Giải ngân vốn đầu tư công vẫn "kẹt" ở các siêu dự án đường sắt

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách Nhà nước (NSNN) 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.568,2 nghìn tỷ đồng, bằng 62% dự toán và tăng 17,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, thu ngân sách Trung ương đạt khoảng 63,8% dự toán, còn thu ngân sách địa phương đạt khoảng 60,3%.

Ở chiều ngược lại, chi NSNN ước đạt 1.149,1 nghìn tỷ đồng, tương đương 36,4% dự toán và xấp xỉ cùng kỳ năm trước. Bộ Tài chính cho biết, cân đối ngân sách vẫn được bảo đảm. Đến hết tháng 6, Chính phủ đã phát hành 182,6 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ với kỳ hạn bình quân 9,36 năm và lãi suất bình quân 4,11%/năm.

Về đầu tư công, Thủ tướng Chính phủ đã giao tổng cộng 1.004.586 tỷ đồng vốn cho các bộ, ngành và địa phương. Hiện vẫn còn khoảng 89.416,4 tỷ đồng chưa được phân bổ.

Tính đến hết ngày 30-6, khoảng 356.935 tỷ đồng vốn đầu tư công được giải ngân, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, giá trị giải ngân tăng hơn 38.361 tỷ đồng nhưng tỷ lệ giải ngân lại thấp hơn 0,5 điểm phần trăm.

Theo Bộ Tài chính, nếu không tính khoảng 32.511 tỷ đồng, tương đương 5% kế hoạch vốn đầu tư công của ngân sách địa phương được giữ lại để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân của cả nước sẽ đạt khoảng 36,7% kế hoạch.

Bộ Tài chính đánh giá, tiến độ giải ngân vẫn gặp nhiều lực cản. Nổi bật là tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng tại một số khu vực, giá xăng, dầu và chi phí vận chuyển biến động làm phát sinh điều chỉnh hợp đồng, cùng với những vướng mắc kéo dài trong giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế; nhiều xã, phường thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, phải bố trí kiêm nhiệm. Việc lập kế hoạch vốn ở một số nơi chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả kế hoạch vốn, làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Để thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành và địa phương tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu; chủ động tháo gỡ khó khăn về giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng; tăng cường điều phối nguồn cung vật liệu giữa các vùng; đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tổ chức và cá nhân thiếu trách nhiệm hoặc gây cản trở tiến độ thực hiện.

Đối với các dự án trọng điểm quốc gia, đến hết tháng 6, tổng giá trị giải ngân đạt khoảng 59.289 tỷ đồng, tương đương 24,2% kế hoạch vốn đã phân bổ.

Đáng chú ý, hai dự án đường sắt quốc gia có tổng kế hoạch vốn khoảng 101.000 tỷ đồng, chiếm tới 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng đang có tiến độ giải ngân rất chậm. Trong đó, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam mới giải ngân 1.068,8 tỷ đồng, đạt khoảng 2% kế hoạch vốn hơn 56.846 tỷ đồng.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân 1.193,4 tỷ đồng, đạt khoảng 2,5% kế hoạch vốn hơn 48.103 tỷ đồng. Bộ Tài chính cho biết, nếu loại trừ hai dự án đường sắt này, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt khoảng 40,8% kế hoạch, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.