Ngành hàng rau quả Việt Nam có nền tảng tốt và tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng trong dài hạn, ngành hàng này cần tháo gỡ hai điểm nghẽn là sản xuất nhỏ lẻ thiếu chuẩn hóa và tỷ lệ chế biến sâu còn thấp so với tiềm năng.

Duy trì mức tăng trưởng cao

Thông tin từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đã tăng từ 5,6 tỷ USD năm 2023 lên 7,15 tỷ USD năm 2024 và đạt 8,56 tỷ USD năm 2025, tương đương tốc độ tăng trưởng bình quân 23-24% mỗi năm.

dua.jpg
Dừa Việt Nam đang có tiềm năng lớn để tiếp cận trị giá xuất khẩu hàng tỷ USD. Ảnh: Thu Hà 

Trong đó, chỉ riêng thặng dư thương mại ngành hàng này đã đóng góp hơn 5,5 tỷ USD cho tổng xuất siêu hơn 20 tỷ USD của Việt Nam năm 2025.

Trong số các thị trường xuất khẩu rau quả trọng điểm, Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm đến 65% tổng kim ngạch. Thực tế này phản ánh lợi thế địa lý không thể phủ nhận, vị trí sát cạnh Trung Quốc là yếu tố quyết định đối với các loại rau quả có thời gian bảo quản ngắn, nơi tốc độ vận chuyển trực tiếp tác động đến chất lượng và giá trị sản phẩm.

Thị trường Hoa Kỳ đứng thứ hai nhưng chỉ chiếm 8,6%, tiếp theo là Hàn Quốc 5,3%, Nhật Bản 3,4%, Malaysia và Hà Lan cùng khoảng 2,88%, Đức hơn 1,7%.

Đáng chú ý, ngành rau quả tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong nửa đầu năm 2026 khi sản xuất ổn định, nguồn cung dồi dào và xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng cao.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu rau quả 6 tháng đầu năm 2026 đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng tích cực trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu tiếp tục siết chặt các quy định về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và chất lượng nông sản.

Nhiều chuyên gia nhận định, với quy mô thị trường hơn 1,4 tỷ dân, Trung Quốc sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp chuyển nhanh từ xuất khẩu theo sản lượng sang xây dựng chuỗi giá trị, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Chuẩn hoá sản xuất, nâng tỷ lệ chế biến sâu

Chỉ ra những rào cản lớn của ngành rau quả, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên cho biết, trước hết là tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và thiếu chuẩn hóa quy trình.

chanh.jpg
Chế biến sâu không chỉ là hướng đi để nâng giá trị gia tăng, mà còn giải bài toán mùa vụ cho rau quả Việt. Ảnh: Đỗ Hương

Cả nước hiện nay mới chỉ có chưa đến 5% diện tích sản xuất nông nghiệp đạt tiêu chuẩn VietGAP, tức là hơn 95% sản xuất không có quy trình chuẩn, dẫn đến chất lượng không ổn định và không đồng đều. Khi mỗi nông hộ áp dụng một quy trình khác nhau, doanh nghiệp thu mua gặp khó khăn lớn trong việc đảm bảo chất lượng đồng đều cho từng lô hàng xuất khẩu.

Do đó, để từng bước giải quyết thực trạng này, cần thúc đẩy nông dân tham gia các hợp tác xã và tổ liên kết để tạo quy mô sản xuất đủ lớn, đồng nhất quy trình và kiểm soát chất lượng tập trung. Đây không chỉ là yêu cầu từ phía doanh nghiệp xuất khẩu mà còn là điều kiện để Việt Nam giữ được các thị trường đã mở cửa, điều quan trọng hơn rất nhiều so với việc tiếp tục mở thêm thị trường mới.

Đi đôi với tổ chức liên kết sản xuất là vấn đề mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, yêu cầu bắt buộc tại hầu hết thị trường nhập khẩu lớn. Nhà nước cần tạo điều kiện và hỗ trợ nông dân, hợp tác xã trực tiếp trong quá trình cấp mã số vùng trồng.

Điểm nghẽn thứ hai theo ông Đặng Phúc Nguyên là tỷ lệ chế biến sâu của nông sản Việt còn thấp. Năm 2025, hàng chế biến đóng góp khoảng 2 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu, chiếm khoảng 23%, nhưng nếu tính trên toàn bộ sản lượng rau quả sản xuất trong nước, tỷ lệ chế biến sâu mới chỉ đạt 17-18%. So sánh với Đài Loan (Trung Quốc), nơi tỷ lệ chế biến chiếm tới 80%, khoảng cách còn rất lớn.

Đề cập về giải pháp căn cơ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho rằng, chế biến sâu không chỉ là hướng đi để nâng giá trị gia tăng mà còn để giải bài toán mùa vụ. Rau quả Việt Nam thường thu hoạch rộ tập trung từ tháng 4 đến tháng 9 với sản lượng lớn, không thể tiêu thụ hết dưới dạng tươi trong khoảng thời gian ngắn.

Chế biến chính là cơ chế điều tiết cung cầu hiệu quả nhất để tránh tình trạng “được mùa mất giá” tái diễn mỗi năm. Đây cũng là con đường đi tới các thị trường mới, như Ấn Độ, nơi sản phẩm chế biến và đông lạnh có triển vọng tốt hơn trái cây tươi.

Để duy trì quỹ đạo tăng trưởng trong 5–10 năm tới, cần giải quyết dứt điểm hai điểm nghẽn căn bản là: Chuẩn hóa sản xuất từ gốc và nâng tỷ lệ chế biến sâu lên mức tương xứng với tiềm năng. Đó là cơ sở để ngành hàng rau quả không chỉ tăng trưởng về lượng mà còn tăng trưởng về chất, điều mà bất kỳ thị trường xuất khẩu nào cũng đòi hỏi trong dài hạn.

- Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung