Không sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em

Bảo đảm tính độc lập, khách quan của người được mời tham gia hòa giải

Góp ý về việc thiết lập “lằn ranh đỏ” để bảo vệ đối tượng yếu thế tại Điều 3 và Điều 4, đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng (Đoàn Phú Thọ) cho biết, tại điểm c khoản 1 Điều 3 của dự thảo quy định không hòa giải đối với vi phạm pháp luật bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên, tại điểm b khoản 7 Điều 3 lại quy định nguyên tắc hòa giải không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự.

Theo đại biểu, các quy định này chưa thực sự thống nhất. Thực tế cho thấy, có nhiều trường hợp phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, xâm hại nghiêm trọng nhưng chính quyền cơ sở vẫn đưa ra hòa giải với tư duy “dĩ hòa vi quý”, “đóng cửa bảo nhau”.

“

“Hậu quả là người bạo hành vẫn có thể tiếp tục thực hiện hành vi, trong khi nạn nhân tiếp tục phải chịu bạo hành và việc áp dụng các biện pháp bảo vệ khẩn cấp có thể bị trì hoãn”, đại biểu nêu.

Từ thực tế này, đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng đề nghị Quốc hội xem xét, yêu cầu cơ quan soạn thảo quy định rõ tại Điều 3 về việc nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người; đồng thời cấm sử dụng hòa giải như một công cụ để trì hoãn các biện pháp tư pháp nhằm bảo vệ nạn nhân.

Về người được mời tham gia hòa giải tại Điều 18, đại biểu Lưu Thị Thúy Hằng bày tỏ sự nhất trí với việc dự thảo luật bổ sung một mục riêng quy định về vấn đề này. Cùng với đó, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện hai nội dung. Một là, bổ sung nguyên tắc lựa chọn người được mời tham gia hòa giải phải bảo đảm tính độc lập, khách quan và không có xung đột lợi ích với các bên trong vụ việc.

Hai là, Chính phủ cần quy định cụ thể trình tự, thủ tục mời người tham gia hòa giải và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức nơi người được mời công tác, nhằm bảo đảm quy định tại khoản 4 Điều 18 được thực hiện thống nhất. Trong đó, hòa giải viên là người dân tộc thiểu số cần phù hợp với cộng đồng tại địa bàn.

Góp ý về quy định hòa giải trực tuyến tại Điều 25, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng việc mở rộng hình thức hòa giải trực tuyến là phù hợp với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Theo đại biểu, ngay trong luật cần có những nguyên tắc tối thiểu để bảo đảm quyền và lợi ích của người tham gia hòa giải. Đặc biệt, điểm đặc thù của hòa giải ở cơ sở là nhiều trường hợp không chỉ giải quyết một tranh chấp mà còn phải giữ gìn một mối quan hệ.

Đại biểu đánh giá quy định tại Điều 25 cho phép hòa giải bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp là phù hợp với thực tiễn. Đại biểu dẫn chứng, một gia đình ở địa phương xảy ra tranh chấp, trong đó một người con đang làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh, một người đang ở địa phương. Nếu bắt buộc tất cả phải trở về để gặp trực tiếp, việc hòa giải có thể phải chờ vài tuần. Trong khi đó, bằng hình thức trực tuyến, tổ hòa giải có thể kết nối các bên trong vài ngày.

Tuy nhiên, chính tình huống này cũng đặt ra những vấn đề cần được pháp luật điều chỉnh. Vì thế, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm đề nghị Điều 25 không chỉ quy định về hình thức hòa giải rồi giao toàn bộ cho Chính phủ hướng dẫn như dự thảo hiện nay, mà cần ghi nhận ngay trong luật một số nguyên tắc cơ bản.

Theo đại biểu, luật chỉ cần quy định các nguyên tắc cơ bản, còn việc sử dụng nền tảng nào, phương thức nào, xác định người tham gia ra sao, tiêu chuẩn kỹ thuật và biện pháp bảo mật như thế nào có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.

“Vấn đề không đơn thuần là đưa một cuộc hòa giải lên môi trường số. Quan trọng hơn là khi đưa hòa giải lên môi trường số, chúng ta phải giữ được những giá trị làm nên hiệu quả của hòa giải ở cơ sở, đó là sự tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy”, đại biểu nhấn mạnh.

