Fed giữ nguyên lãi suất: Áp lực nào đối với Việt Nam?

Thưa ông, việc Fed giữ nguyên lãi suất nhưng vẫn để ngỏ khả năng tăng lãi suất vào tháng 12 có thể tác động như thế nào đến tỷ giá, dòng vốn và mặt bằng lãi suất tại Việt Nam từ nay đến cuối năm? Đâu là áp lực cần chú ý nhất?

Theo tôi, tác động trước hết là tỷ giá và kỳ vọng thị trường, sau đó mới lan sang dòng vốn và lãi suất trong nước. Không cần đợi Fed thực sự tăng lãi suất, nhà đầu tư đã có thể điều chỉnh danh mục theo dự báo về lợi suất USD trong tương lai.

Tuy nhiên, cần phân biệt một quyết định đã được thị trường dự báo với một bất ngờ chính sách. Khảo sát Reuters trước cuộc họp cho thấy 94 trong 100 chuyên gia dự báo Fed giữ nguyên lãi suất tháng 10, trong khi toàn bộ người được hỏi dự báo tăng vào tháng 12. Đây là kỳ vọng của nhóm khảo sát, không phải cam kết của Fed, nhưng cho thấy khả năng thắt chặt thêm đã được cân nhắc từ trước. Bởi vậy, nếu tháng 12 Fed tăng đúng mức dự kiến, phản ứng thị trường có thể khác với trường hợp tăng mạnh hơn, hoặc phát tín hiệu tiếp tục tăng nhiều lần trong năm sau. Điều quyết định không chỉ là một bước tăng 0,25 điểm phần trăm, mà còn là thị trường phải điều chỉnh bao nhiêu so với những gì đã dự tính.

PGS.TS. Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

Với Việt Nam, áp lực đáng chú ý nhất là tỷ giá, nhất là khi kỳ vọng USD mạnh lên gặp nhu cầu ngoại tệ thanh toán cuối năm. Nếu doanh nghiệp nhập khẩu mua USD sớm hơn cần thiết, còn doanh nghiệp xuất khẩu trì hoãn bán ngoại tệ, áp lực cung – cầu có thể lớn lên dù các nghĩa vụ thanh toán thực tế chưa thay đổi tương ứng.

Đây là tình huống cần theo dõi, không phải kết luận rằng thị trường chắc chắn sẽ xảy ra căng thẳng. Quy mô tác động còn phụ thuộc nguồn thu xuất khẩu, vốn đầu tư thực hiện, kiều hối, nghĩa vụ trả nợ và trạng thái ngoại tệ của hệ thống.

Về dòng vốn, tài sản bằng USD có lợi suất hấp dẫn hơn có thể làm tăng yêu cầu sinh lời đối với khoản đầu tư tại Việt Nam. Nhưng không nên đánh đồng dòng vốn danh mục với đầu tư trực tiếp. Dòng vốn mua bán cổ phiếu, trái phiếu thường phản ứng nhanh hơn; quyết định xây nhà máy còn phụ thuộc triển vọng kinh doanh, chuỗi cung ứng, hạ tầng và môi trường đầu tư.

Đối với ngân hàng và doanh nghiệp vay quốc tế, sức ép thể hiện ở chi phí phát hành mới, tái cấp vốn và phòng vệ tỷ giá. Khoản vay lãi suất cố định không tự động tăng lãi ngay khi Fed điều chỉnh; khoản vay thả nổi còn phụ thuộc lãi tham chiếu và điều khoản hợp đồng. Phải phân tích đúng cấu trúc nghĩa vụ, tránh suy diễn mọi khoản nợ USD đều chịu tác động giống nhau.

Trong bối cảnh các ngân hàng trong nước đang nỗ lực giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế, diễn biến chính sách của Fed có thể ảnh hưởng ra sao đến dư địa điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước? Theo ông, cần cân đối mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng với kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá như thế nào?

Tôi rằng, lãi suất trong nước còn phụ thuộc lạm phát, thanh khoản, chi phí huy động, chất lượng tín dụng và khả năng hấp thụ vốn. Tuy nhiên, khi lãi suất USD duy trì cao, dư địa giảm lãi suất VND cần được sử dụng thận trọng hơn.

Nếu giảm quá nhanh trong lúc tỷ giá chịu áp lực, lợi ích nắm giữ VND có thể kém hấp dẫn hơn đối với một số chủ thể. Khi ấy, phần hỗ trợ nhận được qua lãi suất thấp có nguy cơ bị bào mòn bởi chi phí nhập khẩu, nghĩa vụ nợ ngoại tệ hoặc biến động tâm lý.

Ngược lại, giữ lãi suất cao chỉ để bảo vệ tỷ giá cũng có chi phí. Doanh nghiệp phải trả lãi nhiều hơn, hoạt động đầu tư bị trì hoãn, dòng tiền yếu đi và rủi ro tín dụng có thể tăng. Do đó, không nên đặt bài toán thành lựa chọn tuyệt đối giữa tăng trưởng và ổn định; ổn định vĩ mô là điều kiện để tăng trưởng có thể duy trì.

