Kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang ở giai đoạn hai, nhằm mục đích chấm dứt xung đột tại vùng lãnh thổ này. Tương lai của Dải Gaza vẫn còn bất định, khi Mỹ và các đối tác trung gian hòa giải cần phải giải quyết nhiều thách thức, trong đó có việc giải giáp vũ khí lực lượng Hamas.
Giai đoạn đầu tiên, thực hiện vào tháng 10-2024, bao gồm lệnh ngừng bắn, thả con tin và tù nhân, Israel rút quân một phần và tăng cường viện trợ. Thực tế, giao tranh quy mô lớn đã chấm dứt sau lệnh ngừng bắn ngày 10-10 năm ngoái, nhưng bạo lực lẻ tẻ vẫn tiếp diễn. Chính quyền Gaza báo cáo, ít nhất 488 người Palestine thiệt mạng do hỏa lực của Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trong khi Israel báo cáo, 4 binh sĩ thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Phong trào Hồi giáo Hamas. Lực lượng Israel kiểm soát khoảng 53% Gaza, bao gồm cả các khu vực đô thị bị tàn phá dọc biên giới, khiến hơn 2 triệu cư dân bị dồn vào một dải đất ven biển hẹp, trú trong những khu nhà ở bị hư hại hoặc tạm bợ.
Các tổ chức viện trợ báo cáo, nguồn cung cấp nhân đạo vẫn bị hạn chế, trong khi các nhóm vũ trang Palestine chống Hamas đã thiết lập vị trí trong các khu vực do Israel kiểm soát. Được biết đến với tên gọi Lực lượng Nhân dân, đây là một trong số các nhóm đã nổi lên tại các khu vực ở Gaza do Israel kiểm soát, nhắm đến một vai trò trong tương lai của vùng đất này. Quy mô của các nhóm còn nhỏ, nhưng đã tạo thêm áp lực lên Hamas và có thể làm phức tạp các nỗ lực thống nhất và ổn định cho một Gaza bị chia cắt sau hai năm chiến tranh tàn khốc.
Dự kiến, trong giai đoạn hai, Hamas sẽ giải giáp vũ khí, quân đội Israel rút hoàn toàn và việc quản lý Gaza sẽ được giao cho một ủy ban kỹ trị người Palestine dưới sự điều hành của “Hội đồng Hòa bình” do Tổng thống Mỹ Doanld Trump thành lập. Tuy nhiên, Israel ước tính Hamas vẫn còn khoảng 60.000 khẩu súng trường, chủ yếu là AK-47 và 20.000 chiến binh.
Các nguồn tin ngoại giao cho biết, nhóm này vẫn chưa nhận được các đề xuất giải giáp cụ thể và đang đàm phán để sáp nhập 10.000 sĩ quan cảnh sát của mình vào chính quyền mới - một lựa chọn mà Israel phản đối. Các quan chức Israel cảnh báo, hành động quân sự có thể sẽ tiếp tục nếu Hamas không tuân thủ.
Theo các nhà phân tích, yếu tố quan trọng trong giai đoạn hai của kế hoạch hòa bình vẫn chưa được giải quyết, bao gồm thành phần và nhiệm vụ của lực lượng ổn định quốc tế, cũng như việc tài trợ và giám sát công tác tái thiết. Tầm nhìn “Gaza mới” của ông Jared Kushner đề xuất một vùng lãnh thổ được xây dựng lại hiện đại, nhưng chưa làm rõ quyền sở hữu tài sản, bồi thường cho người Palestine bị di dời, hoặc các giải pháp nhà ở cho những người bị chiến tranh tàn phá. Việc thiếu các thỏa thuận chi tiết đã khiến cả hai bên hoài nghi về tính khả thi của việc thực hiện đầy đủ kế hoạch.
Việc mở hoàn toàn cửa khẩu Rafah từ ngày 2-2 mang lại sự cứu trợ hạn chế cho người dân Gaza. Đây là bước ngoặt sau gần hai năm Israel kiểm soát và phong tỏa khu vực này kể từ khi nổ ra cuộc xung đột với Hamas năm 2024.
Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhấn mạnh, Tel Aviv chỉ chấp nhận tái thiết Gaza sau khi giải giáp Hamas và hệ thống đường hầm còn lại bị phá hủy. Điều này cho thấy, quyền kiểm soát Rafah vẫn là một đòn bẩy chiến lược quan trọng trong các cuộc đàm phán sắp tới. Rõ ràng, sự kiểm soát liên tục của Israel, các hạn chế về viện trợ và bạo lực tiếp diễn đang bộc lộ tính chất mong manh của thỏa thuận ngừng bắn. Cả người Palestine và người Israel đều chưa chắc chắn về tương lai. Việc thiếu các thỏa thuận giải trừ quân bị và quản trị cụ thể khiến nguy cơ xung đột tái diễn ở mức cao.
Kế hoạch hòa bình Gaza của Tổng thống Donald Trump cho thấy, những khó khăn trong việc thực hiện một giải pháp phức tạp, được dàn xếp từ bên ngoài, trong một môi trường đầy biến động. Mặc dù việc mở lại cửa khẩu Rafah là một bước tiến hướng tới bình thường hóa việc đi lại và viện trợ, nhưng sự thiếu vắng các cơ chế giải trừ vũ khí có thể thực thi, các tranh chấp quản trị chưa được giải quyết và các kế hoạch tái thiết không rõ ràng cho thấy sáng kiến này có thể bị đình trệ.
Nếu không có các thỏa thuận cụ thể và các bảo đảm đáng tin cậy về an ninh, tái thiết và quyền lực chính trị, giai đoạn thứ hai có nguy cơ khiến Gaza rơi vào tình trạng xung đột cục bộ kéo dài, với cả mục tiêu nhân đạo và chiến lược đều không đạt được.
