Dự báo El Niño 2026 - 2027 mạnh nhất lịch sử, gia tăng thiên tai toàn cầu

El Niño 2026 - 2027 được dự báo trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt và thời tiết cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới. Những tác động đặc biệt đáng lo ngại ở các quốc gia vốn đang đối mặt với tình trạng thiếu lương thực, xung đột và khó khăn kinh tế.

El Niño hình thành khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại vùng xích đạo Thái Bình Dương tăng bất thường, làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và phân bố lượng mưa trên phạm vi hàng nghìn km. Hiện tượng này có thể khiến một số khu vực khô hạn kéo dài, trong khi những nơi khác hứng chịu mưa lớn và lũ lụt.

Theo phân tích mới của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), hơn 347 triệu trẻ em tại gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ có nguy cơ chịu ảnh hưởng của tình trạng khô hạn hoặc mưa nhiều bất thường trong giai đoạn tháng 10 - 12 năm nay. Riêng châu Á - Thái Bình Dương có khoảng 190 triệu trẻ em nằm trong vùng dự báo chịu tác động, chiếm hơn một nửa tổng số toàn cầu.

“Đối với trẻ em, El Niño không chỉ là một hiện tượng thời tiết. Nó có thể làm gia tăng tình trạng di dời, suy dinh dưỡng, thiếu nước và bùng phát dịch bệnh”, bà Catherine Russell, Giám đốc điều hành UNICEF, nói.

Bà Russell cho biết thêm, thiên tai còn có thể khiến trường học đóng cửa, trong khi các gia đình phải gánh chịu thêm khó khăn tài chính. Hiện khoảng 1,1 tỷ trẻ em, tương đương gần một nửa trẻ em trên thế giới, đã phải đối mặt với ít nhất ba nguy cơ khí hậu cùng lúc, như hạn hán, nắng nóng cực đoan hoặc lũ lụt.

Hạn hán và lũ lụt lan rộng

Papua New Guinea, quốc đảo nhiều núi ở Thái Bình Dương, là một trong những nơi đầu tiên ghi nhận tác động của đợt El Niño lần này. Điều kiện El Niño đã xuất hiện từ giữa năm 2026 và được dự báo đạt đỉnh trong khoảng tháng 10 - 12.

Tháng 9, chỉ số Niño 3.4, thước đo nhiệt độ bề mặt nước biển tại vùng nhiệt đới Thái Bình Dương dùng để theo dõi El Niño, đã vượt mức ghi nhận trong các đợt El Niño trước đây, kể cả hai sự kiện mạnh năm 1997 và 2015.

Papua New Guinea công bố tình trạng El Niño từ tháng 6, thành lập lực lượng đặc nhiệm và phê duyệt ngân sách bổ sung 112 triệu USD để ứng phó. Tuy nhiên, tình hình tiếp tục xấu đi khi nhiều khu vực thiếu nước, mùa màng thất bát, dự trữ lương thực suy giảm và giá thực phẩm tăng cao.

Ước tính khoảng 1,2 triệu người tại nước này cần được cứu trợ lương thực trực tiếp. Hoạt động học tập bị gián đoạn, trong khi nguy cơ suy dinh dưỡng, dịch bệnh và cháy rừng gia tăng. Những tác động nghiêm trọng nhất đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực được dự báo xuất hiện từ tháng 11.

Trong khi Papua New Guinea đối mặt với hạn hán, khu vực Sừng châu Phi mở rộng có thể trải qua tình trạng ngược lại. Lượng mưa cao hơn bình thường làm tăng nguy cơ lũ sông, lũ quét và các bệnh lây truyền qua nguồn nước, đồng thời gây gián đoạn hoạt động giáo dục.

Tại những quốc gia như Yemen, Sudan và Afghanistan, El Niño có thể khiến tình trạng thiếu lương thực và suy dinh dưỡng thêm nghiêm trọng. Trẻ em sống trong các khu vực xung đột hoặc phải di dời đặc biệt dễ bị tổn thương do khả năng tiếp cận nước sạch, thực phẩm và dịch vụ y tế vốn đã hạn chế.

Những diễn biến này cho thấy cùng một hiện tượng khí hậu có thể gây ra hai thái cực thời tiết trái ngược ở các khu vực khác nhau, từ hạn hán kéo dài đến mưa lớn và lũ lụt.

Nguy cơ gia tăng trong thế giới nóng lên

Các tổ chức Liên Hợp Quốc cảnh báo tác động của El Niño lần này có thể nghiêm trọng hơn khi nhiều quốc gia chưa phục hồi hoàn toàn sau những đợt thiên tai và khủng hoảng kinh tế trước đó.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 5, Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) nhắc lại hậu quả của đợt El Niño 2015 - 2016. Khi đó, hơn 70% diện tích đất liền Đông Nam Á trải qua hạn hán, với trên 200 triệu người đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng vào thời điểm cao điểm.

So với 10 năm trước, nhiều chính phủ hiện có ít dư địa tài chính hơn để ứng phó thiên tai do nợ công cao, kinh tế bất ổn và chuỗi cung ứng còn nhiều rủi ro. Những sức ép này cũng khiến các hộ gia đình khó phục hồi sau mất mùa, lũ lụt hoặc giá thực phẩm tăng đột biến.

Biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng mức độ nguy hiểm của El Niño. Nhiệt độ cao thúc đẩy quá trình bốc hơi nước từ đất và thảm thực vật, khiến hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn khi lượng mưa suy giảm. Ngược lại, những khu vực có lượng mưa tăng mạnh phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt và sạt lở đất.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) kêu gọi các nước châu Á - Thái Bình Dương tăng cường hệ thống an sinh xã hội, bảo đảm khả năng nhanh chóng hỗ trợ người dân khi hạn hán, lũ lụt hoặc biến động kinh tế đe dọa nguồn lương thực.

“Một trận lũ, đợt hạn hán hay cú sốc kinh tế bất ngờ có thể xóa sạch thành quả mà một gia đình gây dựng chỉ trong vài ngày”, ông Samir Wanmali, Giám đốc WFP khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định.

Ông Wanmali cho rằng hệ thống an sinh xã hội có khả năng mở rộng hỗ trợ trong khủng hoảng, đồng thời chú trọng nhu cầu dinh dưỡng, sẽ giúp ngăn những cú sốc ngắn hạn trở thành tổn thất kéo dài.