Chuyên gia nói về đánh giá ô nhiễm ở Hà Nội, TPHCM giảm sau 1 tháng bán xăng E10

Số liệu chuẩn và theo dõi trong thời gian đủ dài mới có thể đánh giá tác động

Mới đây, Tổ công tác triển khai Thông tư 50 vừa có báo cáo gửi Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân về tình hình triển khai lộ trình pha chế, phối trộn và sử dụng xăng sinh học E10 tại Việt Nam đến ngày 1/7.

Theo đó, từ ngày 1/6 (ngày đầu tiên triển khai bán xăng E10 trên toàn quốc) đến 28/6, tổng mức tiêu thụ xăng sinh học (E5, E10) đạt khoảng 980 triệu lít. 

Đáng chú ý, ở phần đánh giá tác động môi trường, báo cáo sử dụng số liệu quan trắc chất lượng không khí tại Hà Nội và TPHCM ở ba thời điểm: đầu tháng 5, cuối tháng 5 và cuối tháng 6/2026. Theo đánh giá của Tổ công tác, các số liệu cho thấy xu hướng cải thiện bước đầu, nhưng chưa đồng đều giữa các khu vực và nhóm chất ô nhiễm. 

Cụ thể, tại Hà Nội, so với cuối tháng 5, đến cuối tháng 6, nhóm bụi mịn giảm rõ rệt, trong đó PM2.5 giảm 31% và PM10 giảm 29,6%.

Tại TPHCM, xu hướng cải thiện rõ và đồng bộ hơn. So với cuối tháng 5, cuối tháng 6 ghi nhận các chỉ số: PM2.5 giảm 15,7%, PM10 giảm 14,3%, CO giảm 65,2%, NO2 giảm 68,6%, NOx giảm 57,6%, SO2 giảm 38,5% và O3 giảm 14,4%. 

“Kết quả này cho thấy nhóm bụi và nhóm khí ô nhiễm đều có xu hướng giảm”, báo cáo nhấn mạnh.

Tổ công tác cũng đề nghị lãnh đạo Bộ Công Thương tiếp tục chỉ đạo tăng cường theo dõi tác động môi trường. Tiếp tục quan trắc PM2.5, PM10, CO, NO2, NOx, SO2, O3 tại Hà Nội, TPHCM và các đô thị lớn; mở rộng số trạm có dữ liệu đầy đủ.

Cùng với đó, kết hợp số liệu tiêu thụ E10, lưu lượng giao thông, điều kiện khí tượng và nguồn phát thải cục bộ để có đánh giá khách quan, khoa học hơn về hiệu quả môi trường của lộ trình xăng sinh học.

Kết quả này cũng thu hút sự quan tâm của các chuyên gia về mức độ tác động của xăng E10 đối với chất lượng không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM.

Nhấn mạnh xăng E10 góp phần giảm ô nhiễm không khí, chuyên gia môi trường Đào Nhật Đìnhcho rằng cần có số liệu chuẩn và theo dõi trong thời gian đủ dài để đánh giá cụ thể. Chẳng hạn, tại Hà Nội cần theo dõi số ngày chất lượng không khí vượt ngưỡng trung bình. Nếu năm nay có 70 ngày vượt ngưỡng, năm sau giảm còn 60 ngày thì có cơ sở để so sánh và rút ra kết luận cụ thể hơn.

Ngoài ra, chất lượng không khí còn chịu tác động rất lớn của yếu tố thời tiết và có sự khác biệt rõ rệt giữa các mùa trong năm, đặc biệt ở miền Bắc. Vào mùa đông, các chỉ số ô nhiễm thường ở mức cao, trong khi những ngày hè nắng ráo, bầu trời quang đãng thì ô nhiễm giảm đáng kể. 

Thực tế, tháng 6, 7 và 8 hằng năm đều là giai đoạn chất lượng không khí được cải thiện. Ngay cả khi so sánh cùng tháng 6 giữa các năm, mức độ ô nhiễm cũng có thể chênh lệch từ 10-50%, ông Đình chia sẻ.

PGS.TS Phạm Thế Anh, Trường Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng việc các chỉ số quan trắc môi trường được cải thiện trong tháng 6 cũng có thể xuất phát từ nhiều yếu tố khác nữa như thời tiết (mưa, gió) hoặc sự thay đổi trong các hoạt động sản xuất, tiêu dùng của người dân, gồm đốt rơm rạ, sử dụng than, dầu để phát điện, hoạt động đi lại, giao thương và sản xuất hàng hóa...

 Chất lượng không khí thường cải thiện rõ rệt trong các tháng mùa hè 

Chia sẻ với PV.VietNamNet, TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam chia sẻ, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng xăng sinh học góp phần giảm phát thải từ phương tiện giao thông. Việc triển khai sử dụng đại trà xăng E10 từ ngày 1/6 trên toàn quốc cũng thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí. 

"Xăng E10 chắc chắn có tác động tích cực, góp phần giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí", ông khẳng định. Tuy nhiên, mức độ đóng góp của xăng E10 không thể đánh giá chỉ dựa trên số liệu quan trắc trong thời gian ngắn. 

Theo TS Tùng, phương tiện giao thông sử dụng xăng là một trong nhiều nguồn gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, bên cạnh phương tiện sử dụng dầu diesel, hoạt động xây dựng, sản xuất công nghiệp, đốt hở và ô nhiễm liên vùng. Đồng thời, các yếu tố khí tượng như mưa, gió, nhiệt độ và chiều cao lớp trộn khí quyển cũng ảnh hưởng rất lớn đến nồng độ các chất ô nhiễm. 

Thực tế nhiều năm cho thấy, tại Hà Nội, chất lượng không khí thường cải thiện rõ rệt trong các tháng mùa hè (từ khoảng tháng 6 đến tháng 9) nhờ lượng mưa tăng, gió nhiều, điều kiện khuếch tán thuận lợi và lớp trộn khí quyển cao hơn, giúp phát tán và rửa trôi các chất ô nhiễm. 

Điều đó cũng đồng nghĩa E10 chỉ là một mắt xích trong chiến lược cải thiện chất lượng không khí, thay vì là giải pháp duy nhất.

Vì vậy, để đánh giá tác động của cần tối thiểu từ 6 tháng đến 1 năm, kết hợp so sánh cùng kỳ nhiều năm, hiệu chỉnh ảnh hưởng của khí tượng và sử dụng các phương pháp phân tích để xác định mức đóng góp của từng nguồn phát thải. 

"Về lâu dài, cải thiện chất lượng không khí tại các đô thị lớn vẫn cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó có giảm phát thải từ giao thông, công nghiệp, xây dựng và các hoạt động đốt hở", Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam nhấn mạnh.