Đạo luật Mỹ có thể buộc ông Trump chấm dứt chiến sự Iran trước 1/5?

Một đạo luật tồn tại hàng chục năm quy định tổng thống Mỹ chỉ được sử dụng lực lượng quân sự trong 60 ngày nếu không có sự cho phép của Quốc hội, trước khi buộc phải lựa chọn các phương án tiếp theo. Mốc thời gian này đang trở thành áp lực đáng kể đối với Tổng thống Donald Trump.

Trong gần 8 tuần xung đột tại Iran, các nghị sỹ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã liên tục bác bỏ những nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm chấm dứt chiến dịch quân sự và yêu cầu Tổng thống Trump tham vấn Quốc hội về quyết định đưa Mỹ tham chiến mà không có sự phê chuẩn trước đó.

Tổng thống Trump tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng ngày 23/4. (Ảnh: AP/Mark Schiefelbein)

Tuy nhiên, một số nghị sỹ Cộng hòa cho biết mốc thời hạn pháp lý quan trọng sắp đến có thể trở thành bước ngoặt. Họ kỳ vọng tổng thống giảm quy mô chiến dịch hoặc phải xin Quốc hội cho phép tiếp tục.

Đảng Dân chủ đã nhiều lần tìm cách viện dẫn quy định trong Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 nhằm hạn chế quyền phát động chiến tranh của tổng thống mà không cần Quốc hội phê chuẩn, song đều thất bại. Gần nhất, Thượng viện do Cộng hòa kiểm soát đã lần thứ 5 chặn một nghị quyết như vậy kể từ khi xung đột bắt đầu.

Dù vậy, đạo luật này cũng quy định các mốc thời gian cụ thể. Mốc đầu tiên rơi vào ngày 1/5, có thể làm gia tăng sức ép lên chính quyền Trump trong những ngày tới.

Mốc 60 ngày

Khi Mỹ thực hiện các cuộc không kích phối hợp với không quân Israel từ ngày 28/2, Tổng thống Trump cho biết ông hành động với tư cách tổng tư lệnh nhằm bảo vệ các căn cứ của Mỹ tại Trung Đông và thúc đẩy lợi ích quốc gia thiết yếu. Ông cũng khẳng định đây là hành động tự vệ tập thể để bảo vệ các đồng minh trong khu vực, trong đó có Israel.

Nhiều nghị sỹ Dân chủ bác bỏ lập luận này và cho rằng quyết định của ông Trump là trái pháp luật. Trong khi đó, Nhà Trắng và phần lớn nghị sỹ Cộng hòa cho rằng tổng thống vẫn hành động trong khuôn khổ pháp lý, bởi đạo luật cho phép triển khai lực lượng trong vòng 60 ngày nếu chưa có sự phê chuẩn của Quốc hội.

Dù chiến sự bắt đầu từ cuối tháng 2, đến ngày 2/3, Tổng thống Trump mới chính thức thông báo với Quốc hội, qua đó kích hoạt thời hạn 60 ngày, kết thúc vào ngày 1/5.

Một số nghị sỹ Cộng hòa phát tín hiệu rằng họ sẽ không ủng hộ việc kéo dài chiến dịch nếu vượt quá mốc này. Thượng nghị sỹ John Curtis của bang Utah cho biết ông sẽ không ủng hộ các hành động quân sự kéo dài quá 60 ngày nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Điện Capitol của Mỹ tại Washington, ngày 2/12/2025. (Ảnh: AP/J. Scott Applewhite)

Hạ nghị sỹ Brian Mast, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cũng cảnh báo tổng thống có thể mất đi sự ủng hộ đáng kể nếu xung đột kéo dài sang tháng 5. Ông cho rằng tương quan phiếu bầu tại Quốc hội có thể thay đổi sau khi hết thời hạn 60 ngày.

Theo quy định, sau khi hết thời hạn trên, các lựa chọn của tổng thống để tiếp tục chiến dịch mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội sẽ bị thu hẹp. Khi đó, ông Trump có thể xin Quốc hội cho phép tiếp tục, bắt đầu rút lực lượng hoặc đề nghị gia hạn.

Đạo luật cho phép gia hạn một lần thêm 30 ngày nếu tổng thống xác nhận bằng văn bản rằng cần thêm thời gian để bảo đảm việc rút quân an toàn. Tuy nhiên, quy định này không cho phép tiếp tục các hoạt động tấn công.

Quốc hội cũng có thể cho phép tổng thống tiếp tục chiến dịch thông qua một nghị quyết cho phép sử dụng lực lượng quân sự. Đây là cơ chế được sử dụng phổ biến thay cho việc tuyên bố chiến tranh chính thức, song điều này chưa xảy ra kể từ sau Thế chiến II.

