó sẽ tiếp thu kỹ năng từ bạn”, Timothy chua chát thừa nhận. “AI càng học được nhiều, bạn càng trở nên lỗi thời”.
Trước đây, các ứng dụng dịch thuật như Google Translate đã làm giảm nhu cầu về biên dịch viên, thì việc áp dụng rộng rãi AI tạo sinh ngày nay càng đẩy nhanh xu hướng đó.
Cuộc khảo sát năm 2024 đối với những người làm nghề viết lách, do Hiệp hội Tác giả Anh thực hiện, cho thấy hơn 33% số biên dịch viên bị AI tạo sinh “cướp chén cơm”. Khoảng 43% biên dịch viên tham gia khảo sát cho biết thu nhập của họ giảm sút vì công nghệ này.
Tại Mỹ, phân tích của kinh tế gia Carl Frey và nhà nghiên cứu Pedro Llanos-Paredes từ Đại học Oxford (Anh) cho thấy, trong giai đoạn 2010 - 2023, các lĩnh vực sử dụng Google Translate nhiều hơn có tốc độ tăng trưởng việc làm biên dịch viên chậm hơn.
“Chúng tôi uớc tính sơ bộ khoảng 28.000 việc làm biên dịch viên lẽ ra được tạo thêm nếu không có sự xuất hiện của dịch máy”, ông Frey cho biết. “Sự thay thế hàng loạt không diễn ra tức thì, nhưng tôi nghĩ điều này sớm muộn cũng sẽ đến”.
‘Cả nước Mỹ đang nhìn vào Wisconsin’
Christina Green, chủ tịch công ty dịch vụ ngôn ngữ Green Linguistics và là thông dịch viên cho tòa án ở bang Wisconsin, bày tỏ lo ngại vai trò của cô có thể sớm biến mất.
Một dự luật mới của tiểu bang đề xuất cho phép tòa án sử dụng AI hoặc dịch máy trong các thủ tục dân sự, hình sự và một số trường hợp khác.
Bà Green cùng các chuyên gia ngôn ngữ đã đấu tranh chống lại đề xuất này ngay từ khi nó được đệ trình lần đầu vào tháng 5/2025. Chủ tịch Green Linguistics lưu ý “cả nước Mỹ đang nhìn vào Wisconsin” như một tiền lệ, và cho đến nay những người phản đối dự luật đã thành công trong việc trì hoãn nó.
Dù vẫn giữ được công việc tại tòa án, nhưng Green Linguistics đánh mất một khách hàng lớn thuộc nhóm Fortune 10, bên đã ký kết hợp tác với một đơn vị cung cấp dịch vụ dịch thuật bằng AI.
Fortune 10 chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu của công ty đến mức bà Green đã phải thực hiện cắt giảm nhân sự.
“Mọi người và các công ty đều nghĩ rằng họ có thể tiết kiệm rất nhiều tiền nhờ AI, nhưng họ hoàn toàn không hiểu nó là gì, quyền riêng tư bị ảnh hưởng ra sao và những hệ lụy đi kèm sẽ như thế nào”, bà Green nói.
Google Translate cùng nhiều nền tảng dịch thuật AI ngày càng phổ biến và tiến bộ. (Ảnh: Shutterstock)
Theo Ian Giles, chủ tịch Hiệp hội Biên dịch viên tại Hiệp hội Tác giả Vương quốc Anh, nhiều biên dịch viên thực sự đang phải loay hoay học nghề mới “vì dịch thuật không còn tạo ra thu nhập như trước đây”.
Tình hình tại Mỹ cũng tương tự, khi bà Andy Benzo, Chủ tịch Hiệp hội Phiên dịch Mỹ, tiết lộ với CNN rằng nhiều người đang rời bỏ ngành nghề này.
Chủ tịch Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thừa nhận, số lượng biên/phiên dịch viên tại quỹ này đã giảm từ 200 xuống chỉ còn 50 người nhờ việc tăng cường sử dụng công nghệ.
Không thể thay thế con người
Bất chấp những tiến bộ của dịch máy, công nghệ vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn những người làm trong ngành ngôn ngữ, đặc biệt trong các bối cảnh ngoại giao, pháp lý, tài chính và y tế, nơi tính rủi ro là “cực kỳ lớn”.
“Tôi vừa là dịch giả vừa là luật sư. Hai ngành nghề này đều mang ngữ cảnh đặc thù và chúng (các mô hình ngôn ngữ lớn) hiện nay vẫn chưa thể đạt tới trình độ đó”, bà Benzo nhận định.
Chuyên gia kinh tế Carl Frey từ Đại học Oxford nhấn mạnh yếu tố then chốt mà AI không bao giờ thay thế được: Sự kết nối giữa con người.
“Việc dịch máy trở nên phổ biến không có nghĩa là bạn có thể tạo dựng mối quan hệ với một người ở Pháp mà không cần biết một chút tiếng Pháp nào”, ông Frey nói.
