Học triết lý của 'kiếm thánh' Nhật Bản, Lý Tiểu Long tạo võ công tuyệt thế

Miyamoto Musashi (1584 - 1645) là kiếm khách lừng danh trong lịch sử Nhật Bản Ông là người sáng lập phái Nhị Thiên Nhất Lưu, sử dụng hai thanh kiếm (nhị đao). Ông nổi tiếng với các trận chiến chống lại môn phái Yoshioka ở Kyoto và trận quyết đấu với Sasaki Kojirō tại đảo Ganryū.

Cuốn sách của Musashi ảnh hưởng tới Lý Tiểu Long

Trong tác phẩm về kiếm thuật do chính ông viết là “The Book of Five Rings” (Ngũ Luân Thư), đã được dịch và xuất bản bằng nhiều ngôn ngữ, có ghi rằng từ năm 13 đến 29 tuổi ông đã trải qua hơn 60 trận đấu mà không thua trận nào. Với kiếm pháp tuyệt đỉnh, Miyamoto Musashi được gọi là “kiếm thánh” của Nhật Bản.

Ảnh hưởng của Miyamoto Musashi đối với Lý Tiểu Long là một trong những mối liên hệ thú vị và sâu sắc nhất giữa võ thuật Nhật Bản cổ điển và triết lý võ đạo hiện đại.

Theo tờ Nippon (Nhật Bản), Lý Tiểu Long trong thời gian học tại Đại học Washington đã hình thành niềm đam mê sâu sắc với triết học, đồng thời nghiên cứu nhiều tài liệu võ thuật để xây dựng phong cách chiến đấu riêng. Chính giai đoạn này, ông tiếp cận Ngũ Luân Thư, tác phẩm có ảnh hưởng lâu dài và luôn được ông giữ trong thư viện cá nhân.

Bên cạnh đó, Lý Tiểu Long còn học Judo và đặc biệt yêu thích các bộ phim samurai, tiêu biểu là Sanjuro của Akira Kurosawa. Những yếu tố này góp phần quan trọng trong việc định hình tư duy võ thuật linh hoạt và triết lý chiến đấu của ông trong môn võ mà mình sáng tạo là Tiệt Quyền Đạo.

Một trong những điểm tương đồng nổi bật nhất giữa Musashi và Lý Tiểu Long chính là triết lý “giống như nước”. Trong Ngũ Luân Thư, Musashi viết: “Với nước làm nền tảng, hãy khiến tâm trí mình giống như nước. Nước thích nghi với hình dạng của vật chứa vuông hay tròn, hòa làm một rồi lại gợn sóng. Nước có màu trong và tinh khiết.”

Cả Musashi và Lý Tiểu Long đều tin rằng tâm trí và hành động phải linh hoạt, không cứng nhắc, luôn thích ứng với hoàn cảnh. Ý tưởng này gần gũi với quan niệm của Lão Tử rằng “Nước không có hình dạng cố định” , và cũng là nguồn cảm hứng cho câu nói nổi tiếng của Lý Tiểu Long: “Be like water, my friend” (Hãy giống như nước, bạn của tôi).

Trong các bộ phim của Lý Tiểu Long, đặc biệt là Enter the Dragon (1973), nhiều cảnh hành động đã thể hiện rõ sự ảnh hưởng từ Ngũ Luân Thư.

Chẳng hạn, cảnh đánh với O’Hara của Lý Tiểu Long cho thấy những cú đánh chớp nhoáng, tận dụng khoảng cách gần và ra đòn trước khi đối thủ kịp phản ứng, điều rất giống với khái niệm “nhất nhịp đánh” (one-beat strike) mà Musashi mô tả chi tiết trong Ngũ Luân Thư: “Khi đánh địch, có một kỹ thuật gọi là đánh một nhịp. Đó là khi chiếm được vị trí đủ gần để chạm vào đối phương, nhận thấy đối thủ chưa kịp phán đoán, ta giữ thân bất động, tâm không dao động mà tung đòn trực diện ngay lập tức. Đánh vào lúc đối phương chưa kịp nảy ra ý định rút kiếm, né tránh hay đánh trả, đó chính là nhất nhịp. Cần phải tập luyện để thấu hiểu nhịp điệu này và ra đòn thật nhanh”.

Chung triết lý võ đạo

Musashi tiếp tục viết rằng ánh nhìn của võ sĩ phải vững vàng, và gương mặt luôn giữ vẻ điềm tĩnh. Sức mạnh nên dồn ở phần chân dưới, từ đầu gối xuống bàn chân, trong khi trung tâm cơ thể phải vững chắc, không bị gập. Đôi mắt không nên đảo liên tục, mà phải “nhìn xa như gần, nhìn gần như xa”

Trong khi đó, Lý Tiểu Long dạy rằng một võ sĩ không bao giờ được “lộ đòn” trước khi tấn công. Khi ra đòn, không nên để lộ bất kỳ biểu cảm nào trên gương mặt. Bộ pháp cần ổn định, hai chân di chuyển đồng bộ. Tư thế phòng thủ phải thích nghi tùy theo tình huống. Cơ thể cần đạt trạng thái “dính” để không tạo ra khoảng hở.

Lý Tiểu Long nhấn mạnh tầm quan trọng của bộ pháp, trong đó chân sau là nguồn lực đẩy cơ thể lao tới mục tiêu. Ông sử dụng kỹ thuật Chi Sao (niêm thủ), với ý tưởng rằng một khi cánh tay đã tiếp xúc với đối thủ thì phải duy trì sự tiếp xúc đó. Lý Tiểu Long từng biểu diễn Chi Sao khi bị bịt mắt, qua đó cho thấy tầm quan trọng của cảm giác tiếp xúc.

Ngoài ra, Musashi còn nhắc nhở về sự kiên trì và tinh luyện qua thời gian. Ông viết trong sách của mình: “Hãy suy nghĩ chậm rãi và thực hành phương pháp này, và hiểu rằng đó là bổn phận của một samurai. (…) Một nghìn ngày luyện tập là rèn luyện, mười nghìn ngày luyện tập là tinh luyện”.

Lý Tiểu Long cũng có một câu nói nổi tiếng tương tự: “Tôi không sợ kẻ đã tập 10.000 cú đá, mà sợ kẻ đã tập một cú đá 10.000 lần”. Có thể nói, cả hai đều tin rằng sự thành thạo thực sự đến từ sự lặp lại kiên trì, không phải từ việc học nhiều kỹ thuật một cách nửa vời.

Dù sinh cách nhau hàng thế kỷ, Miyamoto Musashi và Lý Tiểu Long đã gặp nhau ở triết lý của võ đạo. Sự ảnh hưởng của Ngũ Luân Thư không chỉ hiện diện trong kỹ thuật đánh đấm của Lý Tiểu Long mà còn thấm đẫm vào triết lý mà ông để lại cho hậu thế. Đó chính là minh chứng sống động cho sức sống vượt thời gian của những tư tưởng võ thuật.