Dù các nghị sỹ Cộng hòa đã thống nhất trong việc ngăn chặn các nỗ lực chấm dứt chiến dịch của đảng Dân chủ, vẫn chưa rõ họ có duy trì được sự đồng thuận nếu phải bỏ phiếu ủng hộ việc tiếp tục chiến tranh hay không.

Thượng nghị sỹ Lisa Murkowski cho biết bà đang làm việc với một nhóm nghị sỹ để xây dựng một nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực đối với Iran, nhưng chưa trình dự thảo.

Lần gần nhất Quốc hội Mỹ thông qua nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực là vào năm 2002, liên quan đến Iraq.

Bà Murkowski là một trong những người sớm chỉ trích sự thiếu minh bạch của chính quyền về mục tiêu, chi phí và thời gian của cuộc chiến. Bà cho rằng việc thông qua nghị quyết là cần thiết để khẳng định lại vai trò của Quốc hội và buộc chính quyền phải tuân thủ các giới hạn rõ ràng.

Khả năng phớt lờ thời hạn

Các chính quyền Mỹ thuộc cả hai đảng từ lâu đều cho rằng Hiến pháp trao cho tổng thống quyền hạn rộng rãi với tư cách tổng tư lệnh, đồng nghĩa với việc các giới hạn trong Đạo luật Quyền lực Chiến tranh có thể không mang tính ràng buộc tuyệt đối.

Năm 2011, Tổng thống Barack Obama từng kéo dài chiến dịch quân sự tại Libya vượt quá mốc 60 ngày, với lập luận rằng hoạt động của Mỹ không bao gồm giao tranh kéo dài hay đối đầu trực tiếp thường xuyên với lực lượng thù địch, cũng như không có bộ binh tham chiến. Khi đó, quyết định này đã vấp phải phản ứng từ cả hai đảng.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump cũng từng phủ quyết một nghị quyết lưỡng đảng vào năm 2019 nhằm chấm dứt sự can dự quân sự của Mỹ tại Yemen, cho rằng đây là nỗ lực làm suy yếu quyền hiến định của tổng thống.

Bảng quảng cáo có hình đồ họa bàn tay của một quân nhân siết chặt eo biển Hormuz, kèm các dòng chữ bằng tiếng Ba Tư: “Mãi mãi trong tay Iran”, “Quyền kiểm soát eo biển Hormuz sẽ mãi thuộc về Iran”, tại Quảng trường Vanak, phía bắc Tehran, Iran, ngày 16/4/2026. (Ảnh: AP/Vahid Salemi)

Dù vậy, việc bỏ qua mốc thời gian có thể tạo ra rủi ro chính trị đối với đảng Cộng hòa, vốn đến nay vẫn ủng hộ chính quyền trong việc tiến hành chiến dịch mà không có sự giám sát chính thức từ Quốc hội.

“Rất nhiều nghị sỹ Cộng hòa đã công khai coi mốc 60 ngày là một cột mốc có ý nghĩa pháp lý nhất định”, Thượng nghị sỹ bang Connecticut, ông Chris Murphy, cho biết. “Vì vậy, tôi cho rằng sẽ khó để các nghị sỹ Cộng hòa tiếp tục làm ngơ khi đã vượt qua mốc 60 ngày".

Các mốc thời gian theo luật

Đạo luật quy định một lộ trình cụ thể đối với các cuộc chiến không tuyên bố:

Trước hết là mốc 48 giờ. Tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi đưa lực lượng vũ trang tham chiến, đồng thời nêu rõ phạm vi, lý do và dự kiến thời gian chiến dịch.

Trong thông báo liên quan đến Iran, ông Trump, giống như nhiều tổng thống trước, viện dẫn thẩm quyền hiến định để điều hành chính sách đối ngoại của Mỹ.

Tiếp theo là mốc 60 ngày. Quốc hội phải phê chuẩn việc sử dụng vũ lực trong vòng 60 ngày kể từ khi nhận được thông báo. Nếu không, tổng thống phải chấm dứt chiến dịch quân sự.

Ngoài ra, luật cho phép gia hạn thêm tối đa 30 ngày nếu tổng thống cho rằng cần thời gian để đảm bảo an toàn cho binh sỹ trong quá trình rút quân. Dù vậy, ông Trump trước đó từng tuyên bố sẽ không vội vàng đạt một thỏa thuận mà ông cho là bất lợi để chấm dứt chiến sự.

Diễm Châu(Nguồn: CNN, The New York Times)