Kinh phí hòa giải ở cơ sở phải có mục chi riêng

Về kinh phí, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) tán thành việc dự thảo chuyển từ cơ chế “hỗ trợ” sang “bảo đảm kinh phí từ ngân sách nhà nước trong khả năng của ngân sách”. Đại biểu cho rằng, hòa giải ở cơ sở là nhiệm vụ chính trị thường xuyên; hòa giải viên không hưởng lương và hoạt động này không làm phát sinh biên chế. Trong khi đó, lợi ích từ việc hạn chế khiếu kiện vượt cấp, giảm tải cho tòa án và giữ ổn định xã hội lớn hơn nhiều lần so với chi phí bỏ ra cho công tác hòa giải.

Qua 12 năm thi hành luật, thực tế cho thấy khó khăn không chỉ nằm ở câu chữ, từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 6 quy định kinh phí hòa giải ở cơ sở phải là một mục chi riêng trong dự toán ngân sách hằng năm, không gộp chung với kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật hoặc các nhiệm vụ chi khác. Đồng thời, Chính phủ cần ban hành văn bản quy định chi tiết nội dung này trước khi luật có hiệu lực thi hành.

Thảo luận về nội dung này, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) đề nghị cơ quan soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực cho công tác hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới; đồng thời làm rõ phạm vi văn bản hòa giải không thành và có lộ trình chuyển đổi số phù hợp với từng địa bàn.

Theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, dự thảo đã có nhiều quy định phù hợp với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số, như sử dụng tiếng nói của dân tộc, bố trí hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, người phiên dịch, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản và người có uy tín. Tuy nhiên, để những quy định này thực sự đi vào cuộc sống, cần bảo đảm nguồn kinh phí và nguồn lực thực hiện.

Đại biểu phân tích, điều kiện hoạt động của một tổ hòa giải tại khu vực đô thị, nơi dân cư tập trung, hoàn toàn khác với tổ hòa giải tại xã miền núi, biên giới, nơi địa bàn rộng, dân cư phân tán và có nhiều thành phần dân tộc. Chi phí đi lại, yêu cầu về ngôn ngữ, tài liệu tập huấn cũng như khả năng tiếp cận công nghệ giữa các địa bàn rất khác nhau.

Do đó, khi hoàn thiện Điều 6 về kinh phí và Điều 32 về trách nhiệm của chính quyền địa phương, đại biểu đề nghị bảo đảm nguyên tắc phân bổ nguồn lực phải tính đến đặc điểm địa bàn và chi phí thực tế của hoạt động hòa giải, không nên chỉ áp dụng một cơ chế phân bổ bình quân.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) tập trung góp ý vào cơ chế bầu, chỉ định hòa giải viên; tiêu chuẩn về độ tuổi của hòa giải viên; hình thức hòa giải trực tuyến và giá trị pháp lý của kết quả hòa giải.

Về việc bầu, chỉ định hòa giải viên ở cơ sở, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng cần có sự cân nhắc kỹ về cách thức bầu hòa giải viên theo dự thảo luật. Theo đại biểu, nếu quy định các hộ dân trong thôn, ấp, làng tham gia bầu đạt tỷ lệ 50% thì cuộc bầu được xem là đủ điều kiện tiến hành; trong số người tham dự, chỉ cần quá một nửa số người có mặt đồng ý thì kết quả được công nhận, có thể dẫn đến tình trạng số người thực tế tham gia quyết định việc lựa chọn hòa giải viên thấp hơn nhiều so với tổng số hộ dân.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu theo hướng chỉ định hòa giải viên trên cơ sở tiêu chuẩn rõ ràng, quy trình cụ thể, minh bạch. Theo đại biểu, có thể lựa chọn người phù hợp từ cơ sở, tổ chức Đảng, Ban công tác Mặt trận và các tổ chức liên quan tham gia giới thiệu, làm cơ sở để cấp có thẩm quyền lựa chọn, thay vì tổ chức một cuộc bầu cử mà số người tham gia thực tế có thể rất thấp.

Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến cũng như các kiến nghị của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)