Điều chỉnh chiến lược trong thế giới biến động

Trong một thời gian dài, mối quan hệ thương mại giữa Ấn Độ và EU được định nghĩa nhiều hơn bởi tiềm năng chưa được hiện thực hóa. Các cuộc đàm phán được khởi xướng lần đầu vào năm 2007, liên tục bị đình trệ và cuối cùng bị đóng băng trong gần một thập kỷ. Việc khôi phục các cuộc đàm phán vào năm 2022 sau 9 năm gián đoạn và đạt được đà phát triển mạnh mẽ vào năm 2025 cho thấy trật tự toàn cầu đang thay đổi và niềm tin ngày càng tăng của cả hai bên rằng hợp tác kinh tế chặt chẽ hơn không chỉ là mong muốn mà còn cần thiết.

Hiểu theo cách khác, thỏa thuận này hứa hẹn mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên. Các nhà xuất khẩu châu Âu sẽ được tiếp cận tốt hơn với một trong những thị trường lớn phát triển nhanh nhất thế giới, thông qua việc giảm thuế quan đối với ô tô, rượu vang, rượu mạnh và hàng hóa công nghiệp. Trong khi đó, các nhà sản xuất Ấn Độ có điều kiện thuận lợi hơn để thâm nhập vào thị trường tiêu dùng rộng lớn của EU đối với hàng dệt may, hóa chất, dược phẩm và điện tử. Thương mại song phương EU - Ấn Độ đã vượt quá 130 tỷ USD trong năm tài khóa 2023-2024 và thỏa thuận này đặt mục tiêu đưa con số đó lên cao hơn đáng kể.

Quan trọng hơn, hiệp định này được đưa ra trong bối cảnh các liên minh thương mại toàn cầu đang được định hình lại sau khi Mỹ tái khởi động chính sách bảo hộ mậu dịch. Vào tháng 8-2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tăng gấp đôi thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ Ấn Độ - lên tới 50%, thuộc hàng cao nhất thế giới. Trong bối cảnh đó, cả Ấn Độ và EU đều đẩy mạnh ngoại giao thương mại. EU gần đây đã hoàn tất một thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) và đã đạt được các thỏa thuận với Indonesia, Mexico và Thụy Sĩ. Trong khi đó, Ấn Độ đã ký kết các hiệp định thương mại với Anh, New Zealand và Oman.

Tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos (Thụy Sĩ), Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen thừa nhận vẫn còn một số vấn đề kỹ thuật cần giải quyết, song nhiều chuyên gia nhận định, thỏa thuận về cơ bản đã được định hình. Các quan chức Ấn Độ và EU dự kiến chính thức tuyên bố kết thúc đàm phán vào ngày 27-1, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Ấn Độ - EU lần thứ 16.

Trên thực tế, ngoài thuế quan, New Delhi còn bày tỏ lo ngại về các rào cản phi thuế quan, đặc biệt là thuế biên giới carbon của EU đối với hàng nhập khẩu như thép, nhôm và xi măng. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc được miễn thuế khi xuất khẩu sang EU có thể giúp các nhà sản xuất Ấn Độ bù đắp những tổn thất tại thị trường Mỹ. Hiện tại, Ấn Độ chiếm 5-6% thị phần nhập khẩu hàng dệt may của EU, so với khoảng 30% của Trung Quốc. Do đó, dệt may dự kiến sẽ nằm trong số những ngành hưởng lợi lớn nhất từ thỏa thuận này.

Trước tình hình thuế quan của Mỹ gia tăng và căng thẳng địa chính trị lan sang chính sách kinh tế, cả hai bên đều đang tìm kiếm những đối tác đáng tin cậy, dựa trên luật lệ. Trong thập kỷ qua, châu Âu đã phải vật lộn với những rủi ro của sự phụ thuộc quá mức - trước hết là vào năng lượng của Nga, sau đó là các ngành sản xuất của Trung Quốc. Tăng cường quan hệ với Ấn Độ sẽ mang lại sự đa dạng hóa, khả năng phục hồi cũng như chỗ đứng ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Đối với Ấn Độ, thỏa thuận này mang ý nghĩa quan trọng không kém khi New Delhi tìm cách định vị mình là một cường quốc sản xuất và công nghệ. Việc tăng cường tiếp cận thị trường châu Âu củng cố vị thế của nước này như một nhân tố trung tâm trong thương mại toàn cầu chứ không phải là một nhân tố bên lề. Điều này cũng làm giảm sự phụ thuộc vào các đối tác trong bối cảnh quan hệ thương mại với Mỹ ngày càng trở nên khó đoán định hơn.

Trong thời đại được định hình bởi chiến tranh thương mại, gián đoạn chuỗi cung ứng và sự gia tăng ngờ vực giữa các cường quốc, quyết định của EU và Ấn Độ về tăng cường quan hệ kinh tế không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Dù việc hoàn thiện và phê chuẩn vẫn cần thời gian, song thỏa thuận này phản ánh một xu hướng rộng hơn: Các cường quốc đang xây dựng liên minh thương mại để tự bảo vệ mình khỏi những cú sốc địa chính trị và việc phụ thuộc vào một đối tác nào đó.