Mỹ, Iran bất đồng về thanh tra hạt nhân và phí qua eo biển Hormuz

Các tranh cãi mới nhất xoay quanh việc thanh sát các cơ sở hạt nhân của Iran và tương lai của eo biển Hormuz.

Tại eo biển Hormuz, Liên Hợp Quốc và Iran đang triển khai kế hoạch giúp hàng trăm tàu thuyền, trong đó có nhiều tàu chở dầu bị mắc kẹt do chiến sự, được lưu thông trở lại. Tuy nhiên, Tehran cho biết các tàu phải đăng ký với một công ty bảo hiểm mới của Iran. Động thái này được xem là bước chuẩn bị để Iran có thể áp dụng các khoản phí dịch vụ trong tương lai.

Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố việc quản lý eo biển Hormuz sẽ không trở lại như trước chiến sự. Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phản đối quan điểm này, khẳng định không quốc gia nào có quyền thu phí đối với một tuyến hàng hải quốc tế.

Hai bên cũng bất đồng về vấn đề thanh sát hạt nhân. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran chưa có cuộc gặp nào với Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và cũng không có kế hoạch cho phép cơ quan này thanh sát các cơ sở hạt nhân của Iran trong thời gian tới.

Trái lại, Tổng thống Donald Trump khẳng định Iran đã đồng ý để các thanh sát viên quốc tế tiếp cận các cơ sở hạt nhân. Ông cho rằng phía Iran đang phủ nhận điều đã được trao đổi trong các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, ông Trump cũng thừa nhận các thanh sát viên sẽ chưa đến Iran ngay lập tức và việc này sẽ diễn ra vào “thời điểm thích hợp”.

Một điểm bất đồng khác liên quan đến các tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó cho rằng nếu các tài sản này được giải tỏa, nguồn tiền sẽ được sử dụng để mua nông sản Mỹ và hỗ trợ người dân Iran. Tuy nhiên, Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Ali Bahreini bác bỏ, nhấn mạnh chỉ Iran mới có quyền quyết định cách sử dụng các tài sản của mình.

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán còn nhiều khác biệt, Ngoại trưởng Rubio đã tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để trấn an các đồng minh vùng Vịnh. Ông cho biết các nước trong khu vực đều ủng hộ hòa bình, nhưng thành công cuối cùng sẽ phụ thuộc vào các điều khoản cụ thể của thỏa thuận. Theo ông, vòng đàm phán vừa qua đã tạo nền tảng tích cực, song vẫn còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết.

Ở chiều ngược lại, Iran cũng tiếp tục hoạt động ngoại giao. Tổng thống Masoud Pezeshkian đã thăm Pakistan, một trong các nước trung gian hòa giải. Các quan chức Iran đồng thời tái khẳng định rằng bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cũng phải bao gồm vấn đề Lebanon.

Tại miền nam Lebanon, lệnh ngừng bắn mong manh giữa Israel và Hezbollah hiện vẫn được duy trì. Nhiều người dân đã bắt đầu quay trở về nhà sau nhiều tuần sơ tán. Tuy nhiên, các khu dân cư tại những địa bàn từng giao tranh vẫn chịu thiệt hại nặng nề.

Trong một diễn biến liên quan, Oman ngày 23/6 thông báo đã phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập một hành lang hàng hải tạm thời dành cho các tàu thuyền muốn đi qua eo biển Hormuz. Theo hãng thông tấn nhà nước Oman, các tàu sử dụng hành lang này sẽ phải phối hợp với IMO dựa trên các tọa độ được cơ quan này và chính quyền Oman công bố.

Oman cho biết biện pháp trên nhằm bảo đảm quyền tự do hàng hải qua tuyến đường biển chiến lược này theo luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, trong đó khẳng định nguyên tắc tự do đi lại và không áp đặt phí quá cảnh đối với tàu thuyền. Động thái này được xem là tín hiệu trái ngược với tuyên bố trước đó của một số quan chức Iran về khả năng áp dụng phí dịch vụ đối với tàu qua eo biển Hormuz trong tương lai.