Với việc ban hành các quy định về quy hoạch không gian tầm thấp và không gian ngầm, Hà Nội đã tạo cơ sở pháp lý để khai thác hiệu quả các chiều không gian đô thị, mở thêm dư địa phát triển kinh tế, giao thông, hạ tầng và dịch vụ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giảm áp lực lên không gian mặt đất.

Mở hướng phát triển kinh tế mới

Thực hiện điểm a, khoản 3, Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 63/2026/NQ-HĐND, quy định về việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch không gian tầm thấp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Nghị quyết được ban hành nhằm hình thành khung pháp lý để tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch không gian tầm thấp trên địa bàn thành phố Hà Nội; tạo tiền đề cấu trúc ban đầu của mô hình Không gian đô thị đa tầng – đa lớp, làm cơ sở đề xuất, xây dựng, ban hành các quy định về khai thác sử dụng và quản lý các hoạt động trong không gian tầm thấp.

Nghị quyết tạo cơ sở để hình thành mạng lưới giao thông hàng không đô thị, mở đường cho phương tiện bay không người lái tham gia chuỗi cung ứng logistics, cắt giảm chi phí và thời gian vận chuyển. Đồng thời, thu hút đầu tư xã hội hóa, tạo lập thị trường xây dựng hạ tầng thông minh (bãi đáp, trạm sạc, trung tâm điều hành bay), nguồn lực, nguồn nhân lực.

Bên cạnh đó là sự tối ưu hóa giá trị không gian đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng đất thông qua việc tích hợp hạ tầng tầm thấp vào các tổ hợp thương mại, chung cư cao tầng, các khu phức hợp, khu vực TOD (nhà ga, đề-pô đường sắt). Tận dụng khai thác các hoạt động bằng phương tiện không người lái trong không gian tầm thấp, góp phần giảm tải áp lực ùn tắc cho hệ thống giao thông mặt đất.

can-quy-hoach-phat-trien-thu-do-theo-chieu-sau.jpg
Một góc Thủ đô Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh: Phương Ngân

Việc quy hoạch, phát triển không gian tầm thấp cũng góp phần nâng cao hiệu quả, năng lực ứng phó trong lĩnh vực y tế, cứu nạn cứu hộ bằng đường hàng không tại các khu vực đông dân cư; thúc đẩy chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng điện, giảm lượng khí thải carbon, hướng tới "đô thị xanh".

Việc lập quy hoạch không gian tầm thấp bước đầu kiến tạo không gian, mở đường cho giao thông trên không, phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp (ứng dụng cho các hoạt động vận tải logistics, du lịch, nông nghiệp, thương mại dịch vụ); phục vụ cứu nạn cứu hộ trong các tình huống khẩn cấp (như vận chuyển người bệnh, chữa cháy…), nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, giám sát việc thực hiện quy hoạch và môi trường (thêm chiều không gian quản lý từ trên cao).

Khai thác hiệu quả không gian ngầm, giảm áp lực cho mặt đất

Cùng với quy định về quy hoạch không gian tầm thấp, thực hiện điểm b, khoản 3, Điều 10 và một số nội dung của điểm a, khoản 3, Điều 11 Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND quy định về loại quy hoạch; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm; hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn; hoạt động kiến trúc trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thành phố Hà Nội chủ động triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch không gian ngầm và hoạt động kiến trúc theo thẩm quyền được giao tại Luật Thủ đô năm 2026.

Nghị quyết đã quy định nhiều cơ chế đặc thù như không phải lập nhiệm vụ quy hoạch đối với một số loại quy hoạch; cho phép phê duyệt quy hoạch chi tiết có nội dung khác với quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch chung trong một số trường hợp; bổ sung phương án tuyến, vị trí công trình theo tuyến; tổ chức lập quy hoạch theo hình thức tự thực hiện; bổ sung quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực...

Những cơ chế này được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch, tạo điều kiện triển khai các dự án đầu tư trọng điểm, dự án nhà ở xã hội, tái định cư, cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang và tái thiết đô thị, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu kiểm soát về quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và cảnh quan kiến trúc.

Đồng thời, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tạo điều kiện huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư phát triển đô thị, phát triển không gian ngầm và khai thác hợp lý quỹ đất đô thị.

Các cơ chế về quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị và quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực sẽ góp phần nâng cao chất lượng không gian đô thị, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng của Thủ đô, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo tồn.

Trong đó, quy định về lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm và quy hoạch chi tiết không gian ngầm tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển hệ thống giao thông ngầm, công trình công cộng ngầm, hạ tầng kỹ thuật ngầm và các không gian kết nối ngầm; bảo đảm khai thác hiệu quả không gian đô thị, đồng thời kiểm soát an toàn, môi trường và kết nối đồng bộ giữa công trình ngầm với công trình trên mặt đất…

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nếu được khai thác hiệu quả, không gian ngầm sẽ mở ra dư địa lớn để thành phố Hà Nội bố trí các hoạt động thương mại, dịch vụ, từng bước sắp xếp, giảm áp lực lên không gian mặt đất.

Cùng với đó, việc phát triển không gian tầm thấp sẽ tạo nền tảng cho ứng dụng khoa học, công nghệ và các hạ tầng kỹ thuật hiện đại, phục vụ phát triển dịch vụ đô thị, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh. Qua đó, Hà Nội có thêm không gian phát triển mới, hướng tới mô hình đô thị thông minh, hiện đại và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực không gian.

Thành phố Hà Nội đang từng bước chuyển từ khai thác không gian đô thị theo chiều ngang sang tổ chức, quản lý và sử dụng hiệu quả nhiều tầng không gian. Khi được quy hoạch đồng bộ, khai thác phù hợp và kiểm soát chặt chẽ về an toàn, môi trường, kiến trúc, quốc phòng, an ninh, các không gian mới sẽ tạo thêm dư địa cho Thủ đô phát triển giao thông, hạ tầng, thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế mới.

Phương Thảo (hanoimoi.vn)