Đề xuất tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng làm đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

Sáng 6/8, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội dự thảo nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Việc điều chỉnh được Chính phủ đánh giá là phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các quy hoạch liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Trong đó, tổng mức đầu tư sơ bộ sau điều chỉnh là 289.300 tỷ đồng, tăng 86.100 tỷ đồng so với mức được Quốc hội phê duyệt năm 2025, dựa trên cơ sở cập nhật phạm vi, quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và chính sách.

Trong số vốn tăng thêm, chi phí xây lắp và thiết bị chiếm hơn 51.200 tỷ đồng. Khoản này chủ yếu dành cho việc đầu tư đường đôi từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng, bổ sung đoạn Yên Viên - Gia Lâm, cải tạo ga Gia Lâm, kết nối với các tuyến đường sắt hiện hữu và điều chỉnh thiết kế theo quy hoạch mới của địa phương.

Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tăng khoảng 34.800 tỷ đồng. Chi phí quản lý dự án, tư vấn và các khoản khác tăng 160 tỷ đồng, trong khi dự phòng giảm 110 tỷ đồng.

Sau điều chỉnh, tuyến chính bắt đầu tại điểm nối ray qua biên giới ở Lào Cai và kết thúc tại ga Nam Hải Phòng. Chiều dài tuyến chính còn 363 km, giảm khoảng 26 km; tổng chiều dài các tuyến nhánh gần 63 km, tăng 35 km. Dự án đi qua Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.

Đoạn Lào Cai - Bắc Hồng được xây mới đường đơn; đoạn Bắc Hồng - Nam Hải Phòng và Yên Viên - Gia Lâm đầu tư đường đôi, khổ ray 1.435 mm. Tuyến vận chuyển chung hành khách và hàng hóa.

Cụ thể, theo tờ trình, dự án bổ sung 8,4 km đoạn Yên Viên - Gia Lâm, đồng thời điều chỉnh ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm nhằm phù hợp Quy hoạch Thủ đô Hà Nội và Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới. Phương án này giúp tăng cường kết nối giữa đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội, tạo thuận lợi cho hành khách và thúc đẩy phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD.

Chính phủ cũng điều chỉnh tên gọi đoạn Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp phương án tổ chức vận tải và quy hoạch mới; bổ sung hai nhánh kết nối mạng lưới đường sắt hiện hữu với các ga trên tuyến.

Đáng chú ý, đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh đường đôi ngay trong giai đoạn đầu, thay vì đầu tư đường đơn rồi mở rộng sau. Theo cập nhật dự báo nhu cầu vận tải, nếu giữ phương án phân kỳ, đến năm 2038 phải chuẩn bị đầu tư nâng cấp, năm 2041 triển khai và đến năm 2045 đưa vào khai thác đường đôi.

Bên cạnh đó, việc đầu tư ngay đường đôi sẽ giảm nhu cầu sửa dụng đất khoảng 115 ha, tiết kiệm được 12.587 tỷ đồng so với tổng chi phí đầu tư hoàn thiện đường đôi theo phương án phân kỳ; giảm thời gian đi lại của hành khách khoảng 14 phút, mang lại lợi ích kinh tế khoảng 50 tỷ đồng/năm.

Đề nghị bố trí vốn phù hợp

Thẩm tra về nội dung này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đánh giá dự án là công trình quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã phát sinh nhiều yếu tố mới về địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối với hệ thống đường sắt, cảng biển, logistics.

Vì vậy, việc Chính phủ điều chỉnh phạm vi, quy mô đầu tư, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung khác nhằm nâng cao hiệu quả, bảo đảm an toàn và tính bền vững của dự án là có cơ sở, phù hợp quy định của Luật Đầu tư công và đúng thẩm quyền.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất giữa các tài liệu trong hồ sơ, chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của số liệu. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, nhu cầu sử dụng đất và các điều kiện triển khai để hạn chế phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Cơ quan này cũng lưu ý việc đầu tư hoàn thiện đường đôi ngay trong giai đoạn 2026 - 2030 làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư và nhu cầu bố trí vốn đầu tư công của dự án trong khi nhu cầu nguồn lực cho các dự án quan trọng quốc gia khác trong cùng giai đoạn là rất lớn. “Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước“, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trích báo cáo.

Ủy ban cũng nhận thấy, dự kiến tổng mức đầu tư điều chỉnh tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ hơn cơ sở xác định tổng mức đầu tư của dự án.

“Việc điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư làm tăng đáng kể nhu cầu bố trí vốn đầu tư công và nghĩa vụ huy động nguồn lực trong giai đoạn 2026 - 2030. Để bảo đảm triển khai thực hiện dự án theo đúng tiến độ, đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ việc huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài; bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ và không làm ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực của các chương trình, dự án quan trọng quốc gia khác“, báo cáo nhấn mạnh.