Cách tiếp cận phù hợp là giảm lãi suất ở nơi có điều kiện thực chất. Ngân hàng có chi phí vốn giảm, nguồn tiền ổn định và khách hàng rủi ro thấp cần chuyển phần lợi ích ấy sang người vay. Đồng thời, phải tiết giảm vận hành, minh bạch phí và điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận hợp lý, thay vì chỉ hạ lãi suất quảng cáo. Cần phân biệt lãi suất điều hành, lãi suất liên ngân hàng, huy động và cho vay. Thanh khoản qua đêm thuận lợi có thể tạo điều kiện cân đối thanh toán, nhưng không tự động cung cấp nguồn vốn dài hạn giá rẻ. Vì vậy, giảm giá vay bền vững còn cần cải thiện cấu trúc nguồn vốn và chất lượng tài sản.

Về tỷ giá, mục tiêu nên là vận động có kiểm soát theo điều kiện thị trường, không bảo vệ cứng một mức danh nghĩa bằng mọi giá. Điều cần chủ động ngăn chặn là biến động đột ngột, và kỳ vọng một chiều... Nếu áp lực USD chỉ tạm thời và các cân đối trong nước ổn định, có thể ưu tiên công cụ thanh khoản, ngoại hối và truyền thông. Còn nếu áp lực kéo dài, đi cùng lạm phát và dịch chuyển danh mục mạnh, phải đánh giá lại phối hợp công cụ, kể cả lãi suất.

Theo ông, từ nay đến cuối năm, Ngân hàng Nhà nước cần ưu tiên những giải pháp nào về lãi suất, tỷ giá và thanh khoản để chủ động ứng phó nếu Fed tăng lãi suất? Chính sách tiền tệ cần phối hợp với chính sách tài khóa ra sao để vừa ổn định kinh tế vĩ mô, vừa đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh?

Trước hết, cần xây dựng kịch bản ứng phó từ bây giờ, thay vì đợi cuộc họp tháng 12. Các kịch bản phải bao gồm Fed giữ nguyên, tăng đúng dự báo và thắt chặt mạnh hơn kỳ vọng. Mỗi tình huống cần gắn với đánh giá tác động đến cung – cầu ngoại tệ, dòng vốn, thanh khoản VND và chi phí tài trợ quốc tế. Theo dõi tỷ giá không chỉ là nhìn giá niêm yết mà cần quan sát nhu cầu mua bán thực, khả năng đáp ứng của ngân hàng, trạng thái ngoại tệ và các nghĩa vụ đáo hạn lớn. Truyền thông nên giải thích căn cứ điều hành, tránh công bố những cam kết tỷ giá dễ kích thích thị trường đặt cược một chiều.

Đối với lãi suất, hỗ trợ giảm lãi vay phải đi cùng kiểm soát chất lượng tín dụng. Trong đó cần ưu tiên phương án sản xuất có đầu ra, dòng tiền và khả năng trả nợ; tránh dùng tín dụng giá thấp để kéo dài dự án không còn khả năng phục hồi. Cơ quan quản lý nên theo dõi chi phí vay thực trả và khả năng tiếp cận vốn, không chỉ mức bình quân công bố.

Ngoài ra nên khuyến khích doanh nghiệp phòng vệ theo nhu cầu thực. Doanh nghiệp có nghĩa vụ USD xác định nên chủ động làm việc với ngân hàng về công cụ kỳ hạn hoặc phương án phù hợp, thay vì mua đuổi khi thị trường biến động. Chi phí phòng vệ phải được tính vào phương án kinh doanh; vay USD không nên được quyết định chỉ vì lãi suất danh nghĩa thấp hơn VND.

Cuối cùng, tài khóa cần chia sẻ trách nhiệm hỗ trợ tăng trưởng. Đặc biệt, đẩy nhanh dự án đầu tư công đủ điều kiện, thanh toán khối lượng hoàn thành và xử lý công nợ giúp doanh nghiệp có dòng tiền, giảm nhu cầu vay bù thiếu hụt. Nhưng giải ngân phải gắn với hiệu quả, tránh dồn vốn cuối kỳ gây lãng phí hoặc tạo thêm áp lực giá. Kế hoạch thu, chi ngân sách và huy động trái phiếu Chính phủ cũng cần phối hợp với điều tiết tiền tệ, giúp cơ quan điều hành dự báo những dịch chuyển tiền lớn. Các hỗ trợ thuế, phí nếu được xem xét nên có mục tiêu, thời hạn và đánh giá chi phí ngân sách rõ ràng.

Việc Fed giữ nguyên lãi suất trong tháng 10 giúp Việt Nam có thêm thời gian chủ động chuẩn bị các phương án điều hành, song không loại bỏ những rủi ro từ nay đến cuối năm. Vì vậy, chính sách tiền tệ cần tiếp tục được điều hành linh hoạt, vừa tạo điều kiện giảm chi phí vay trên cơ sở cân đối nguồn vốn và kiểm soát rủi ro, vừa bảo đảm thanh khoản hệ thống và ổn định thị trường ngoại hối. Đồng thời, chính sách tài khóa cần phát huy hiệu quả để chia sẻ nhiệm vụ hỗ trợ tăng trưởng, giảm áp lực lên chính sách tiền tệ. Sự phối hợp đồng bộ này sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế với chi phí hợp lý, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong dài hạn.

Xin cảm ơn ông!