Hợp tác dược phẩm Việt Nam - Cuba ở tầm chiến lược mới

Liên kết trong công nghệ sinh học và dược phẩm giữa Việt Nam và Cuba được định vị ở tầm chiến lược quốc gia, gắn với các định hướng lớn về khoa học - công nghệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới.

Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes khẳng định y sinh học là lĩnh vực có ý nghĩa thiết thực và dài hạn trong quan hệ song phương, hiện chuyển sang giai đoạn đồng phát triển, hướng tới làm chủ công nghệ và gia tăng giá trị bền vững.

Theo Đại sứ, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt. Trong định hướng đó, công nghệ sinh học và y sinh giữ vị trí trọng yếu, phù hợp với Quyết định 1131 của Chính phủ về các sản phẩm công nghệ chiến lược phục vụ mục tiêu kinh tế - xã hội.

Ông nhấn mạnh sự phối hợp với Cuba có thể đóng góp trực tiếp vào việc hiện thực hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng Nghị quyết 72 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Genfarma - mô hình liên kết mới

Làm rõ hơn nội dung chuyên ngành, Tiến sĩ Santiago Dueñas, Phó Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ sinh học và Dược phẩm quốc gia của Cuba (BioCubaFarma), cho biết quan hệ dược phẩm giữa hai nước đã có nền tảng lâu dài, chủ yếu trong phân phối sản phẩm và cấp phép lưu hành vắc-xin.

Các vắc-xin phòng viêm gan B và viêm não mô cầu nhóm B do Cuba sản xuất từng được sử dụng tại Việt Nam, góp phần củng cố năng lực y tế dự phòng.

Trả lời câu hỏi của phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội , Tiến sĩ Santiago Dueñas cho biết sự gắn kết giữa hai nước không chỉ dừng ở chuyển giao công nghệ mà còn hướng tới cùng nghiên cứu, sản xuất tại Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực tự chủ trong lĩnh vực y sinh do thế mạnh của Cuba nằm ở mô hình tích hợp từ nghiên cứu cơ bản đến sản xuất và thương mại hóa.

Hai bên đang triển khai các chương trình quy mô lớn, gắn với khu công nghệ cao và hệ thống nghiên cứu hiện đại. Liên doanh Genfarma được xác định là trọng tâm, đóng vai trò kết nối các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khoa học - công nghệ của Việt Nam.

Song song đó, hoạt động phối hợp mở rộng thông qua Mạng lưới Công nghệ sinh học nông nghiệp và sức khỏe tự nhiên Việt Nam - Cuba tại La Habana, cùng các mô hình nghiên cứu chung như giữa Bệnh viện CIMEQ và Bệnh viện 19-8. Đào tạo và trao đổi chuyên gia được duy trì thường xuyên, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất vắc-xin, dược phẩm.

Từ năm 2025, việc thành lập Genfarma đánh dấu bước chuyển từ thương mại sang nghiên cứu, phát triển và sản xuất tại Việt Nam.

Genfarma đang hoàn thiện nhà máy tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và chờ cấp chứng chỉ hoạt động. Doanh nghiệp có khoảng 70 lao động, trong đó 11 chuyên gia Cuba làm việc trực tiếp cùng đội ngũ Việt Nam, thể hiện định hướng gắn với hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các lĩnh vực ưu tiên gồm thuốc điều trị ung thư, tiểu đường, suy giảm miễn dịch, suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi và một số bệnh nan y khác - những nhóm bệnh có tác động lớn tới hệ thống y tế và chất lượng sống.

Liên doanh đã đăng ký lưu hành một thuốc điều trị ung thư tại Việt Nam, được chỉ định cho ung thư đầu - cổ và u não (glioma), đồng thời chuẩn bị sản xuất trong nước sau khi hoàn tất thủ tục. Trong năm nay, doanh nghiệp dự kiến tiếp nhận thêm công nghệ mới và tổ chức đào tạo chuyên sâu cho nhân sự Việt Nam.

Theo lãnh đạo BioCubaFarma, tiến độ triển khai Genfarma diễn ra nhanh, đúng kế hoạch và đạt kết quả tích cực, phản ánh sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng cùng quyết tâm chính trị ở cấp cao.

Genfarma không chỉ phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe trong nước mà còn có thể trở thành nền tảng sản xuất cho thị trường khu vực, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nghiên cứu và sản xuất dược phẩm.

Nền tảng BioCubaFarma và tầm nhìn dài hạn

Theo TS. Santiago Dueñas, BioCubaFarma hình thành từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Cuba năm 1965. Tập đoàn hiện quản lý 54 doanh nghiệp thành viên, gồm 37 đơn vị trong nước và 17 ở nước ngoài, vận hành theo chu trình khép kín từ nghiên cứu đến thương mại hóa.

Tập đoàn sở hữu hơn 1.000 sản phẩm, 165 dây chuyền sản xuất, hơn 50 nền tảng công nghệ, với khoảng 15.000 nhân sự, trong đó có hơn 100 tiến sĩ và hơn 1.500 thạc sĩ. Hơn 400 dự án nghiên cứu - phát triển đang triển khai và trên 700 bằng sáng chế đã được đăng ký. Sản phẩm hiện có mặt tại hơn 70 quốc gia.

Các lĩnh vực trọng tâm gồm ung thư, bệnh truyền nhiễm, bệnh tự miễn, bệnh thần kinh - thoái hóa và bệnh chuyển hóa như tiểu đường. Một số thuốc điều trị Alzheimer và viêm khớp dạng thấp đã được cấp phép lưu hành tại Cuba.

Lãnh đạo tập đoàn kỳ vọng sự hợp tác với Việt Nam tiếp tục mở rộng theo hướng đồng sáng tạo sản phẩm mới, hình thành trung tâm nghiên cứu chung và từng bước làm chủ công nghệ chiến lược.