Các nước thúc đẩy thỏa thuận thương mại số ngoài WTO

Thông báo được đưa ra khi các bộ trưởng thương mại từ nhiều quốc gia họp tại Thủ đô Yaoundé của Cameroon nhằm thảo luận cải cách WTO với 166 thành viên ngày 28-3 (giờ địa phương).

Các chuyên gia cho rằng việc quyết định triển khai thỏa thuận theo hình thức “liên minh các nước sẵn sàng tham gia” thay vì thông qua WTO cho thấy sự cấp bách cần cải cách tổ chức này.

Chris Southworth, Tổng thư ký Phòng Thương mại Quốc tế tại Anh, cho biết quyết định này cũng phản ánh sự phân mảnh trong quản trị thương mại toàn cầu.

“Điều này thực chất là thừa nhận rằng WTO sẽ không thể đạt được các thỏa thuận đa phương hoặc nhiều bên trong tương lai gần. Các quốc gia và khối kinh tế sẽ phải tự đàm phán các thỏa thuận quy mô lớn với nhau,” ông Chris Southworth nói.

Theo thông báo, thỏa thuận thương mại điện tử sẽ được 66 quốc gia triển khai trên cơ sở “tạm thời”, bằng cách đưa các quy định của hiệp định vào luật quốc gia của mình, đồng thời tiếp tục nỗ lực đưa thỏa thuận này vào khuôn khổ pháp lý của WTO trong tương lai.

Tuần trước, trong một dấu hiệu khác cho thấy, sự phân mảnh của hệ thống thương mại toàn cầu, Liên minh châu Âu (EU) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng thông báo kế hoạch xây dựng một thỏa thuận thương mại số riêng giữa hai bên.

Hiệp định Thương mại Điện tử của WTO đã được hơn 60 quốc gia thống nhất vào tháng 9 - 2024 sau 5 năm đàm phán, nhưng việc triển khai đã bị một số quốc gia, trong đó có Ấn Độ, ngăn cản.

Thỏa thuận này đặt ra các tiêu chuẩn cơ bản về bảo vệ dữ liệu, hóa đơn điện tử và thủ tục hải quan điện tử.

Nghiên cứu của WTO và OECD cho thấy việc không triển khai Hiệp định Thương mại Điện tử khiến thương mại toàn cầu mất khoảng 159 tỷ USD mỗi năm.

Tổng giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala, người đang chịu áp lực phải chứng minh vai trò của tổ chức trong kỷ nguyên số, đã hoan nghênh quyết định tiếp tục triển khai thỏa thuận.

“Việc thúc đẩy Hiệp định Thương mại Điện tử sẽ giúp xây dựng một khuôn khổ pháp lý chung, qua đó giảm chi phí và mở ra các cơ hội mới,” bà nói.

Tại Yaoundé, các bộ trưởng cũng đang thảo luận về cải cách WTO nhằm cho phép tổ chức này thông qua những thỏa thuận nhiều bên trong các lĩnh vực như thúc đẩy đầu tư vào các nước đang phát triển.

Các nước đang tranh luận gay gắt về lộ trình cải cách WTO, với kỳ vọng có thể công bố khi hội nghị kết thúc vào Chủ nhật. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao cho biết vẫn chưa rõ liệu có đạt được đủ đồng thuận hay không.

Một nội dung khác trong chương trình nghị sự là việc gia hạn lệnh tạm hoãn áp thuế đối với thương mại điện tử, thỏa thuận đã tồn tại gần 30 năm và ngăn các nước áp thuế đối với hàng hóa và dịch vụ số như nội dung phát trực tuyến hay dịch vụ cung cấp qua internet. Thỏa thuận này sẽ hết hạn vào thứ Hai.

Mỹ muốn lệnh tạm hoãn này trở thành vĩnh viễn, trong khi một số nước khác, bao gồm Ấn Độ, đề nghị gia hạn thêm hai năm. Các nhà ngoại giao đang nỗ lực tìm giải pháp thỏa hiệp với thời hạn gia hạn khoảng bốn đến sáu năm.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tham dự hội nghị trong ba ngày và các quan chức cấp cao của Mỹ đã bày tỏ thất vọng khi không phải tất cả các nước đều cử bộ trưởng tham dự.

“Chúng tôi khá thất vọng về mức độ tham gia của các bộ trưởng tại hội nghị này. Đại sứ Greer đang có rất nhiều việc ở Washington. Điều này cho thấy một số thành viên không thực sự nghiêm túc,” một quan chức Mỹ cho biết.